Gezondheidscheck? Houd liever zelf je lichaam in de gaten!

Gezondheidscheck? Houd liever zelf je lichaam in de gaten!

Het klinkt zo mooi: een uitgebreide online gezondheidscheck, door artsen opgesteld, met maar liefst 150 vragen. Aan het einde komt er een persoonlijk advies uitrollen. Toch zullen artsen niet bereiken wat ze willen met deze test.

Eind februari ging de Persoonlijke Gezondheidscheck online. Het is een gedegen test (mede ontwikkeld door de huisartsenorganisaties LHV en NHG, de Hartstichting en de Nierstichting) met een hele trits vragen over klachten (‘bent u kortademig wanneer u met leeftijdsgenoten wandelt?’), leefstijl en eten (‘hoeveel opscheplepels groente eet u op een dag?’). En het advies dat eruit rolt, kan ook een goede reminder zijn (‘u kunt gezonder leven, eet meer groenten.’ Jahaa, mam!).

Strijd tegen de bodyscan

In een artikel in de Volkskrant zei Rob Dijkstra, voorzitter van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), dat de huisartsen hopen met deze test het hoofd te bieden aan de wildgroei aan bodyscans en commerciële gezondheidstests. ‘Veel bodyscans geven valse positieve uitslagen of sturen mensen onnodig naar de huisarts. Met een goede test willen we dat voorkomen.’ 

Maar een preventieve total bodyscan is heel wat anders. Met een MRI-scanner wordt - meestal net over de grens in Duitsland, in Nederland mogen MRI-scanners nog niet preventief worden ingezet - het hele lichaam doorgelicht en er wordt vaak ook uitgebreid bloedonderzoek gedaan. Dat is wel even wat anders dan een online testje dat je in 20 minuten invult, of je cholesterol laten testen (dat kan trouwens ook via de site, tegen betaling).

Batterij vervolgtests

Niet dat de total bodyscan zinvol is: het aantal vals-positieve uitslagen (dan lijkt er iets mis, maar blijkt er uiteindelijk niks aan de hand) is schrikbarend hoog, volgens verschillende onderzoeken in Duitsland en de Verenigde Staten. Van de mensen die zich even helemaal laten doorlichten, is een groot deel vervolgens onnodig ongerust. Deze ondergaan vaak ook nog eens een batterij aan vervolgonderzoeken - dit keer wel in een gewoon ziekenhuis, betaald door de zorgverzekeraar.

Een slecht plan dus, maar je weerhoudt mensen die dat tóch willen doen niet met een vragenlijst en wat adviezen. Voor een artikel voor de Volkskrant ging ik vorig jaar in Duitsland kijken bij een kliniek die bodyscans doet, en sprak ik Nederlanders die zo’n total bodyscan hadden laten doen. Wat mij opviel was dat mensen het met name als heel prettig ervoeren om lange gesprekken te voeren met de arts die hen doorlichtte, het fascinerend vonden hun lichaam ‘van binnen’ te zien en dat ze vooral geruststelling zochten.

Laten dat nou net de ingrediënten zijn waar Nederlandse artsen in de reguliere zorg vaak geen tijd voor hebben, of onderzoeken die de verzekeraar (terecht!) niet vergoedt. Het is dus een beetje naïef om te denken dat de Persoonlijke Gezondheidscheck kan concurreren met het fenomeen total bodyscan.

BN’er in de scanner

Maar die ene tumor die dan wél ontdekt wordt met zo’n preventieve bodyscan, maakt die het de moeite toch niet waard? Dát is de vraag waar commerciële bodyscanaanbieders slim op inspelen: de paar mensen bij wie iets ontdekt werd, worden op hun sites uitgebreid aan het woord gelaten. Over onnodige ongerustheid en de daarbij behorende vervolgonderzoeken lees je niks. Ook niet over mensen die juist té gerustgesteld zijn.

Ik sprak Hans van der Togt, die een bodyscan liet doen voor een promotiefilmpje van een aanbieder. Toen hij goed nieuws kreeg, dacht hij dat hij wel vrolijk verder kon gaan met roken en (veel te veel) drinken. Tot hij prostaatkanker bleek te hebben – iets waar hij wel klachten door had (plasproblemen, onder andere), maar waar hij níet mee naar de huisarts was gestapt. Want: hij was toch gezond verklaard?

2500 euro in je zak houden

Op de site van dezelfde aanbieder kwam een tijdje geleden Willeke van Ammelrooy aan het woord, bij wie tijdens een bodyscan eierstokkanker werd ontdekt. Haar leven net op tijd gered, zou je denken. Maar in hetzelfde filmpje zegt ze dat ze al een tijdje last had van een flink opgezette buik. Een klacht waar je normaal gesproken toch echt mee naar de dokter moet stappen.

Je kunt de 2500 euro die zo’n bodyscan al gauw kost dus beter in je zak laten zitten en je eigen lichaam goed in de gaten houden. Bij klachten, hoe vaag ze ook lijken, gewoon wél naar de huisarts stappen. En daar dan ook doorvragen – net zo lang tot je zeker weet dat je terecht bent gerustgesteld, of tot er (dit keer nuttig) onderzoek wordt gedaan.

Mensje Melchior

Ook interessant