toggle menu

Ook als patiënt moet je kritisch zijn - maar hoe?

Ook als patiënt moet je kritisch zijn - maar hoe?

De zorg is zogenaamd een markt. Maar dat is een utopie, vooral omdat patiënten geen kritische consumenten kunnen zijn.

‘Ik dacht: dat gebeurt me niet nog een keer’, aldus Guus van der Vat, tot voor kort de directeur van medicijnfabrikant MSD. In het FD vertelt hij hoe ontdaan hij is over fouten die artsen maakten tijdens het laatste stukje leven van zijn moeder en vader.

Van der Vats moeder kreeg bloedverdunners na een operatie; die medicatie werd volgens de MSD-baas te vroeg stopgezet. Zij overleed drie dagen na het stoppen met de bloedverdunners aan een longembolie. Bij zijn vader ging het mis doordat hij op voorschrift van de dokter te veel insuline spoot. In de laatste fase van zijn leven leed Van der Vats vader ook nog eens onnodig doordat hij niet de juiste middelen kreeg voor het verlichten van zijn pijn.

‘Die arts wist gewoon niet waar hij mee bezig was’

Het bijzondere aan het interview met Guus van der Vat vond ik niet de – zeer voor te stellen - woede (‘Die arts wist gewoon niet waar hij mee bezig was. Ik was zo boos, de stoom kwam uit mijn oren’). Wat mij raakte, was dat hij zijn schuldgevoel over hoe het was gelopen zo openlijk toegaf. Hij kent de zorgsector als farmabaas door en door en had er dichter op moeten zitten, zo vindt hij. Dat hij dat niet heeft gedaan, neemt hij zichzelf kwalijk. Vandaar zijn besluit om zich in de toekomst assertiever op te stellen.

De zorgsector mag dan officieel een markt zijn, zolang patiënten geen kritische consumenten kunnen zijn, gaat de marktwerking mank. Van der Vat mag zich misschien schuldig voelen, maar de beste zorg opeisen is – zelfs voor de meest bijdehante mensen onder ons – moeilijk.

Niet alle patiënten zijn gehaaid

In mei sprak Jany Rademakers haar oratie uit bij de aanvaarding van haar hoogleraarschap Gezondheidsvaardigheden en patiëntparticipatie aan de Maastricht University. Een zorgmarkt die functioneert doordat patiënten kritisch kiezen, is volgens haar een utopie.

Niet alle patiënten zijn gehaaid; ze vertrouwen er bijvoorbeeld op dat zorgverleners het prima weten. Zo waren Van der Vats ouders in zijn woorden van de generatie ‘mijnheer de dokter weet het en we gaan zijn analyse niet ter discussie stellen’.

Maar sowieso is het lastig om de kritische consument uit te hangen zodra er iets met je gezondheid aan de hand is. In de woorden van hoogleraar Rademakers: ‘Bij meer complex gedrag, zoals meebeslissen over een behandeling en zelfmanagement, spelen ook psychologische en sociale aspecten een belangrijke rol. Dan gaat het over eigenschappen als motivatie en zelfvertrouwen. Eén op de twee Nederlanders heeft moeite om zelf de regie te voeren op het gebied van gezondheid, ziekte en zorg.’

Schrikken van een diagnose

Eén op de twee! De helft van ons lukt het dus niet om kritisch te zijn als het erop aankomt. Omdat we schrikken van een diagnose, en de helft van wat een arts in het slechtnieuwsgesprek zegt niet meer kunnen volgen. Omdat de zorg een doolhof aan regels is. Of omdat we wel naar de beste behandeling of specialist voor onszelf of onze naasten willen zoeken, maar niet goed weten hoe we dat moeten aanpakken.

Gelukkig zijn er vanuit de zorg wel een paar goede initiatieven die patiënten kunnen helpen om meer voor zichzelf op te komen. Zo zette gynaecoloog en hoogleraar patiëntgerichte innovatie Jan Kremer van het Radboudumc MijnZorgnet op. Op dit online platform kunnen patiënten zelf hun dossier aanmaken, informatie over hun gezondheid opslaan en die delen met de huisarts en specialisten. Kremer vindt dat patiënten de regie moeten hebben over hún zorg.

Je went er maar aan

In Medisch Contact schreef hij vorig jaar een evaluatie over het platform. De patiënten zijn enthousiast: ze vinden het fijn dat ze zelf de controle hebben over hun dossier en dat ze online vragen kunnen stellen aan artsen.

Maar het systeem heeft wel last van problemen. Zo reageerden huisartsen of specialisten niet altijd op het verzoek van de patiënt om lid te worden (het is namelijk de patiënt zelf die het initiatief neemt om zorgverleners toe te voegen aan zijn of haar dossier). Zorgverleners krijgen ook geen financiële compensatie voor bijvoorbeeld het beantwoorden van vragen via het platform – het kost ze dus tijd zonder dat er geld tegenover staat.

Geld is trouwens niet het enige probleem. ‘Zorgverleners moeten wennen aan de actieve en regisserende rol van de patiënt.’ Nou, je went er maar lekker aan, dacht ik toen ik deze zin las. Een kritische patiënt zijn is al moeilijk genoeg. Dat mogen mensen die in de zorg werken best wel stimuleren in plaats van er huiverig voor te zijn.

Mensje Melchior

Updates ontvangen over dit onderwerp?

Wil je op de hoogte blijven van dit onderwerp? Download de gratis Radar-app en volg het onderwerp.

Meer over:

Reacties

Op de Radar website moet je 'overige cookies' accepteren om te reageren op artikelen.

Ook interessant