toggle menu

DNA: achtergrond

Bent u ook benieuwd wat de kans is dat u in uw leven een hartaanval krijgt? Of diabetes, longkanker of andere ernstige ziektes? Bij buitenlandse bedrijven kunt u via internet een DNA-test bestellen die u deze kansen tot op de procent nauwkeurig voorspelt. Maar wat zeggen de percentages die deze peperdure testen voorspellen?

Zo'n DNA-test is ook via een Nederlandse kliniek te bestellen, waar op basis van een onbetrouwbare test gevaarlijke adviezen worden gegeven. TROS Radar duikt in de DNA-testen.

We hebben drie testen laten doen, twee die we via internet hebben besteld en een via een kliniek in Weert. De eerste twee testen voorspellen tot op de procent nauwkeurig de kansen dat u bepaalde ziektes krijgt. Het gaat hier om het Amerikaanse bedrijf 23andME en het IJslandse bedrijf deCODEme. De derde test hebben we besteld via het Klinisch Ecologisch Allergie Centrum in Weert. Deze test van het Amerikaanse bedrijf Genovations geeft geen percentages weer maar aan de hand van een consult worden de aandoeningen en ziektes doorgesproken.

DNA

DNA is de drager van het erfelijke materiaal. Het DNA bevindt zich in de cellen van ons lichaam. Onderdeel van het DNA zijn de genen en deze genen zeggen iets over de eigenschappen van mensen. Zo bepalen de genen bijvoorbeeld welke kleur onze ogen hebben. Ook zeggen genen iets over of we ziektes ontwikkelen. Als het gaat om monogene aandoeningen dan speelt één gen een rol bij het ontwikkelen van een ziekte. Als je dus dat gen hebt, weet je zeker dat je de ziekte ook ontwikkelt. Bij andere ziektes spelen meerdere genen een rol.

De bedrijven bij wie we via internet een test hebben besteld stuurden materiaal op waarmee je zelf thuis DNA kunt afnemen. Van 23andME kregen we een buisje met waarin speeksel verzameld moest worden en bij deCODEme kregen we een staafje waarmee slijmvlies van de wang moest worden verzameld. Beide monsters worden opgestuurd.

Na een week of drie krijg je de uitslag via internet. Je krijgt een speciale site waarop je in moet loggen. Op deze site staat de risicoberekening voor een aantal ziektes. Bij 23andME gaat het om 64 ziektes en een aantal eigenschappen. Bij deCODEme gaat het om 30 ziektes en een aantal eigenschappen. De bedrijven presenteren de resultaten zonder een medisch advies.

De ziektes waarvoor de testen van 23andME en deCODEme risico's berekenen zijn ziektes waarbij meerdere genen een rol spelen. Over welke genen een rol spelen bij bijvoorbeeld diabetes is eigenlijk nog maar heel weinig bekend. De uitslag van de twee testen die Radar liet doen, is dan ook opvallend. Het percentage hieronder is de kans dat de geteste persoon in zijn leven de ziekte krijgt.

Ziekte

23andME

deCODEme

Hartaanval

14%

21%

Longkanker 6%

9%

Obesitas

58%

49%

Borstkanker

17%

11%

Diabetes type 2

19%

27%

Psoriasis

9%

2%

             

Er zitten dus grote verschillen in de uitkomst van deze testen, terwijl hetzelfde DNA is gebruikt. Dat komt omdat beide bedrijven met andere genen werken en andere maatstaven hebben waarop ze deze percentages berekenen. Het is natuurlijk heel raar dat de percentages zo verschillen want op basis van hetzelfde DNA zouden voor dezelfde ziektes dezelfde voorspellingen moeten worden gegeven.

Cecile Janssens is onderzoekster aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en heeft onderzoek gedaan naar deze genetische testen. Zij vindt dat de voorspellingen uit deze testen helemaal niets zeggen. Als consument heb je heel weinig aan deze testen. Het is volgens haar eigenlijk onmogelijk om op basis van een aantal genen dergelijke voorspellingen te doen. "We weten eigenlijk nog te weinig over welke rol genen spelen bij het ontwikkelen van deze ziektes. Er worden er hier een aantal getest, terwijl er misschien wel tientallen genen een rol spelen bij het ontwikkelen van bepaalde ziektes. En genen zijn niet de enige factoren die meespelen. Naast genetische factoren zijn omgevingsfactoren vaak veel belangrijker."

De testen kijken dus naar een heel klein aantal genen en zeggen niets over andere factoren. Zo heeft de leefstijl van iemand misschien wel veel meer invloed op de kans dat iemand een hartaanval krijgt. Of iemand overgewicht heeft, rookt, en weinig beweegt wordt helemaal niet meegenomen in de resultaten van deze test. Daarnaast worden er te weinig genen getest en zeggen de voorspellingen dus niets. Het zijn dus misleidende percentages die de bedrijven aan hun klanten voorspiegelen.

Volgens Cecile Janssens is het nog veel te vroeg om deze testen op deze manier te doen. Er is nog onvoldoende wetenschappelijk bewijs om deze conclusies te trekken. Wat de bedrijven wel goed doen is het vaststellen van het DNA. Zij bepalen wel goed welke genen er in het DNA aanwezig zijn. Maar de conclusies die zij aan deze genen verbinden zijn misleidend.

De bedrijven bieden de testen dan ook vooral aan om geld te verdienen voor onderzoek naar genen en het ontwikkelen van medicijnen. Dat is eerder het doel dan het informeren van de consument over de kans op bepaalde ziektes. De testen zijn ook behoorlijk duur. Voor de test van deCODEme betaal je al snel zo'n 780 euro. Voor 23andME ben je minder kwijt en betaal je inclusief verzendkosten zo'n 370 euro.

Nederlandse kliniek

De derde DNA-test heeft TROS Radar besteld via een kliniek in Weert. Via het Klinisch Ecologisch Allergie Centrum kun je de een test van het Amerikaanse bedrijf Genovations bestellen. Deze test geeft geen resultaten in percentages weer. Hier is het echter wel mogelijk om via de kliniek een adviesgesprek aan te vragen, waarbij de resultaten worden besproken.

Dr. J. Kamsteeg is directeur van het Klinisch Ecologisch Allergie Centrum (KEAC) en is degene die deze adviesgesprekken voert. Om deze test te laten uitvoeren dien je een buisje met bloed op te sturen. Het afnemen van het bloed gebeurt bij een lokaal laboratorium. Dit bloed wordt door Dr Kamsteeg naar Amerika gestuurd. Je kunt bij hem verschillende profielen bestellen en krijgt dus niet een totaalpakket aan ziektes.

Cecile Janssens heeft ook deze test van Genovations onderzocht en heeft hier nog meer kritiek op dan op de andere twee testen. Volgens Janssens ontbreekt bij deze test ook de wetenschappelijke grondslag. Dat betekent dat er voor veel van de geteste genen geen wetenschappelijk bewijs is dat ze in verband gebracht kunnen worden met een bepaalde ziekte of aandoening. De resultaten zouden dus onbetrouwbaar zijn omdat er geen wetenschappelijk bewijs voor is.

Radar heeft bij het KEAC een cadrio-profiel besteld. Zo'n drie maanden na het opsturen van het bloed krijgen we een telefoontje van Dr. Kamsteeg die vertelt dat hij het verkeerde profiel heeft besteld. Hij heeft bij Genovations gevraagd om een detoxi-profiel. Daarin wordt gekeken naar de genen die een rol spelen bij de ontgifting.

Dr. Kamsteeg vertelt ons ook via de telefoon dat er een aantal belangrijke conclusies aan de test te verbinden zijn. Hij vindt eigenlijk dat wij hiervan op de hoogte gesteld moeten worden en wij spreken af dat hij eerst het rapport van Genovations opstuurt en dat wij vervolgens langskomen voor een consult.

Het rapport van Genovations bevat een heel ingewikkelde beschrijving van de geteste genen en welke afwijkingen er op deze genen zijn gevonden.

Vervolgens komt het bedrijf met een aantal algemene adviezen als: stoppen met roken, veel groente en fruit eten en het alcoholgebruik matigen.

Een paar weken later bezoeken wij Dr. Kamsteeg in Weert. Hij legt ons uitgebreid uit wat de gevolgen kunnen zijn van de resultaten van de DNA-test van Genovations. In dit gesprek doet hij een aantal opmerkelijke uitspraken, waarvan wetenschappers later zeggen dat deze eigenlijk onzin zijn.

Het belangrijkste punt is dat Dr. Kamsteeg zegt dat de geteste persoon een aantal medicijnen niet af kan breken. Hij komt zelfs met een lijst van verboden middelen die deze persoon echt niet mag gebruiken. Als wij deze beweringen later voorleggen aan UHD dr. Van Schaik van het Erasmus MC blijkt er weinig van te kloppen. Er wordt zelfs gezegd dat het erg gevaarlijk voor de gezondheid kan zijn om dergelijke adviezen op te volgen.

Volgens Van Schaik is de lijst die Dr. Kamsteeg ons meegeeft helemaal niet correct. Er staan medicijnen op die eigenlijk bij een heel ander gen horen dat helemaal niet is meegenomen in de test. Hij schrijft hierover het volgende in een e-mail aan de redactie:

'De door Dr Kamsteeg gedane beweringen betreffende "verboden geneesmiddelen" zijn ten eerste onjuist (geneesmiddelen zijn gecombineerd met het verkeerde enzym), maar missen bovendien iedere wetenschappelijke grondslag om tot een dergelijke lijst van "verboden middelen" te komen. Zowel de verstrekte informatie over de test zelf, de interpretatie hiervan alsmede de gegeven adviezen laten een duidelijk tekort aan profesionele kennis op dit gebied zien. Door deze lijst te verstrekken begeeft Dr Kamsteeg zich onterecht in de relatie arts-patiënt, met mogelijke ernstige gevolgen. Wanneer een patiënt zou besluiten om een door de arts voorgeschreven geneesmiddel niet te slikken op basis van de lijst van Dr Kamsteeg kan dit bij bepaalde middelen levensgevaarlijke consequenties hebben.'

Daarnaast doet Dr. Kamsteeg nog een aantal andere opmerkelijke uitspraken. Hij zegt dat de geteste persoon in een sociaal isolement komt omdat deze niet tegen uitlaatgassen kan. Ook zou deze persoon een levende tijdbom zijn omdat er sprake is van DNA-schade door de verstoorde hormoonhuishouding. Daarnaast zou er hersenbeschadiging kunnen optreden door een overgevoelige reukzenuw. Deze beweringen worden door de wetenschappers van het Erasmus MC ernstig in twijfel getrokken.

In het item kunt u zien welke uitspraken Dr. Kamsteeg allemaal doet en wat de wetenschappers van het Erasmus MC hierover zeggen.

Als u een dergelijke test laat doen is het heel belangrijk dat u contact zoekt met uw huisarts of met uw behandelend specialist voordat u dergelijke adviezen op gaat volgen.

Reacties

Op de Radar website moet je 'overige cookies' accepteren om te reageren op artikelen.

Ook interessant