toggle menu

Radar blikt terug op de grootste financiële schandalen

Radar bestaat 25 jaar en in die periode hebben we veel onderwerpen gemaakt over financiële misstanden. Bij ons 25-jarig jubileum blikken we terug op de drie grootste financiële schandalen: de woekerpolisaffaire, de aandelenlease-affaire en het faillissement van DSB Bank. Anno 2020 zijn er nog steeds mensen gedupeerd.

De woekerpolisaffaire: wat is het ook alweer?

Er zijn tussen 1989 en 2008 zo’n 7 miljoen woekerpolissen verkocht met een totale waarde van 100 miljard euro. Bij het afsluiten van zo’n beleggingsverzekering kregen consumenten prachtige rendementen voorgespiegeld, maar die resultaten werden nooit gehaald. In werkelijkheid ging een groot deel (zo’n 30 tot 40 procent) van de inleg op aan kosten. Alleen is dit nooit tegen de klanten verteld toen ze het product afsloten.

Grootste schandaal

Arnoud Boot, hoogleraar Financiële Markten aan de Universiteit van Amsterdam waarschuwde in 1995 al voor deze beleggingsverzekeringen. Vervolgens bleef het lang stil. In 2006 pikt Radar dit financiële schandaal op en verzint Antoinette Hertsenberg de term ‘woekerpolis’. Boot zegt dat miljoenen mensen door dit soort woekerpolissen beschadigd zijn: ‘Dit is het grootste schandaal in de moderne geschiedenis. Dit is waar de bevolking als geheel letterlijk een poot is uitgedraaid.’

 

Oplichting

‘Alle banken en verzekeraars verkochten dit soort producten’, zegt Eric Smit hoofdredacteur van Follow The Money. Hij schreef het boek: Woekerpolis, hoe kom ik er vanaf? ‘Het verhullende taalgebruik daarin zit de misleiding. De misleiding had zulke grote proporties dat je gerust kunt spreken van oplichting.’ Alleen is er nooit iemand strafrechtelijk vervolgd voor deze vorm van oplichting. De verzekeraars hebben in totaal 3 miljard euro aan compensatie uitgekeerd aan consumenten; slechts een fractie van de daadwerkelijke schade.

Lees hier een historisch overzicht over de woekerpolisaffaire 

Ongunstige regeling

In 2008 komt Jan Wolter Wabeke, de toenmalige Ombudsman van het klachteninstituut Financiële Dienstverlening, met een aanbeveling. Er wordt tussen claimstichtingen, consumentenorganisaties en verzekeraars een collectieve afspraak gemaakt hoeveel kosten verzekeraars maximaal mogen inhouden. Dit blijkt achteraf een uiterst ongunstige regeling voor consumenten: nog steeds kan 30 tot 40 procent van de inleg opgaan aan kosten. Wabeke begreep zijn eigen regeling niet.

Boot zegt: ‘Maar wat daar gebeurd is, is bijna als onderdeel van de collectieve waanzin dat men bij elkaar zit en de scherpte ontbreekt. Wabeke stond onder druk. En bij Wabeke hebben de verzekeraars het geluk gehad dat die het zelf niet begreep. Er komt een regeling uit, waarvan de regeling zelf een woekerpolis is. Daar komt het op neer.’

Grootste falen

De toenmalige minister van Financiën en de toezichthouders hebben gefaald, vindt Boot. ‘Die hebben niet de bereidheid gehad om tegen verzekeraars te zeggen: u moet en zal de klant omzetten in het goede product. Dus als je het over het grootste falen hebt in het oplossen van de woekerpolis-situatie, is het wel dit element.’

Uitgewrongen

Eric Smit beaamt dit: ‘Dit is het pijnpunt. Als er echt hard een regeling uitgekomen was die verzekeraars gedwongen had een ander product aan te bieden en daadwerkelijk om te zetten, dan waren we er nu vanaf geweest. En dan hadden we niet nu nog 1,8 miljoen polishouders gehad die uitgewrongen worden door de verzekeraars.’

‘Consumenten moeten altijd beschermd worden en dat hebben we niet gedaan. En daar mag je de overheid de schuld van geven. Op het moment dat de problemen ontstonden, heeft de overheid de zaak onderschat heeft. En toen de financiële crisis kwam in 2008-2009 toen waren er in een keer andere grote belangen dat alles overeind moest blijven. En betaalt de klant de rekening en belandt de overheid in een verlamde positie’, zegt hoogleraar Boot.

Aandelenlease-affaire

Tussen 1991 en 2003 zijn er in Nederland bijna 1 miljoen aandelenleasecontracten afgesloten met een waarde van 6,5 miljard euro. Met geleend geld wordt belegd en consumenten kregen prachtige rendementen voorgespiegeld. De beleggingsopbrengsten vielen vanwege de beurscrash vies tegen. Deelnemers werden ineens geconfronteerd met hoge restschulden in plaats van winsten. Een aantal bekende namen zijn: Sprintplan van Aegon-dochter Spaarbeleg, Fortis Groeivermogen, of de Winstverdriedubbelaar van Legio Lease / Dexia. 

Restschuld 5200 euro 

Jolanda Dekkers kreeg in 2001 iemand van Spaar Select over de vloer. Een financieel tussenpersoon die haar adviseerde een deel van de overwaarde van haar woning te investeren in Legio Lease van Dexia. Na vijf jaar zou ze tussen de 10.000 en 20.000 euro winst behalen. In het slechtste geval zou ze quitte spelen. Maar in 2006 was haar inleg van 43.000 euro verdampt en zat ze zelfs met een restschuld van 5200 euro én een negatieve BKR-registratie. 

 

Geschaamd

Jolanda zegt: ‘Ik vond mezelf dom. Ik heb mij jarenlang geschaamd dat ik met Dexia in zee gegaan ben. Ik heb geen verstand van dit soort financiële producten, waarom heb ik dit ooit afgesloten?’ Jolanda is niet het enige slachtoffer van Dexia: 750.000 mensen sloten zo’n leasecontract af bij de marktleider in dit soort producten. Jolanda zegt dat Dexia een soort psychologische oorlogsvoering voert. ‘Ze traineren de afwikkeling al jaren en hopen dat mensen in zee gaan met hun lagere aanbod om een deel van de schuld weg te strepen, omdat ze het helemaal zat zijn of acuut geld nodig hebben.’

Duisenberg-regeling

In 2005 wordt de Duisenberg-regeling bedacht om een stortvloed aan rechtszaken te stoppen. 
Iedereen die akkoord gaat, heeft recht op kwijtschelding van twee derde van de restschuld. Ga je niet akkoord, dan moet je dat via een zogenoemde ‘opt-out’-verklaring kenbaar maken. Zo’n 23.000 klanten weigerden de regeling en blijven doorprocederen.

100% schadevergoeding

Jolanda ook. Zij heeft zich 14 jaar geleden aangesloten bij de claimstichting Leaseproces en die voert al jaren juridische procedures voor consumenten. Radar besteedde in 2016 aandacht aan een uitspraak van de Hoge Raad in twee Dexia-zaken.
Daaruit bleek dat klanten die via Spaar Select zo’n leasecontract hadden afgesloten, recht hadden op 100% schadevergoeding. De tussenpersoon had niet de juiste vergunningen om dit soort producten te verkopen. Alle gedupeerden kregen hun inleg terug, hun restschuld werd weggestreept en ze ontvingen de wettelijke rente over de hele periode. Een veel betere deal dan de Duisenberg-regeling. Ook Jolanda heeft inmiddels ruim 59.000 euro teruggekregen van Dexia. Ze kan alleen nog niet over het geld beschikken, omdat Dexia in beroep ging tegen deze uitspraak. Waarschijnlijk doet op 13 maart 2020 de Hoge Raad uitspraak en wordt duidelijk wie en hoeveel compensatie iedereen krijgt. 

Aandelenlease

Stef Smit, directeur van claimorganisatie ConsumentenClaim (waar Leaseproces ook onder valt), zegt dat 44.000 mensen met zo’n aandelenleasecontract zich bij hen heeft gemeld. Inmiddels is er voor 10.000 gedupeerden een schikking getroffen of is de zaak uitgeprocedeerd. De gemiddelde schade per contract is 16.000 euro en de gemiddelde klant had 2,3 contracten per persoon. Deze mensen hebben tussen de 20.000 en 30.000 euro extra gekregen bovenop de Duisenberg-regeling.

Leaseproces staat nu nog 34.000 consumenten bij met zo’n leasecontract. Zo’n 14.000 mensen met een Sprintplan van Aegon en 20.000 andere leaseconstructies zoals een Fortis Groeivermogen, Aegon Vliegwiel, LegioLease of de Winstverdriedubbelaar van Dexia. 

Stef Smit zegt: ‘We vertegenwoordigen 14.000 Sprintplan-gedupeerden met een gemiddelde schade van 13.000 euro per contract. Er zijn nog 106.000 mensen niet in actie gekomen. Mensen kunnen zich nu nog bij ons aansluiten. Op 11 februari 2020 doet de rechter uitspraak in de Sprintplan-zaak, dus mensen kunnen hier nog op mee liften.’ Mensen met een Fortis Groeivermogen kunnen nu al twee derde van hun restschuld en de wettelijke rente terugkrijgen, maar dan moeten ze zelf aan de bel trekken. Doe je dit niet, dan kun je naar je geld fluiten. De verzekeraar komt het niet vanzelf brengen. En op 13 maart 2020 doet de Hoge Raad uitspraak in de Dexia-zaak en wordt duidelijk wie er compensatie krijgt. 

Faillissement DSB Bank

DSB Bank ging in 2009 failliet en dat had grote financiële consequenties voor de klanten. Radar besteedde de afgelopen 10 jaar veelvuldig aandacht aan DSB. Eén van de voormalig DSB-klanten is Monique van Leest. Zij sloot samen met haar echtgenoot in 2008 een hypotheek af bij DSB Bank. Ze werden gelokt met een laag rentepercentage van 1,9%, terwijl je bij concurrerende banken al snel 4% kwijt was. Een jaar later kwam er een nieuw rentevoorstel en toen was de rente vele procenten hoger. Ook hadden ze een beleggingskrediet afgesloten bij DSB om hun hypotheek deels mee af te lossen. Rond het faillissement van DSB in 2009 bleken die aandelen geen cent meer waard, waardoor ze een ton kwijtraakte. Daarnaast was hun hypotheekschuld een ton hoger dan de waarde van hun woning. Ze zitten nu nog steeds met een financieel gat van 200.000 euro.

1800 euro compensatie

Monique zegt: ‘We komen nooit meer van onze hypotheekschuld af en moeten tot onze dood betalen. We hebben in totaal 1800 euro compensatie gehad van DSB. Iedereen heeft zijn zaken gevuld, maar wij zitten nog dagelijks met de ellende.’ Gelukkig heeft het echtpaar een goede baan en kunnen ze alle rekeningen blijven betalen en hoeven ze hun zelfgebouwde huis niet uit. 

 

Vertrouwen kwijt

Het vertrouwen in de financiële sector is Monique compleet kwijt. ‘Niet alleen DSB Bank was rot, maar ook andere banken. We hadden in die periode bij ABN Amro koopsompolissen afgesloten voor onze kinderen. We betaalden iedere maand 100 gulden en dat zou uiteindelijk 100.000 gulden opleveren. Aan het eind van de rit was de polis maar 1800 euro waard. Precies het bedrag dat we hebben ingelegd.’  

In 2009 bij het faillissement van DSB Bank waren 283.000 spaarders met een totaalbedrag van 3,8 miljard euro in één klap hun spaargeld kwijt. Ook waren er 180.000 leningen (kredieten en hypotheken) verstrekt met een totale waarde van 7,5 miljard euro. 

Anno 2020 zijn bijna alle spaarders gecompenseerd, zegt curator Rutger Schimmelpennick die het faillissement samen met Ben Knüppe afwikkelt. Voornamelijk via het depositogarantiestelsel, waardoor consumenten bij een faillissement maximaal 100.000 euro spaargeld terugkrijgen. DSB Bank had 4000 spaarders die meer dan 100.000 euro spaargeld hadden. Het grootste deel heeft zijn geld terug. Nog 200 spaarders - met een totaalbedrag van 1,6 miljoen euro - wachten op hun geld.

In 2020 hebben nog 35.000 DSB-klanten een consumptieve lening of hypotheek lopen, die leningen met een totale waarde van 2,2 miljard euro zijn na het faillissement van DSB ondergebracht bij Finqus. Met de betalingen van deze klanten worden de resterende schulden afgelost.

In 2020 staat er nog ruim 800 miljoen euro open aan vorderingen. Zo'n 750 miljoen aan schuldeisers met name de banken die nog geld krijgen, omdat zij spaarders gecompenseerd hebben via het depositogarantiestelsel. En nog 87 miljoen euro aan achtergestelde deposito's.

In totaal is er 320 miljoen euro compensatie uitgekeerd aan DSB-klanten die een lening hadden met een veel te hoge overlijdensrisicoverzekering of als er sprake was van overkreditering.

De verwachting is dat in 2021 het faillissement van DSB Bank is afgewikkeld, maar dan blijven schuldeisers nog recht hebben op misgelopen rente-inkomsten. Dus die vorderingen blijven staan. 

Reacties

Of praat mee op het forum
Op de Radar website moet je 'overige cookies' accepteren om te reageren op artikelen.

Ook interessant