toggle menu
Cholesterol

Cholesterol

Over

In deel 1 van Radar Extra, gaat Antoinette Hertsenberg op zoek naar antwoorden op vragen over de werkzaamheid van statines en andere cholesterolverlagers.  Deze medicijnen worden door meer dan 2 miljoen mensen geslikt in Nederland.

Let op: heeft de uitzending over cholesterolverlagers je aan het denken gezet? Stop nooit met de medicijnen zonder overleg met je arts!

'We hebben LDL ook nodig'

We hebben allemaal het idee dat een hoog cholesterol slecht is maar geldt dat voor al het cholesterol? Cardioloog Leonard Hofstra legt haar het volgende uit: 'Een bepaalde concentratie is niet slecht, want we hebben LDL ook nodig om cholesterol te transporteren vanuit de lever, want daar wordt het uiteindelijk dan verpakt in een zogenaamde lipoproteïnes. Dit is een soort verpakking van het cholesterol. Zo kan cholesterol worden afgeleverd aan de cellen en weefsels die dat nodig hebben.'

Cholesterol is dus een belangrijke bouwsteen voor je lichaam.

Bijwerkingen: stijfheid, spierpijn, maar: geen vermelding in onderzoeken

Als mensen een hoog cholesterol (LDL) hebben, gecombineerd met andere risicofactoren, of al een hart- of herseninfarct hebben gehad krijgen ze bijna altijd cholesterolverlagers van hun arts. Lang werd gedacht dat deze medicijnen weinig bijwerkingen hebben, maar er zijn juist veel patiënten die bijwerkingen ervaren. Meestal gaat dit om stevige spierpijn.

Karen Olesen heeft een hartinfarct gehad en zegt in de uitzending: 'Bij mij is het algemene malaise en dat duurt een tijd, het begint met stijfheid, en op dat moment is het bijna lastig om uit bed te komen, niet alleen door de pijn of de strakke spieren maar ik voelde me best onwel, heel naar, een algemene malaise.'

Ook Gerryo Voermans had zware spierpijn nadat ze, na een beroerte, aan de statines ging. Ze kon zich nauwelijks nog bewegen en de spierpijn verdween pas nadat ze stopte met de medicijnen. Zowel internist Hanno Pijl als cardioloog Leonard Hofstra zeggen vaak van patiënten te horen dat ze bijwerkingen ervaren, maar zien dat niet terug in wetenschappelijke onderzoeken.

Antoinette vraagt aan medicijnendeskundige Dick Bijl hoe dat kan. 'In heel veel van die onderzoeken worden zogenaamde run-in-periodes gedaan. Bij die run-in-periodes krijgen mensen een aantal weken, meestal een week of 4, een statine. Als ze dan veel klachten krijgen, bijvoorbeeld veel spierklachten, dan mogen ze niet meedoen aan het onderzoek. Dat is dus dé manier om te zorgen dat bijwerkingen gewoon ondergerapporteerd worden.'

Omdat er geen grondig onderzoek wordt gedaan naar de bijwerkingen van statines, is niet duidelijk hoeveel mensen daadwerkelijk klachten hebben.

Artsen hebben richtlijnen om te bepalen hoe ze om moeten gaan met patiënten die een verhoogd risico hebben op hart- en vaatziekten. In deze richtlijnen staat ook welke streefwaarde van het slechte cholesterol, het LDL, wenselijk is.

In de nieuwste richtlijn voor huisartsen is die streefwaarde net verlaagd voor patiënten die al een hart- of vaatziekte hebben en onder de 70 jaar zijn.

De animatie kijken: Statines en de farmaceutische industrie

De animatie kijken: Wat gebeurt er bij een hartaanval?

Een cholesterolwaarde van 1.8? 'Dat zie ik eigenlijk zelden'

Deze patiënten moeten naar een LDL lager dan 1,8 millimol. Volgens Huisarts Tamara de Weijer is dit erg laag. 'Een LDL onder de 1.8, zie ik eigenlijk zelden, ook niet bij gezonde mensen overigens. Die kunnen wel met de rest van de cholesterolwaarden prachtig binnen het spectrum zitten, maar onder de 1.8 zien we eigenlijk niet. Eigenlijk moet iedereen dan aan de medicatie.'

Wat vinden patiënten en artsen daarvan? Tamara de Weijer: 'Je ziet veel weerstand zowel onder patiënten als onder artsen, huisartsen in het bijzonder. Mensen willen eigenlijk liever geen medicatie gebruiken en hebben toch ook vaak veel bijwerkingen, zeker van de statine. En dan moet je bijna tegen heug en meug die medicatie erin krijgen. Je wil ook niet dat het op jouw conto komt als er straks wel een 'event' is omdat jij de statine niet hebt voorgeschreven.'

Het is nog maar de vraag of je met statines een LDL lager dan 1,8 millimol kan bewerkstelligen. Een nieuw medicijn dat je cholesterol verlaagt door middel van injecties mag worden voorgeschreven aan bepaalde patiënten die geen statines verdragen. De kans is groot dat het met dit dure medicijn wel lukt om zo laag te komen. Maar het wetenschappelijke bewijs dat een LDL lager dan 1,8 de kans op hart en vaatziekten verkleint, is er niet. Antoinette Hertsenberg zegt daarom tegen Hanno Pijl: 'Ik vond het zo opmerkelijk dat in de richtlijnen zelf staat dat er geen hard wetenschappelijk bewijs is voor die streefwaarde.'

Hanno Pijl: 'Ja dat is vrij bizar. Maar dat is gebaseerd op die onderzoeken met die nieuwe PCSK9-remmers'

Antoinette: 'Je zegt iets heel interessants. Die richtlijnen zijn gebaseerd op die PCSK9-remmers...'

Hanno Pijl: 'Dat denk ik.'

Met andere woorden: de streefwaarden komen tot stand doordat medicijnen het mogelijk maken om zo laag te kunnen komen. Maar leef je nou bijvoorbeeld ook langer met een laag LDL?  Antoinette vraagt aan Dick Bijl: 'Is er wetenschappelijk bewijs dat die 1,8 beter is dan die 2,5, die voorheen werd aangehouden?'

Dick Bijl: 'Er is in het geheel geen hard wetenschappelijk bewijs van "the lower the better". Want dat moet blijken uit direct-vergelijkende onderzoeken.'

Antoinette: 'En die zijn er niet?'

Dick Bijl is er duidelijk over: 'Er zijn onderzoeken gedaan, maar die tonen dat verband niet aan.'

Deel 2: Cholesterol: Zelf aan de slag

In deze uitzending van Radar Extra praat Antoinette met mensen die hun levensstijl drastisch hebben omgegooid om hun eigen gezondheid te verbeteren. Er lijkt een nieuwe generatie artsen op te staan die leefstijl en voeding tot het belangrijkste gespreksonderwerp in de spreekkamer maken. Verouderingswetenschapper David van Bodegom van de Leyden Academie heeft zijn hele carrière gewijd aan voorlichting en de invloed die leefstijl kan hebben op het bestaan. In Ghana zag hij wat beweging en een goed dieet doen voor de manier waarop je oud wordt. Hij vertelt aan Antoinette:

'Ik heb 4 jaar onderzoek gedaan op het platteland van Ghana, hoe mensen verouderen in een heel andere omgeving. Als je de mensen op zoekt die 60, 70, 80 jaar oud worden, dan zie je dat zij heel anders oud worden. Ze hebben infectieziekten: cholera, tyfus. Maar de typische ziekten die je hier iedere dag in de praktijk ziet: suikerziekte, hart- en vaatziekten, die zijn daar eigenlijk zeldzaam.'

Antoinette: 'ook bij heel oude mensen?'

'Ja, ook bij heel oude mensen. En als je onderzoek doet naar de vaten en het bloed, dan zie je dat die mensen tot een veel hogere leeftijd eigenlijk fit en gezond blijven. Dat komt omdat ze iedere dag op het land werken. Ze zijn superfit en ze hebben een heel gezond, matig dieet. De Ghanezen hebben veel lagere bloedsuikers, en een lager cholesterol. Waar het totale cholesterol in Europa en in Amerika gemiddeld tussen de 5 en de 6 ligt, lag dat in Ghana op 3.2.'

Kijk de animatie uit de Radar Extra: Wat gebeurt er als je te veel eet?

Ook internist Hanno Pijl heeft in de spreekkamer op een bepaald moment het roer omgegooid. 'Al heel lang geleden begon het mij steeds meer tegen de borst te stuiten dat patiënten mijn spreekkamer binnenkomen met soms wel 8, 9, 10 verschillende pillen en dan nog is hun probleem niet opgelost', aldus Pijl.

'Ik wist, net als veel andere mensen, dat de oorzaak ligt in wat mensen eten, en dat mensen te weinig bewegen. Ik dacht: ik ben de ziekte als het ware aan de achterkant aan het behandelen. Ik probeer met pillen op te lossen wat veroorzaakt wordt door een verkeerde manier van leven. Toen ben ik veel meer gaan investeren in mensen uitleggen waar het probleem vandaan komt. En dat ze daar zélf iets aan kunnen doen.'

Huisarts en voorzitter van de Vereniging Arts en Leefstijl, Tamara de Weijer, begeleidt in de aanloop naar de uitzending drie mensen zonder hart- en vaatziekten maar met een licht verhoogde LDL-cholesterolwaarde, om te kijken hoe ze reageren op een gezond en koolhydraat-beperkt voedingspatroon. Na vier weken zijn de kandidaten stuk voor stuk afgevallen en hebben ze verbeterde bloedwaardes.

Kijk de animatie uit Radar Extra: Wat is overgewicht?

Antoinette gaat langs bij Jan en Henny Pauw. Jan overwoog een aantal jaar geleden een bypassoperatie vanwege vernauwde kransslagaderen. Omdat de verwachte resultaten van de operatie minimaal waren, besloot hij geheel plantaardig te gaan eten, op advies van een Amerikaanse cardioloog, Dr. Esselstyn.

Hij merkt na een aantal weken dat hij vooruit gaat zijn conditie. Zijn bloedwaardes zijn flink verbeterd door het dieet, en hij hoopt de statines helemaal te kunnen laten staan. Dr. Leonard Hofstra onderzoekt hem op verzoek van Radar Extra, en constateert dat het dieet veel goeds voor hem heeft gedaan. Hij adviseert wel een kleine dosis statine omdat zijn LDL-cholesterolwaarde weer wat gestegen is, en er nog een aantal vernauwingen zichtbaar zijn.

Mensen met diabetes type 2 kunnen veel profijt hebben van een leefstijl met weinig koolhydraten. Wim Tilburgs heeft er een stichting voor opgericht, Je Leefstijl als Medicijn. Hij vertelt dat hij met het ketogene dieet veel kilo’s verloor. Het dieet maakte zijn medicijnen ook overbodig. Eén van de mensen die in aanraking kwam met zijn stichting is Gerryo Voermans, zij heeft een herseninfarct gehad. Gerryo vertelt dat ze veel meer energie heeft gekregen sinds ze volgens het dieet leeft.

Verschillende soorten diëten, wat is nu het beste?

Antoinette constateert dat zowel de familie Pauw als Wim en Gerryo veel profijt hebben van hun dieet, en dat terwijl ze hele verschillende soorten voedingsgroepen laten staan. Ze praat hierover met hoogleraar Jaap Seidell.

Jaap Seidell: 'Ze hebben allemaal gemeen dat ze eigenlijk alleen maar basisproducten uit de natuur eten en bijna geen ultra-bewerkt voedsel.'

Antoinette: 'Dus wat die diëten verbindt, hoe tegenstrijdig ze ook klinken, is hetgeen de kandidaten niet eten?'

Jaap Seidell: 'Ja precies, niet al dat gemaksvoedsel, dat overal ons eetpatroon domineert.'

De overheid 'mag wel een handje helpen'

Het gaat er dus eigenlijk niet om wat we wél eten, maar het gaat erom wat we niet moeten eten. Zelf kun je een keuze maken, en je gezondheid positief beïnvloeden. Gezondheidswetenschapper en cardioloog Remko Kuipers vindt dat de overheid ook wel een handje mag helpen.

'De enige manier is, denk ik, dat je van overheidswege het aantrekkelijker en logischer gaat maken dat mensen gezonde keuzes maken. Dat fastfood veel duurder wordt, en dat een snackbar niet in de buurt van een school mag staan. Dat je in de supermarkt paden maakt: gezonde paden en ongezonde paden. En dat je daar duidelijk bij zet wat wel en niet gezonde keuzes zijn.'

Niets over cholesterol missen?

Download de Radarapp en blijf op de hoogte! Heb jij de app al op je smartphone of tablet staan? Volg dan het onderwerp 'cholesterol' (klik hieronder op het plusje bij cholesterol).