Alleenstaande betaalt de volle mep: ‘Het systeem is niet op jou ingericht’

SUN Nederland (Stichting Urgente Noden) organiseert een vangnet voor mensen die even nergens anders meer terechtkunnen. Hulp- of dienstverleners kunnen  een aanvraag indienen bij een lokaal SUN-noodhulpbureau voor een gift of renteloze lening, voordat een situatie verergert of schulden verder opstapelen. Bijvoorbeeld voor een nieuwe wasmachine, een medische ingreep of een dreigende huurachterstand. Waarom kloppen juist alleenstaanden zo vaak aan voor deze noodhulp?

Waarom het leven als single duurder is

“Het huidige stelsel van inkomens en toeslagen is ingericht met in het achterhoofd huishoudens die kosten met elkaar delen, zoals het tweeverdienersmodel, of gezinnen met kinderen,” aldus Nathalie Boerebach, directeur van SUN Nederland. “Het is niet aangepast op de structuur van alleenstaanden, die op een heel andere manier leven en alleen hun lasten moeten dragen.”

Sinds de invoering van de nieuwe bijstandswet in 1996 hanteert de overheid dat een alleenstaande 70 procent ontvangt van het bedrag voor een echtpaar. De aanname is dat alleen wonen 30 procent goedkoper is door ‘schaalvoordelen’. Maar in een tijd waarin de vaste lasten de pan uitrijzen, is dat voordeel voor singles zo goed als verdwenen.

Boerebach: “Je komt maandelijks al lager uit als je naar de vaste lasten kijkt. Huur, televisie, internet, gas, water, licht, die kosten zijn gewoon niet deelbaar.” Ook de rioolheffing of inboedelverzekering wordt geen cent lager omdat er maar één persoon op het adres woont. Onder de streep betekent dit dat een alleenstaande met een bijstandsuitkering exact dezelfde rekeningen moet betalen als een stel, maar dat moet doen met bijna een derde minder geld.

En wat als je gewoon meer gaat verdienen?

Een antwoord dat vaak wordt gegeven aan werkenden die niet genoeg verdienen: ga dan meer werken. In sommige gevallen zal dat een oplossing zijn, maar in Nederland is er ook een groep van 1,1 miljoen mensen die tussen de 110 en 130 procent van het minimum verdienen (CBS). Zij verdienen te veel voor de zwaarste armoederegelingen, maar hebben ondertussen vaak geen enkele buffer voor als het tegenzit.

Voor hen kan een paar extra uren op de werkvloer juist financieel ongunstig uitpakken. “Op het moment dat je net te veel verdient, is het echt computer says no,” vertelt Boerebach. “Dan sta je aan de verkeerde kant van het streepje en kan het zo zijn dat je 10 euro te veel verdient, waardoor die extra tientjes je honderden euro’s aan ondersteuning kosten. Dat is misschien rechtmatig, maar het is niet rechtvaardig.”

Je kunt dan bijvoorbeeld de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen (zo'n 600 tot 800 euro per jaar) verliezen, of je huur- en zorgtoeslag dalen, terwijl vaste lasten hetzelfde blijven. Een stel kan de klap opvangen met twee inkomens, maar als single moet je het verschil zelf dragen. Boerebach benoemt dat goedbedoelende werkgevers soms willen helpen door de werknemer meer uren te bieden. “Dat lijkt dan een goede actie, maar het kan zomaar zijn dat een werknemer daardoor juist slechter financieel uitkomt,” aldus Boerebach.

Meer betalen voor vakantie, verzekering en boodschappen

Buiten overheidsregelingen en vaste lasten heb je als alleenstaande ook te maken met de zogenaamde ‘single-tax’ in de commerciële sector. In de supermarkt zijn kleinere verpakkingen per kilo vaak 20 tot 25 procent duurder dan grootverpakkingen. Ook missen zij bij verzekeringen de partnerkortingen waar koppels van profiteren, zijn er geen schadevrije jaren te delen, en betaal je bij streamingdiensten standaard voor een abonnement met twee of meer schermen.

Maar denk ook aan een vakantie in je eentje. Dan betaal je vaak een alleenstaandentoeslag of draait één persoon op voor de prijs van een tweepersoonskamer. Zo lopen de kosten bij veel mensen op.

Ook het gebrek aan een direct sociaal vangnet speelt een rol in hoe snel de problemen onbeheersbaar worden. “Als je alleenstaand bent en je beschikt niet over een direct netwerk, heb je ook geen huisgenoot om bijvoorbeeld even een fiets van te lenen als die van jou kapot is. Bepaalde gedragingen en kleinere problemen komen daardoor harder aan bij alleenstaanden,” aldus Boerebach. 

Hoe kunnen de schulden zo oplopen?

Dat de financiële nood zich vaak hoog opstapelt voor er aan de bel wordt getrokken, heeft volgens Hamstra te maken met dat armoede bij singles minder zichtbaar is dan bij koppels of gezinnen. Ze benadrukt: “Bij kinderen wordt armoede bijvoorbeeld op school gesignaleerd. Bij alleenstaanden moet je het maar net weten, daar blijft de problematiek vaak achter de voordeur. Daar moet meer begrip en hulp voor komen.”

De schaamte die met schulden gepaard gaat, werkt namelijk als een slot op de deur. Hamstra: “Het is bekend dat sommige mensen met schulden daar zo’n acht jaar lang niet over spreken. Dan is het op een gegeven moment zo uit de hand gelopen, dat het probleem veel groter is dan wanneer je had aangeklopt toen de eerste 800 euro achterstand ontstond.”

Uit cijfers van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) blijkt dat een oorspronkelijke schuld van bijvoorbeeld 13.000 euro aan onbetaalde rekeningen, in vijf jaar tijd door incassokosten, wettelijke rente en deurwaarderskosten kan uitgroeien tot wel 40.000 euro. Boerebach: “Dat is hartstikke zonde. Als we met elkaar de schaamte en het taboe weghalen, en werken aan bewustwording, kunnen we een sluitender vangnet ontwikkelen.”

Wat kun je zelf doen?

Herken je de stille nood en de druk van vaste lasten? “Als het water je aan de lippen staat, zoek dan informatie die helpend is voor jouw situatie," adviseert Boerebach. Of je nu behoefte hebt aan een luisterend oor, acute hulp bij een kapotte wasmachine, of wilt bijdragen aan een structurele oplossing; dit kun je doen: 

• Steun de petitie: SUN Nederland is een petitie gestart om de stem van alleenstaanden kracht bij te zetten in Den Haag. Hiermee vragen zij om een herziening van het stelsel, zodat toeslagen en inkomenssteun beter aansluiten bij de realiteit van alleenwonenden. Lees hier meer over de petitie en doe zelf mee.
• Klop aan bij de gemeente: De gemeente is wettelijk verplicht je te ondersteunen bij financiële problemen. Er zijn vaak specifieke lokale potjes, zoals de bijzondere bijstand of de individuele inkomenstoeslag, die ook toegankelijk kunnen zijn als je net boven het minimum verdient. Boerebach benadrukt: “De gemeente heeft een maatschappelijke opdracht om haar inwoners te helpen. Dat geldt voor mensen zonder werk, maar ook voor ondernemers in zwaar weer of mensen met een betaalde baan in loondienst die moeilijk rond kunnen komen.”
• Breng je situatie anoniem in kaart: Heb je twijfels over je administratie of beginnende schulden? Op platforms zoals Geldfit.nl of de Nationale Schuldhulproute kun je anoniem een test doen. Dit geeft je inzicht in wat er mogelijk is en koppelt je aan gratis advies, zonder dat je meteen ergens aan vastzit.
• Schakel noodhulp in bij crisis: Is er sprake van een urgente nood, zoals een medische rekening die je niet kunt betalen of een dreigende afsluiting, en is er nergens anders een oplossing? Een hulp- of dienstverlener (denk aan maatschappelijk werk of een buurtteam) kan namens jou een aanvraag indienen bij een noodhulpbureau. Kijk op de landkaart van SUN Nederland om te zien waar zij actief zijn.
• Geen nood, maar wel helpen? Heb je zelf geen geldnood, maar wil je graag een bijdrage leveren voor mensen met urgente noden? Word dan donateur van SUN Nederland en/of een specifiek SUN-noodhulpbureau.

“Maak geldnood aanvaardbaar en bespreekbaar zonder dat het meteen geproblematiseerd wordt,” besluit Boerebach. “Of het nu gaat om werkgevers, familieleden of buren; daar kunnen we met elkaar iets in betekenen.”