Beïnvloedt kinderspeelgoed een latere beroepskeuze?
Na de middelbare school beslissen veel scholieren over hun vervolgopleiding. Hoewel je hierin in principe vrij bent, beïnvloedt kinderspeelgoed deels deze keuze. Want verschillend speelgoed stimuleert verschillende interesses en ontwikkelingen. Is het daarom wel slim om je kind uitsluitend met gendertypisch speelgoed te laten spelen? Of beperk je daarmee een bredere ontwikkeling?
Radar gaat in gesprek met orthopedagoog Joyce Endendijk.
Verschillen tussen speelgoed
Jongens en meisjes verschillen van elkaar. Dit zie je in uiterlijke kenmerken, zoals lengte, maar vaak ook in het speelgoed waarmee ze spelen. “Maar,” nuanceert Endendijk, “er zijn natuurlijk uitzonderingen. Niet elk meisje speelt met meisjesachtig speelgoed, en andersom speelt niet elke jongen met typisch jongensachtig speelgoed. Toch zijn er aanwijzingen dat jongens en meisjes liever met verschillend speelgoed spelen.”
“Over het algemeen, spelen meisjes vaak met poppen, de Barbies en keukentjes. Dit lokt meer zorgzaam gedrag uit. Ook spelen meisjes vaak met speelgoed dat passiever gedrag uitlokt, denk aan sieraden, prinsessenjurken en schoentjes.”Ze vervolgt: “Het speelgoed waar jongens vaker mee spelen bevat vaak beweging. Kinderen kunnen hier iets mee doen of maken, denk aan het spelen met een voetbal, autootjes en constructiespeelgoed. Ook spelen jongens vaker met wat gewelddadiger speelgoed, zoals nep-pistolen.”
Waar komen die verschillen vandaan? 'Kip-en-ei situatie'
Je kunt je afvragen waarom veel jongens met ander speelgoed spelen dan meisjes. “Worden kinderen met die voorkeur geboren óf wordt de voorkeur aangeleerd door de omgeving van kinderen,” bevraagt de orthopedagoog. “Eigenlijk is het een kip-en-ei situatie; het is namelijk niet geheel duidelijk waar de genderverschillen vandaan komen. Toch zijn er een paar aanknopingspunten.”
Endendijk vertelt over genderverschillen in spelvoorkeur:
Invloed biologie.
Meisjes die in de baarmoeder veel zijn blootgesteld aan het mannelijk geslachtshormoon testosteron (bijvoorbeeld door een aandoening), zijn vaak meer geïnteresseerd in typisch jongensachtig speelgoed. Ze hebben juist minder interesse in typisch meisjesachtig speelgoed, zoals poppen.
Invloed omgeving.
Ouders, leeftijdsgenoten, leerkrachten en vreemden reageren vaak positief als kinderen spelen met gendertypisch speelgoed en activiteiten die typisch horen bij het geslacht. Een jongen die speelt met een auto krijgt bijvoorbeeld een complimentje, terwijl een meisje dat in bomen klimt minder snel dit complimentje krijgt.
Invloed kind.
Nadat kinderen hebben geleerd dat ze een meisje of jongen zijn, hechten ze waarde aan activiteiten die passen bij deze identiteit. Kinderen sturen hun gedrag daarom richting gedrag dat past bij hun gender. Vanaf 19 maanden laten kinderen al hun interesse zien in speelgoed dat typisch past bij hun gender. Ook transgender kinderen laten gedrag zien dat typisch past bij hun gender identiteit.
De invloed van speelgoed op de ontwikkeling
De verschillen in speelvoorkeur lijken misschien onschuldig, maar het heeft grote gevolgen voor de ontwikkeling van kinderen. “Als kinderen meer spelen met typisch jongensachtig speelgoed, zie je een verbeterde ontwikkeling van de grove motoriek (grotere bewegingen met je hele lichaam). Terwijl kinderen die meer spelen met typisch meisjesachtig speelgoed juist een beter inlevingsvermogen ontwikkelen. Ook blijken deze kinderen beter in het troosten van anderen.”
Het speelgoed waar kinderen mee spelen heeft ook nog andere gevolgen. “Zo tonen kinderen die meer spelen met typisch jongensachtig speelgoed meer agressie in de puberteit. Daarnaast blijkt dat meer spelen met constructiespeelgoed (blokken, lego) het ruimtelijk inzicht van kinderen vergroot.”
“Daarentegen blijkt meer typisch meisjesachtig spel als rollenspellen of ‘doen-alsof’ samen te hangen met betere taalvaardigheden.”
Van speelgoedkeuze naar beroepskeuze
Dat kinderen met andere dingen spelen en daardoor andere vaardigheden ontwikkelen heeft zelfs gevolgen op de lange termijn. Endendijk legt uit: “Mensen zijn sneller geneigd een vervolgopleiding te kiezen waarin ze goed zijn, of in ieder geval het gevoel hebben daar goed in te zijn.
“Je ziet dit terug in de verdeling van beroepen tussen mannen en vrouwen. Zo werken mannen veel vaker in technische en technologische, wiskundige en wetenschappelijke beroepen, terwijl vrouwen vaker in de zorg en het onderwijs werken.”
Ze vervolgt: “En dat is opmerkelijk, want diversiteit op de werkvloer leidt tot betere werkprestaties. Want verschillende werknemers geven meerdere perspectieven, verschillende denkbeelden en meer creatieve ideeën.”
Keuze voor verschillend speelgoed
Om deze patronen te doorbreken, kunnen ouders en verzorgers een belangrijke rol spelen. Zo stelt de orthopedagoog: “Het is niet per se wenselijk dat geslacht een sturende factor is in de vaardigheden die jij ontwikkelt.”
Ze legt uit: “Dit kan natuurlijk ontzettend beperkend zijn. In dat opzicht adviseer ik ouders en verzorgers zeker verschillende speelgoedstukken aan kinderen te geven, zodat kinderen de mogelijkheid krijgen verschillende vaardigheden op te doen.”
Kinderspeelgoed in winkels
Zijn speelgoedwinkels zich eigenlijk bewust van de impact van speelgoed? En houden zij er rekening mee in de manier waarop hun speelgoed aangeboden wordt? We benaderen de Intertoys, de HEMA en bol.com met deze vragen.
Reactie Intertoys
Sinds 2017 maken we binnen Intertoys geen gebruik meer van genderspecifieke uitingen in onze communicatie. Spelen is universeel en draait om de eigen verbeelding en belevingswereld van een kind. Daarom vinden we het belangrijk dat kinderen daarin zelf keuzes kunnen maken.
Wat we wel zien is dat gender voor veel cadeaugevers, naast prijs, nog altijd een belangrijk criterium is in de zoektocht naar een cadeau voor een kind. Veel speelpatronen vormen daarnaast een maatschappelijke afspiegeling waar zowel cadeaugevers als kinderen herkenning in zoeken. Wij vinden het vooral belangrijk dat de keuze zo breed mogelijk wordt aangeboden, zonder daarin als verkopende partij een sturende rol aan te nemen. Het doorbreken van bestaande typeringen is daarbij op zichzelf geen doel.
We kiezen er wel bewust voor om de keuze voor zowel cadeaugever als kind meer te laten draaien om de mix van leeftijd, passie-punten en speelpatronen. Daarom verdelen we onze producten in relevante thema’s en categorieën die aansluiten bij manieren van spelen en wat leeft op het schoolplein. We zijn ervan overtuigd dat we daarmee niet alleen cadeaugevers helpen sneller het juiste cadeau te vinden, maar ook meer kinderen toegang geven tot een grenzeloze speelwereld.”
Reactie HEMA
“Bij HEMA ontwikkelen we speelgoed met het oog op spelen én leren. We vinden het belangrijk dat kinderen zich breed kunnen ontwikkelen en verschillende vaardigheden kunnen ontdekken, van motoriek tot creativiteit en inlevingsvermogen.
Ons uitgangspunt is dat ons speelgoed er is voor iedereen. Ieder kind moet kunnen spelen op een manier die bij hem of haar past, zonder beperkingen in hoe speelgoed wordt gepresenteerd of ervaren.
Daarom kijken we bij de ontwikkeling en presentatie van ons assortiment naar toegankelijkheid en herkenbaarheid voor een brede doelgroep. We vermijden waar mogelijk beperkende labels en willen juist stimuleren dat kinderen vrij kiezen en ontdekken waar hun interesses liggen.
Voor ons staat voorop dat elk kind zichzelf kan zijn in hoe het speelt. Dat sluit aan bij onze bredere visie dat we er zijn voor iedereen, ongeacht achtergrond of identiteit.”
Reactie Bol.com
“Als winkel van ons allemaal zijn we ook echt voor iedereen. Dat betekent dat we ons bij bol bewust zijn van de rol die we spelen in hoe speelgoed wordt aangeboden en hoe dat kan bijdragen aan beeldvorming en verwachtingen, zeker als het om kinderen gaat.
Hoewel bol als platform volgens de Digital Services Act (DSA) niet direct aansprakelijk is voor het aanbod van onze 43.000 verkooppartners, vinden we het belangrijk dat speelgoed op ons platform op een zorgvuldige manier wordt gepresenteerd. We nemen maatregelen, scherpen onze processen en handhaving voortdurend aan en stellen duidelijke eisen aan zowel producten als de manier waarop ze worden getoond in onze communicatie.
Dat betekent dat speelgoed niet alleen moet voldoen aan geldende wet- en regelgeving, maar ook aan ons interne assortiments- en marketingbeleid.
In dat beleid besteden we expliciet aandacht aan het voorkomen van beperkende stereotypen, waaronder genderstereotypering. We willen ruimte laten voor verschillende interesses en talenten, zonder kinderen vooraf in vaste hokjes te plaatsen. Binnen die context maken we bewuste afwegingen in beeld, taal en presentatie.”