Hoge PFAS-waarden in drinkwater: toxicoloog pleit voor verbod
Milieuorganisatie Greenpeace heeft met een postcode checker in kaart gebracht hoeveel PFAS in ons drinkwater zit. Een derde van het Nederlands drinkwater bevat meer PFAS dan de advieswaarde van het RIVM, vooral in Noord-Holland en Zuid-Holland wordt de grens overschreden. Hoewel dat niet meteen betekent dat je geen water meer kunt drinken uit de kraan, zijn waterbedrijven het eens dat de PFAS-waarden omlaag moeten.
Wat is PFAS?
PFAS is een verzamelnaam voor een groep chemische stoffen die niet in de natuur voorkomen. Het gaat om duizenden stoffen. Ze breken nauwelijks af in de natuur en in het lichaam. Ze worden gebruikt voor onder andere voedselverpakkingen, kleding en cosmetica omdat deze stoffen water-, vet- en vuilafstotend zijn.
PFAS kunnen schadelijke gevolgen hebben voor zowel de mens als het milieu. Met name als je PFAS in grote hoeveelheden binnenkrijgt of een consistent langdurige inname. Het kan effect hebben op het immuunsysteem, vruchtbaarheid en zelfs kankerverwekkend zijn. PFAS kan ook problemen opleveren voor dieren.
Moet je stoppen met kraanwater drinken?
De hoge PFAS-waarden in ons drinkwater betekenen overigens niet dat je geen water meer kunt drinken uit de kraan. Water uit plastic flessen bevat namelijk ook PFAS.
Waarom is er geen verbod?
Dat is de reden waarom al jaren wordt gepraat over een PFAS-verbod. Een landelijk verbod zou een begin zijn maar een Europees verbod is beter, aangezien PFAS zit bijna overal. Het zit in bestrijdingsmiddelen, in voedsel en zelfs in regen. Een landelijk verbod zou te weinig zoden aan de dijk leggen. Idealiter zou er een mondiaal verbod op PFAS moeten komen, want dan komen er geen extra stoffen de wereld meer in.
Er ligt al jaren een Europees voorstel om PFAS aan banden te leggen, maar dat ligt stil. Het is een impopulaire maatregel, omdat Europa graag wil concurreren met China en in heel veel verschillende vormen van industrie PFAS worden gebruikt.
Bovendien zijn er al drie versies van een verbod voorbij gekomen. De eerste versie had twee uitzonderingen op bepaalde PFAS en de laatste versie heeft 85 uitzonderingen dankzij de lobby van de chemie-industrie. Het is ook nog maar de vraag of alle Europese lidstaten instemmen met dit voorstel.
Chemiebedrijven lozen nog steeds PFAS in onze wateren
Ondertussen mogen chemiebedrijven nog steeds hun afval inclusief PFAS lozen in Nederlandse wateren. Gemeenten en provincies geven nog steeds vergunningen uit aan bedrijven om hun afval te lozen, daar zitten wel voorwaarden aan vast. Maar toxicoloog en emeritus hoogleraar Jacob de Boer vindt dat we moeten nadenken over de vraag: waarom geven wij nog lozingsvergunningen uit? Moeten we als samenleving dat nog willen? Waarom worden chemiebedrijven niet verantwoordelijk voor hun eigen afval?
Bovendien stijgt de waterrekening voor de burger door deze lozingen. Drinkwaterbedrijven kunnen schadelijke stoffen eruit filteren (maar zeker niet alles) en moeten om die reden investeren in dure filtersystemen om PFAS en andere schadelijke stoffen uit het drinkwater te halen. De burger betaalt voor deze hogere waterrekening en niet de bedrijven die het water vervuilen.
Wat is de oplossing?
Volgens toxicoloog De Boer zou een wereldwijd verbod de oplossing zijn, maar een Europees verbod zou een mooi begin zijn. Op dit moment is er in geen enkel land een verbod op PFAS productie. Het verleden wijst uit dat het wel mogelijk is. De schadelijke chemische stof DDT is sinds de jaren ‘70 verboden en werd zelfs wereldwijd aan banden gelegd.
Voor het geval dat nog PFAS wordt geproduceerd, moeten stoffen vooraf worden getest. Voor medicijnen moet je vooraf aantonen dat het niet schadelijk is, maar voor chemicaliën hoef je dat niet te doen. De European Chemical Agency probeert scherpere normen te stellen om dit te bewerkstelligen.
Stichting Natuur & Milieu roept het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op om de regie te pakken en het aantal lozingen in Nederland af te bouwen. Op dit moment worden lozingsvergunningen voor onbepaalde tijd uitgegeven en dat moet veranderen volgens Natuur & Milieu. Er zijn te veel instanties die een rol spelen in dit verhaal, waardoor lagere overheden naar elkaar wijzen. Er is sprake van ‘bestuurlijke spaghetti’ waarin niemand volledige verantwoordelijkheid neemt.
Reacties
We hebben het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat om een reactie gevraagd. Deze reacties lees je hier: