In hoeverre mag je liegen of overdrijven op je cv?

Wat is de grens tussen opleuken en fraude?

Arbeidsrechtadvocaat Suzanne Meijers legt uit waar het om aandikken gaat, en wanneer de wet om de hoek komt kijken: "De Hoge Raad heeft al in de jaren tachtig gezegd dat de sollicitant de feiten moet melden waarvan hij of zij kan weten dat die hem ongeschikt maken voor de functie". Daartegenover staat wel dat de werkgever ook aan de slag moet. Die heeft een onderzoeksplicht en mag alleen vragen stellen die "werkelijk relevant zijn voor het uitoefenen van de functie". Vragen of iemand zwanger is, mag bijvoorbeeld niet.

Toch begeven veel sollicitanten zich in een grijs gebied wanneer zij hun vaardigheden aandikken. Volgens Meijers hangt het af van de vraag of de fout nog hersteld kan worden. Stel, een vacature benoemt dat er veel Engels wordt gesproken, maar jij weet dat je nog geen ster bent. "Dan zeg je dat je goed in Engels bent en blijkt dat je toch nog wel een cursus nodig hebt... als je dat nog kan gladstrijken, vind ik het minder spannend". Er is dus echt een verschil tussen overdrijven en jezelf verkopen en het doelbewust vervalsen van een cv of diploma, wat neerkomt op fraude en valsheid in geschrifte.

Waarom zijn kwalificaties en registraties de harde grens?

Het wordt een ander verhaal als er gelogen wordt over zaken die essentieel zijn voor het beroep, zoals officiële registraties of een verzwegen strafblad. De juridische toets is dan veel strenger. Meijers: "Het is steeds de vraag: was je aangenomen als de werkgever had geweten dat je die opleiding niet had gevolgd?"

Een extreem praktijkvoorbeeld is de zaak van een man die solliciteerde naar een functie als verpleeghuisarts, maar zijn celstraf van vijftien jaar voor het beramen van een moordaanslag op zijn ex-echtgenote verzweeg. Op zijn cv claimde hij in die tijd werkzaam te zijn geweest in de homeopathie. Hoewel hij medisch gezien zijn werk goed deed, werd de arbeidsrelatie ontbonden. Meijers: "Er werd beargumenteerd dat hij na het uitzitten van straf weer aan het werk moest kunnen. Maar dit is natuurlijk een ernstige vertrouwensbreuk. Het is immers een strafbaar feit."

Ook het liegen over registraties wordt afgestraft. Meijers noemt een uitspraak over een werknemer die loog over een EMDR-opleiding (een traumabehandeling), en "helemaal niet ingeschreven bleek te zijn in bepaalde registers". Omdat de werkgever deze persoon zonder die kwalificaties nooit in dienst had genomen, was de uitspraak van de Hoge Raad niet mals. "Het betaalde loon moest door de werknemer worden terugbetaald," aldus de advocaat.

Wat zijn de gevolgen van een leugentje om bestwil?

Wat gebeurt er als je werkgever er na drie jaar achter komt dat je hebt gelogen over je werkervaring? Kan dit leiden tot ontslag op staande voet, of zelfs het moeten terugbetalen van salaris? Het antwoord is afhankelijk van de situatie en natuurlijk van de ernst van de leugen."Zelfs in het gunstigste geval is er op z'n minst sprake van een vertrouwensbreuk," stelt Meijers. Komt de leugen al in je proeftijd aan het licht, dan sta je waarschijnlijk "heel snel op straat". Bij een contract voor bepaalde tijd zal deze misschien niet worden verlengd, en in ernstige gevallen volgt direct ontslag of komen er zelfs strafrechtelijke stappen bij kijken.

Ook het verbergen van een deuk in je carrière kan je opbreken, zeker als je je daarvoor in extreme bochten wringt. Meijers noemt een zaak waarbij iemand onder een andere naam solliciteerde bij een organisatie waar ze eerder was ontslagen vanwege een verstoorde arbeidsrelatie. Ze kwam binnen, maar de waarheid kwam uit, met ontslag op staande voet als gevolg. Een valse naam aannemen is natuurlijk een uiterste, maar het gaat in de kern over het verbergen van een relevant conflict. Meijers: "Dat soort dingen moet je niet gaan verzwijgen".

Waarom liegen mensen over hun cv?

Omdat de concurrentie voor die ene leuke baan moordend kan zijn, voelen veel sollicitanten de druk om iets te doen om te voorkomen dat ze onderop de stapel belanden. Liegen of je cv aandikken is dan ook lang niet altijd kwade opzet. Naast de behoefte om jezelf een eerlijke kans te geven, komt het vaak voort uit onzekerheid of schaamte. Bijvoorbeeld door een lange periode van werkloosheid, een burn-out of angst voor (leeftijds)discriminatie.

Stel, een werkzoekende van 63 jaar overweegt om zichzelf op papier 10 jaar jonger te maken, puur om uitgenodigd te worden. Meijers: "Vanuit het juridische oogpunt zou ik zeggen, ga dat niet doen. Je kunt dan beter je geboortedatum weglaten". Je bent namelijk niet verplicht om je leeftijd op een cv te zetten. Zo lieg je nergens over, maar speel je strategisch met de informatie.

Hetzelfde geldt voor gaten in je cv door bijvoorbeeld ziekte. "Stel dat je een heel lang gat hebt in je cv, probeer daar in ieder geval niet over te gaan liegen," adviseert Meijers. "Want de werkgever later ontdekt dat jij in plaats van drie jaar maar één jaar ergens hebt gewerkt, dan is het toch wel heel wat om dat achteraf uit te leggen".

De werkgever moet zelf ook onderzoek doen

Ook al heb je als sollicitant de plicht om eerlijk te zijn, de verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij jou. Werkgevers kunnen niet blindvaren op wat er op een cv staat. Zij hebben zelf een onderzoeksplicht. Dat betekent dat zij de beweringen van een kandidaat moeten controleren als die belangrijk zijn voor de functie.

"Het mag van een werkgevers worden verwacht dat zij moeite doen om uit te zoeken wie ze in huis halen," stelt Meijers. "Zij hebben een eigen verantwoordelijkheid om bijvoorbeeld diploma's te verifiëren of referenties na te bellen". Je hoeft dus niet krampachtig elk detail van je privéleven op te biechten als er niet naar gevraagd wordt, en eens goed kijken naar wat nodig is, en wat niet per se genoemd hoeft te worden.