Juridische nachtmerrie na online bestellen planten: 'Ik heb ineens een strafbaar feit gepleegd'
Het moest een leuk cadeau voor zijn vader worden: vier orchidee-bollen, via Etsy gekocht. In plaats van bloemen ontving een bezoeker van het Radar Forum een aangetekende brief van zeven pagina's met de boodschap dat hij een 'strafbaar feit' heeft gepleegd. Wie buiten Europa bestelt, is voor de wet namelijk geen gewone klant, maar een importeur. Dat betekent dat jij, en niet de verkoper, verantwoordelijk bent voor het regelen van de juiste papieren. Moet de webshop dit niet beter aangeven? Radar zoekt uit hoe je deze ellende voorkomt.
Op Etsy viel de forumgebruiker voor unieke Pleione orchideeën. Hij bestelde vier bollen met plantjes eraan, niet wetende dat de verkoper in Thailand zat. Een paar weken later werd het pakket onderschept en volgde geen bloemenpracht, maar een dwingende brief van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Waarom mag dat plantje niet?
Waarom doet de Douane zo moeilijk over vier bolletjes? Zonder de juiste papieren (een zogenaamd Fytosanitair certificaat) mag geen enkele plant de EU binnenkomen. De RVO legt uit waarom: "Daarbij speelt bijvoorbeeld ook fytosanitaire wet- en regelgeving een rol. Deze heeft tot doel om de insleep van mogelijk schadelijke plantenziekten of plagen tegen te gaan."
Deze wetten voorkomen dat exotische plantenziekten of plagen, zoals schimmels of insecten, ongemerkt meeliften op jouw bestelling. Omdat deze hier van nature niet voorkomen, hebben onze eigen bomen en planten er geen weerstand tegen. Daardoor kan een onschuldige bestelling toch enorme schade aanrichten aan de Nederlandse natuur en landbouw.
De orchidee is een beschermde plant
Daarnaast zijn veel populaire planten beschermd onder het CITES-verdrag, dat uitsterven van soorten moet voorkomen. Dit geldt zeker voor orchideeën. De RVO legt uit: "Alle levende orchideeën (maar bijvoorbeeld ook cactussen) zijn opgenomen op Bijlage B en sommige soorten zelfs op Bijlage A".
Dit betekent dat ze streng beschermd zijn: soorten op lijst A worden direct met uitsterven bedreigd en mogen bijna nooit verhandeld worden. Soorten op lijst B mogen alleen de grens over met de juiste papieren. De RVO benadrukt dat je vooraf twee vergunningen nodig hebt: Een uitvoervergunning uit het land van herkomst én een invoervergunning uit Nederland. Heb je die papieren niet op het moment van verzenden? Dan ben je strafbaar.
Weet jij de regels als je bestelt?
Onze gedupeerde had van beide wetten op het moment van bestellen geen idee. Daar ligt meteen het probleem van de moderne manier van webwinkelen. Je denkt op een betrouwbaar platform te zitten, maar vaak koop je direct bij een aanbieder aan de andere kant van de wereld.
Omdat bestellen zo simpel gaat, staan veel kopers niet bij stil dat er een strenge wetgeving aanhangt. RVO: "Deze laagdrempelige manier van het vanaf de bank kunnen bestellen van goederen via grote (en vaak goedkope) platforms als Etsy, Ebay of AliExpress draagt hier vermoedelijk aan bij. Waar in het verleden vaak grotere zendingen werden ingevoerd door importeurs, zien we nu dat de consument in toenemende mate zelf bij de bron in het buitenland bestelt".
“Iedereen wordt geacht de wet te kennen”
Maar staat er bij dat leuke plantje eigenlijk wel duidelijk vermeld dat het uit een land buiten de EU komt? En wordt de koper gewaarschuwd dat hij zelf verantwoordelijk is voor ingewikkelde importpapieren?
Etsy draait die verantwoordelijkheid om. In een reactie laat het platform weten: "Omdat importregels per land verschillen, zijn kopers er verantwoordelijk voor om te verifiëren of artikelen legaal in hun eigen regio kunnen worden ingevoerd”. Van een controle vooraf is dus geen sprake: “In ons Kopersbeleid staat dat Etsy artikelen niet vooraf controleert. Wij geven daarom geen garanties voor artikelen die op onze marktplaats worden verkocht en onderschrijven deze niet.”
En volgens de wet ben jij als koper verantwoordelijk. De Consumentenbond is daar stellig in: "Iedereen wordt geacht de wet te kennen, daarom worden wetten in de Staatscourant gepubliceerd. Wel een kanttekening hierbij: we begrijpen ook dat je als mens niet overal van op de hoogte kunt zijn.” De RVO ziet dat het voor consumenten moeilijk is: "Waar grotere importeurs en handelaren vaak op de hoogte zijn van de geldende wet- en regelgeving, is de consument dat helaas vaak niet".
Ik kan niet meer nadenken en slapen van de stress die dit veroorzaakt.De gedupeerde bloembol-besteller
Ik heb de brief al. Wat nu?
Als een vergelijkbare brief van de RVO of de NVWA op de mat valt, is het flink schrikken. Er wordt gesproken over een "strafbaar feit" en "strafrechtelijk traject". Toch is er een belangrijke nuance: "Bestuursrechtelijk optreden is niet straffend van karakter, maar heeft tot doel de overtreding en de daaruit voortvloeiende gevolgen op te heffen of te mitigeren,” aldus de RVO.
Dit is een geruststelling voor wie vreest voor een strafblad of andere juridische maatregelen: "Er worden daarom in principe geen boetes opgelegd en er kan hierdoor geen strafblad worden verkregen." Maar dat betekent niet dat er geen gevolgen zijn: "Daarbij zullen de kosten die worden gemaakt voor bijvoorbeeld de opslag en verzorging van de planten op de overtreder worden verhaald."
Wat kun je doen om je geld terug te krijgen van de verkoper? De Consumentenbond wijst op de kopersbescherming. "Op Etsy staat dat je aankoopbescherming hebt, ik zou aanraden om na te gaan of dit hieronder valt.". Etsy zelf bevestigt dat er een systeem is voor problemen: “Als een koper een probleem met een bestelling ondervindt, kan deze een geschil openen in ons systeem om Etsy op de hoogte te stellen van een onopgeloste bestelling."
De oplossing
Bij wie ligt de verantwoordelijkheid om deze problemen te voorkomen? De RVO stelt: "Het blijft ook voor deze platforms lastig te onderscheiden of aangeboden levende planten aan de eisen voldoen. Een plant kan namelijk prima legaal ten verkoop worden aangeboden, maar wordt door verzending zonder de juiste documenten alsnog illegaal."
Hoe weet je waar een plant of ander product vandaan komt? De Consumentenbond legt uit waar je bij Etsy op kunt letten: "Als we kijken op de site en je iets naar beneden scrolt, onder het plaatje en boven de tekst, staat het land van de verkoper, er staat ook verzonden uit: Filipijnen, onder de bestelling". Zie je daar een land buiten de EU? Klik dan direct weg. Totdat er betere filters of waarschuwingen zijn, is het advies: Koop je planten en bloembollen uitsluitend binnen de Europese Unie.
Die extra check kan je slapeloze nachten besparen. Want hoewel onze gedupeerde inmiddels telefonisch te horen heeft gekregen dat hij waarschijnlijk niet strafrechtelijk vervolgd wordt, is de ellende voor hem nog niet voorbij. De onzekerheid over de uiteindelijke rekening van de overheid blijft knagen. Vooral het feit dat de zaak zo nasleept en er geen maximumbedrag is genoemd, valt hem naar eigen zeggen nog altijd enorm zwaar.
Kader: Niet alleen planten zijn verboden terrein
Wie buiten de EU shopt (AliExpress, Wish, Etsy, Amerikaanse webshops), loopt niet alleen bij planten risico. De Douane onderschept dagelijks duizenden pakketjes met spullen die in het land van herkomst legaal zijn, maar hier strikt verboden. Dit zijn de drie grootste instinkers:
- Medicijnen: Die goedkope pijnstillers, sterke afslankpillen of 'natuurlijke' rustgevers uit Azië of Amerika? Verboden. Als particulier mag je nooit medicijnen per post ontvangen van buiten de EU, ook niet als je een doktersrecept hebt. De Douane neemt ze in beslag en je riskeert een boete.
- Nepwapens en pepperspray: Een nepwapen voor cosplay, een vlindermes of pepperspray? In veel landen liggen ze in de winkel, maar in Nederland vallen ze onder de Wet wapens en munitie. Je riskeert hier direct een strafblad voor.
- Namaakartikelen: Een 'Gucci'-tas of 'Nike'-schoenen voor een tientje? De Douane mag nepmerken in beslag nemen en vernietigen. Vaak krijg je daarnaast nog een claim van de merkhouder zelf wegens inbreuk op het merkrecht.
Twijfel je? Check voor je bestelt de site van de Douane of download de Douane Reisapp.