Rattenoverlast oplossen? De bal ligt bij de gemeente én bij de buren, vindt meerderheid paneldeelnemers

Via het Radar Panel ondervroegen we ruim 5000 mensen die in de afgelopen 2 jaar rattenoverlast hebben gehad. Daarvan weet driekwart (76%) zeker dat het ratten waren, een kwart vermoedt het. Bij de helft speelt het op dit moment, bij de andere helft niet meer.

Een kwart van de mensen die aangeven dat ze overlast (hebben) ervaren, heeft last van aangeknaagd voedsel of andere zaken, zoals kabels en meubilair.

De meest genoemde klacht is dat mensen zien dat ergens ratten rondlopen. Bij 38 procent van alle mensen die overlast ervaren, blijft het alleen bij ‘zien’, soms enkel van een dood exemplaar.

“Op camera zien dat ze in de kruipruimte rondlopen. En ik heb er last van als je ze gevangen hebt en de rattenklem leeg moet maken. Waar laat je die beesten? Nou, ik ga er niet voor naar de milieustraat, zoals men wil.”

- Deelnemer aan het Radar Panel-onderzoek

De plek is daarbij ook van belang. Bij 27 procent zitten de ratten in huis; bijvoorbeeld onder het dak, tussen muren, in de kruipruimte, in de woonkamer of in gemeenschappelijke ruimtes. Bij 28 procent zitten ze in de schuur, garage of berging.

40 procent ziet de ratten alléén buiten, en dus niet in huis, schuur of berging. Ook daar wordt overlast ervaren, zoals verzakkingen van grond en tegels, al is dat niet bij iedereen:

Oorzaak #1: afval

Dit zijn de meest genoemde oorzaken van het verschijnen van ratten in de buurt:

1. Afval in de buurt (45%)
2. Vogelvoer (37%)
3. Oude riolen (15%)
4. Bouwkundige gebreken (7%)

"Ik woon in een zeer nette flat, maar mensen gooien voedsel naar beneden in de tuin voor de vogeltjes. De achterliggende gedachte is heel mooi, maar als bijna iedereen dat doet, dan komt er veel te veel in de tuin te liggen, en dat trekt muizen en ratten aan."

- Deelnemer aan het Radar Panel-onderzoek

In de open antwoorden noemen mensen ook veel andere soorten voer, zoals kippen- vee-, vissen- en konijnenvoer. Ook een moestuin biedt niet alleen voer voor mensen, zo geven sommigen aan. Anderen wonen in bosrijk gebied, of aan het water: de natuurlijke habitat van ratten. Wat niet helpt, schrijft een ander, is dat mensen “huizen bouwen op akkers, dus ze vluchten”.

Iemand noemt als oorzaak dat ze de dieren “niet meer met gif mogen verdelgen”. Het preventief gebruik van gif is in 2023 verboden. Omdat resistentie bij ratten toenam, en het gif niet alleen ratten raakt: het vergiftigt ook roofdieren, huisdieren en het milieu.

Melden heeft vaak geen zin

Wie overlast ervaart van ratten, kan daarvan melding maken. De helft (49%) heeft dat ook gedaan, bij de gemeente (80%), woningcorporatie (18%), de verhuurder (6%) of de VvE (5%) bijvoorbeeld. Anderen melden het (ook) bij bijvoorbeeld een naburig afvalbedrijf, ongediertebestrijder of de buren.

Wat zijn de redenen om geen melding te maken?

1. Ik heb het zelf opgelost (34%)
2. Ik denk niet dat het zin heeft (32%)
3. Anderen hebben het al gemeld (16%)
4. Ik wist niet waar ik melding kon maken (15%)
5. Ik vind het mijn eigen verantwoordelijkheid (14%)

Bij 13 procent heeft de melding ertoe geleid dat het is opgelost, bij nog eens 21 procent is het deels opgelost en bij 11 procent wordt er aan gewerkt. Bij 49 procent heeft de melding echter niets uitgehaald; er is niets gebeurd of het is wel (deels) is opgelost, maar niet dankzij de melding.

69 procent heeft zelf maatregelen genomen:

1. Vallen neerzetten (54%)
2. Gaten dichten (32%)
3. Gif (30%)
4. Afval beter afsluiten (23%)
5. Eten in afgesloten bakken bewaren (22%)
6. Een kat in huis halen (8%)

Veel mensen lichten toe dat ze beter opletten met etensresten en de tuin en vogelvoer beter opruimen. Mensen gaan in gesprek met de buren; een schutting houdt immers geen rat tegen. Velen hameren op preventie: als er niets te halen valt, komen er geen ratten: “Ratten zijn levende wezens en dat respecteer ik. Niet voeden, maar ook niet doden.” Sommigen benadrukken dat ze diervriendelijke vallen gebruiken.

“We hebben als buurt de rattenoverlast aangepakt. Niet iedereen wilde of kon meedoen. Toch lijkt het nu opgelost. Konijnen die losliepen, voer dat rondslingerde bij buren was een van de oorzaken.”

- Deelnemer aan het Radar Panel-onderzoek

De meesten geven minder dan 100 euro uit (47%), of maken helemaal geen kosten (28%) voor de eigen maatregelen.

13 procent heeft zelf een bestrijdingsbedrijf ingeschakeld, soms zelf meerdere. Ongeveer de helft (46%) heeft daar maximaal 200 euro aan uitgegeven, een kwart (25%) meer dan 200 euro. 1 op de 5 heeft het niet zelf betaald: dat heeft de gemeente of verhuurder gedaan, lichten ze toe. Soms betaalde een naburig restaurant de rekening, maar er zijn ook mensen bij die aangeven dat de bestrijding niets heeft opgeleverd en ze daarom niet betaald hebben. Anderen kwalificeren zichzelf als rattenvanger en zijn er voornamelijk tijd aan kwijt.

Wie kosten heeft gemaakt door eigen maatregelen of het inschakelen van een bestrijdingsbedrijf, vindt het in de meeste gevallen terecht dat zij daar (deels) zelf voor moeten betalen. 31 procent vindt dat zij er geen kosten aan zouden moeten hebben.

De schuld van de buren

Wie is eigenlijk verantwoordelijk voor het oplossen van de rattenoverlast?

1. De gemeente (vindt 63%)
2. De buren (36%)
3. Ikzelf (34%)
4. De rijksoverheid (18%)

Anderen noemen ook de woningbouw of verhuurder, bedrijven in de buurt, of geven aan dat iedereen een steentje bij moet dragen. “De gemeente moet voorlichting geven hoe je ze kunt voorkomen. De burgers moeten zich hier vervolgens aan houden”, schrijft de een. “De woningbouw voor binnen, puien dichtsmeren, leidingen isoleren et cetera. De mens moet afval in containers deponeren, niet op straat”, schrijft een ander.

“Om de rattenplaag te verminderen zal iedereen zijn of haar best moeten doen om voedselbronnen te verminderen. Zolang dit niet gebeurd, zal de rattenplaag ook nooit afnemen.”

- Deelnemer aan het Radar Panel-onderzoek

Meer over rattenoverlast, en wie de verantwoordelijkheid draagt voor de oplossing in de uitzending van Radar, maandag 8 december om 20:30 uur op NPO 2, en achteraf online.

Lees ook de tips om ratten buiten je huis te houden.