Reactie OKIDO Water

DEEL 1 - De PFAS CHECK 

Hoe werkt de PEQ-berekening? 

Ten eerste, goed om te horen dat de deskundige vaststelde dat de waarden die vermeld waren klopte met het waterkwaliteits rapport. In het rapport worden eigenlijk drie waarden genoemd: 

• Som 20 PFAS (ng/L): direct afgelezen uit het waterkwaliteitsrapport van de waterleverancier 
• TFA-concentratie: eveneens direct uit het rapport 
• PFAS-belasting uitgedrukt in PEQ (PFOA-equivalent): dit is een berekende waarde 

Ik heb artikelen gelezen van Radar die deze PEQ waarde eerder heeft benoemt dus wellicht is dit bekend terrein, maar ik licht het alsnog graag toe. 

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen. Niet elke PFAS is even schadelijk, onder andere omdat er een verschil is tussen korte- en langeketen-PFAS en hoe deze in het lichaam ophopen (met een moeilijk woord bio-accumulatie). Om die reden rekent het RIVM ongeveer 20 soorten PFAS om naar een vergelijkbare maat: de PFOA-equivalent (PEQ). Zo kun je appels met appels vergelijken en de totale belasting op het lichaam inschatten. 

Bij die berekening zijn meerdere methodologische keuzes mogelijk. Ten eerste de grenswaarden voor stoffen die niet gedetecteerd worden (‘onder de detectiegrens’): 

• Lower bound: niet-gedetecteerde stoffen tellen mee als 0 
• Middle bound: niet-gedetecteerde stoffen tellen mee als de helft van de detectiegrens 
• Upper bound: niet-gedetecteerde stoffen tellen mee als de volledige detectiegrens 

Ten tweede de keuze welke gemeten waarden als uitgangspunt worden genomen: de minimale, gemiddelde of maximale gemeten concentratie per stof. 

Waarom maximale waarden? 

De check gebruikt maximale gemeten waarden met een lower-bound berekening. De maximale waarde is, naast de minimale waarde, de enige waarde waarvan zeker vaststaat dat hij daadwerkelijk is gemeten in het water. Het verschil is dat de maximale waarde de hoogste aantoonbaar gemeten concentratie vertegenwoordigt en daarmee de beste benadering geeft van de werkelijke piekblootstelling. Omdat waterleveranciers op vaste momenten meten (in het rapport van Scheveningen zijn dat 7 metingen in een kwartaal) kunnen de werkelijke piekmomenten tussen twee meetpunten onbekend zijn, de gemeten maximum is daarmee eerder een onderschatting dan een overschatting van de werkelijke piekconcentratie in die periode. 

De onderstaande aanvullende redenen ondersteunen deze keuze: 

• De EU-drinkwaternorm van 100 ng/L PFAS20 is een grenswaarde die nooit mag worden overschreden - geen gemiddelde. Als toezichthouders zelf de maximumlogica hanteren als maatstaf voor veiligheid, is het consistent om dat hier ook toe te passen. 
• Er wordt gemeten op 20 soorten PFAS, er zijn inmiddels duizenden soorten PFAS die allemaal in het water zouden kunnen zitten. De kans is heel groot dat de PFAS check eigenlijk een veel te lage PFAS belasting hanteert dan daadwerkelijk in het water aanwezig is. 
• In bijna alle metingen die ik tegenkom zit de PFAS-belasting in drinkwater afkomstig van oppervlaktewater structureel rond de 20 tot 30 ng/L Som 20 PFAS. Ter illustratie, uitsluitend voor Dunea-locaties in de regio Scheveningen en Monster:

Over de momentopname-kritiek: juist omdat PFAS bioaccumuleert 

De deskundige stelt ook dat de check slechts een momentopname is en dat waarden dagelijks fluctueren. Ik begrijp deze opmerking, maar het is juist de eigenschap van PFAS die dit argument ontkracht: PFAS bioaccumuleert. Het lichaam bouwt PFAS op over jaren en scheidt het slechts zeer langzaam uit. Dat betekent dat elke blootstelling telt - ook op de dag dat de concentratie in het water tijdelijk hoger lag. Juist omdat PFAS niet verdwijnt uit het lichaam, maakt het niet uit of een piek op een dinsdag of een zaterdag optrad. Het lichaam registreert de cumulatieve intake, niet de timing van een piek. Een momentopname is daarmee altijd relevant. 

Antwoord op de kritiek: alle scenario’s overschrijden de norm 

De vraag die de PFAS CHECK beantwoordt, en waar mensen in geïnteresseerd zijn, is: komt de PEQ-berekening boven het RIVM-advies van 4,4 ng/L uit? 

De deskundige stelt dat het gebruik van maximale waarden een vertekend beeld geeft. Dat is een legitieme vraag die ik serieus neem. Ik heb daarom alle combinaties doorgerekend van de PFAS PEQ belasting.

In elk scenario, ook bij de meest conservatieve combinatie (minimale waarden met lower bound), wordt de RIVM-drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L PEQ overschreden. De keuze voor maximale waarden verandert de conclusie niet. 

Dit is methodologisch relevant: de kritiek op de gebruikte methode ondermijnt de uitkomst niet. Het laat bovendien zien dat het hier niet om een incidentele piek gaat, maar om een structurele overschrijding. 

De vergelijking met Denemarken 

Een vraag die ik de deskundige zou willen voorleggen: hoe kan het dat het water dat hier uit de kraan komt voldoet aan de Nederlandse drinkwaternorm, maar in Denemarken - met een wettelijke norm van 2 ng/L voor 4 type PFAS, als gevaar voor de volksgezondheid zou worden aangemerkt? Daar zou het water van dit rapport niet aan de wettelijke normering voldoen en niet uit de kraan mogen komen. Dit is geen retorische vraag. Het illustreert dat normstelling een politieke en beleidsmatige keuze is, niet uitsluitend een wetenschappelijke. Het RIVM adviseert zelf zo laag mogelijke blootstelling. 

Waarom de PEQ-waarde er echt toe doet 

De RIVM-richtwaarde van 4,4 ng/L PEQ is afgeleid van de Tolerable Weekly Intake (TWI), vastgesteld door de EFSA op basis van lichaamsgewicht. Volgens het RIVM krijgen mensen PFAS voornamelijk binnen via voeding (circa 80%) en via drinkwater (circa 20%). De PEQrichtwaarde voor drinkwater vertegenwoordigt die 20 procent. Deze waarde van 4,4 ng/L PEQ is afgeleid voor een standaard persoon van 70 kg die dagelijks 2 liter water drinkt.

Wanneer de PEQ-waarde 5x hoger is dan de richtlijn, wordt via drinkwater al meer PFAS ingenomen dan voor de totale PFAS-inname wordt aanbevolen, nog los van voeding. Daarbij is het belangrijk te beseffen dat de richtwaarde is berekend voor iemand van 70 kg. Voor kinderen, die lichter zijn, ligt de toegestane inname per kilogram lichaamsgewicht effectief lager, zij overschrijden de TWI bij dezelfde waterconcentratie dus sneller. Dit is de kern van waarom thuisfiltratie een gegronde maatregel is. 

Transparantie over de werkwijze 

Tot slot: ik zoek geen rapporten uit die het meest alarmerend zijn. Ik gebruik standaard de meest recente jaarrapportages of kwartaalrapportages die beschikbaar zijn. Als er een nieuwer rapport beschikbaar is dan verwerkt in de check, neem ik dat in de toekomst mee. Mochten er weinig of geen PFAS in het water worden gemeten, ontvangt de gebruiker dat rapport ook gewoon. Dat kost mij een potentiële klant, maar dat is voor mij geen reden om anders te communiceren. Zo heeft Oasen bijvoorbeeld zeer lage PFAS-concentraties dankzij membraanfiltratie in hun zuiveringsproces.

DEEL 2 - De Filters 

Voordat ik alle vragen doorneem wil ik wel opmerken dat dit het onderwerp is wat mij een beetje zorgen maakt. Ik vind het echt heel goed dat er vragen worden gesteld over mijn producten maar de opmerkingen die de deskundige over mijn bedrijf heeft gemaakt geeft mij sterk het gevoel dat er geen aandacht is besteed in wat ik doe en wat ik verkoop. 

De meeste vragen zouden namelijk al beantwoord worden wanneer je alleen op de homepage van de website zou kijken. Dit noem ik niet om de vragen te ontwijken, maar om aan te geven dat ik verwacht dat er serieus onderzoek is gedaan voordat er een artikel over mijn bedrijf wordt geschreven. Dat gezegd hebbende: ik geef graag antwoord. 

Ik begin met de effectiviteit van de filters. 

Voordat ik filters ben gaan verkopen heb ik uitgebreid onderzocht welke filtermethodes aantoonbaar werken, welke typen filters ik beter niet kon verkopen en hoe filtratie technisch in elkaar zit. 

Voor de lancering van het bedrijf heb ik niet alleen de onafhankelijke testresultaten van de filterleverancier opgevraagd, maar ook expliciet gevraagd naar PFAS-specifieke resultaten. Deze zijn getest door een onafhankelijk laboratorium, met een aangetoonde effectiviteit van meer dan 99% op PFOA en PFOS. 

Maar het stopte daar niet. Ik wilde zeker weten dat de filters ook andere typen PFAS konden verwijderen, aangezien PFOA en PFOS langeketen-PFAS zijn en er veel meer varianten bestaan. Daarom heb ik de filters in Nederland laten testen op dezelfde kraanwatermonsters: zowel de AKF10 als de RO600 zijn getest op de totale PFAS-belasting van hetzelfde water. Deze testresultaten staan vermeld op onze website. 

Uit dit labonderzoek kwam dat er in kraanwater behoorlijk wat PFAS zat, het RO600 filterde ditzelfde water onder de detectiegrens en ons actief-koolfilter veel lange keten PFAS verwijderde maar niet alle korte keten PFAS. 

Langeketen-PFAS zijn over het algemeen het meest zorgwekkend vanwege hun hogere bioaccumulatiepotentieel in het lichaam. Doordat de twee filters allebei PFAS verwijderen maar verschillen in filtratieresultaat, aanschafkosten, montage en onderhoud, heb ik besloten beide systemen aan te bieden zodat de consument zelf een weloverwogen keuze kan maken. 

Actief kool en TFA: wij communiceren dit al eerlijk 

De deskundige stelt dat actief koolfilters TFA niet kunnen filteren. Dat klopt - en het staat expliciet meerdere malen op onze website vermeld. Dit is niet iets wat wij verzwijgen; het is een centraal onderdeel van onze productcommunicatie. 

Op onze homepage staat een vergelijkingsafbeelding die het verschil in filtratietechniek kort weergeeft, zodat de consument een weloverwogen keuze kan maken.

Hieruit blijkt dat actief kool in de praktijk ongeveer 60% van de langeketen-PFAS verwijdert, en geen korteketen-PFAS zoals TFA. 

Daarnaast beantwoorden we exact deze vraag op onze productpagina in onze FAQ, beschikbaar op okido.store: 

Verwijdert de AKF10 alle PFAS? 

Veel aanbieders claimen dat hun actief koolfilter "alle PFAS verwijdert" - dat is misleidend. Korte keten PFAS zoals TFA en GenX hechten nauwelijks aan kool en gaan bij alle actief koolfilters grotendeels door het filter heen. Wij communiceren dit eerlijk, zodat jij een weloverwogen keuze kunt maken. 

Wij zijn juist de uitzondering die dit transparant communiceert. De kritiek van de deskundige is op zijn plaats in de markt, maar treft Okido Water op dit punt niet. Ik snap eigenlijk ook niet waar deze opmerking vandaan komt. Nergens zeggen wij dat TFA door actief kool gefilterd zou zijn. 

De toevoeging “de deskundige die ik sprak, geeft aan dat actieve kool geen TFA uit water kan filteren dus niet zo heel veel doet.” is verder een heel bijzonder standpunt. TFA is een ultrakorte keten PFAS, dat een filtertechniek deze stof niet kan filteren betekend niet direct dat de resterende duizenden type PFAS ook niet gefilterd zou kunnen worden. 

Omgekeerde osmose en mineralen: de claim klopt niet voor ons systeem 

De deskundige stelt dat omgekeerde osmose ook mineralen filtert die goed voor je zijn. Dat is technisch correct voor standaard RO-systemen. Zoals direct op onze website te zien is, werkt ons systeem echter anders: 

Het RO600-systeem wordt standaard geleverd met een AMF-mineraalfilter (Alkaline Mineral Filter). Na de osmosemembraan voegt dit filter calcium, magnesium en andere mineralen terug toe aan het water en verhoogt de pH naar alkalisch niveau. De claim dat ons systeem nuttige mineralen verwijdert, is dan ook feitelijk onjuist voor het product dat wij verkopen. 

Biofilm en filteronderhoud: ons systeem is hier specifiek op ontworpen 

Het risico van bacterievorming bij waterfilters zit hem met name in stilstaand water. Er zijn veel soorten waterfilters op de markt: aanrechtsystemen die je zelf bijvult, of filterkannen waarbij bacteriegroei een reëel risico is door langdurig stilstaand water dat niet volledig wordt ververst. Ik ben zelf sceptisch over de werking van dergelijke systemen en de claims die deze verkopers maken over hun producten. 

Traditionele huishoudelijke RO-systemen werken op leidingdruk. Omdat het filtratieproces langzaam verloopt, wordt het gefilterde water opgeslagen in een druktank. Die tanks zijn inderdaad gevoelig voor bacterievorming omdat water langdurig stil kan staan en biofilm kan optreden. 

De deskundige kaart aan dat filters viezer kunnen worden als ze niet op tijd worden vervangen. Dat is terecht voor systemen met een druktank. Ons systeem is hier specifiek anders op ontworpen: 

• Het RO600 werkt tankloos: er is geen stilstaand water in een druktank 
• Het systeem voert elke 6 uur automatisch een zelfreiniging uit waarbij oud water en eventuele biofilm-opbouw worden weggespoeld 
• Filtervervanging wordt bewaakt via het display met real-time monitoring 

De door de deskundige genoemde risico’s zijn reëel voor oudere systemen - en een terechte waarschuwing richting die categorie producten. Ze zijn echter niet van toepassing op het systeem dat wij leveren. 

Bacterievorming is overigens niet voorbehouden aan waterfilters. Ieder huishoudelijk systeem dat water bevat kan hiermee te maken krijgen: denk aan koffiemachines, waterontharders, of de warmwaterboiler die in bijna elk huishouden het tapwater opwarmt en opslaat in een tank. Die boiler is wat betreft stilstaand water in een tank feitelijk vergelijkbaar met een traditioneel RO-systeem met druktank, en vormt bij een te lage temperatuurinstelling zelfs een bekend risico voor Legionella-groei. 

Toch raadt niemand af om een warmwaterboiler te hebben, het risico wordt beheerst via onderhoud en de juiste instellingen. Hetzelfde principe geldt voor waterfilters. Ik heb dan ook nog nooit een artikel gelezen waarin werd gesteld dat je beter geen espressomachine kunt nemen omdat het een broedplaats van bacteriën zou zijn. Het argument dat waterfilters standaard ongewenst zouden zijn vanwege bacteriegroei, gaat voorbij aan hoe elk systeem, inclusief ons eigen RO600, juist ontworpen is om dit risico te beheersen. 

Er zijn inmiddels verschillende oplossingen voor dit probleem beschikbaar. Wij gebruiken automatische spoeling bij het RO-systeem. In de toekomst brengen wij ook een aanrechtmodel op de markt dat je zelf bijvult en gebruikmaakt van UV-lichtbehandeling voor desinfectie. 

Afronding 

Ik sta volledig achter de inhoud van de PFAS CHECK en de claims rondom onze producten, en ik hoop dat dit schrijven aantoont dat er bij Okido Water serieus en zorgvuldig wordt gewerkt. Ik ben oprecht benieuwd wat jullie van deze toelichting vinden. Mijn doel is niet om aan te tonen dat Nederlands drinkwater onveilig is, dat claim ik nergens en dat is ook niet mijn boodschap. 

Mijn doel is om mensen inzicht te geven in hun PFASblootstelling en hen een keuze te bieden om die blootstelling te verlagen. Dat is precies wat het RIVM zelf adviseert. Het water voldoet aan de wettelijke norm, maar dat betekent niet automatisch dat er geen reden is voor zorg, en dat onderscheid verdient een genuanceerde plek in het artikel.

 Ik wil graag één punt uit benadrukken.

De verdeling van 80% via voeding en 20% via drinkwater is een nationaal gemiddeld cijfer, gebaseerd op de gemiddelde PFAS-concentraties in drinkwater door heel Nederland, inclusief regio's met grondwater waar de PFAS-belasting laag is. Voor consumenten in regio's waar drinkwater afkomstig is van oppervlaktewater, en waar de PFAS-belasting structureel boven de RIVM-drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L PEQ ligt, is de bijdrage van drinkwater aan de totale blootstelling aanzienlijk hoger dan die 20% suggereert. Dat is precies de groep voor wie de PFAS CHECK bedoeld is.

Daarnaast bevestigt de deskundige impliciet iets belangrijks: via voedsel én drinkwater samen wordt de gezondheidskundige grenswaarde overschreden. Het RIVM adviseert daarom blootstelling zoveel mogelijk te beperken waar dat kan. Drinkwater is één van de weinige bronnen waar een consument daar zelf iets aan kan doen, dat is de kern van wat OKIDO Water aanbiedt.