Reactie Politie

Wij hebben in 2020 en 2025 onderzocht of het mensen lukt om aangifte te doen van oplichting. Beide onderzoeken geven hetzelfde resultaat. Het lukt vaak niet. Wat is jullie reactie daarop?

"Als er sprake is (of een vermoeden bestaat) van een strafbaar feit en de melder wil daarvan aangifte doen, dan is de politie verplicht de aangifte op te nemen. Het is aan het Openbaar Ministerie (OM) of er een opsporingsonderzoek en vervolging plaats gaat vinden.

De laatste jaren hebben wij als politie geïnvesteerd in de opleiding van onze politiemensen die de intake rol vervullen, waarbij de nadruk ligt op het betekenisvol willen zijn voor de burger. Dat we achterhalen wat de burger wil bereiken. Soms is daarvoor het doen van aangifte de beste keuze maar soms adviseren wij burgers om juist een andere interventie te doen zoals het starten van een civiele zaak."

Mensen lopen vast. Eerst online. Ze willen naar het bureau. Dan moeten ze eerst een afspraak maken. Dat lukt niet altijd. Factuur laten zien, die hebben ze juist niet. Kortom: kluitje in het riet. Wat is jullie reactie daarop? (Denk aan aangiften die niet werden opgenomen of waarin het werd afgeraden. De politie gaf in sommige gevallen aan dat het om een civiele zaak zou gaan. Dit gebeurde zowel fysiek, telefonisch als online. )

"Het klopt dat nog niet alle strafbare feiten via politie.nl gemeld kunnen worden. Weliswaar kun je voor alle zogeheten centurion delicten (vriend in nood fraude, aan- en verkoopfraude, phishing en (bank)helpdeskfraude) aangifte doen via Politie.nl. In alle andere gevallen kun je altijd een afspraak maken voor het doen van aangifte bij het bureau via 0900-8844.

Het verschil tussen civiel recht en strafrecht is een ingewikkelde. In veel gevallen voelt een slachtoffer zich opgelicht. Echter betekent dat niet dat het slachtoffer ook daadwerkelijk strafrechtelijk is opgelicht. Dit is natuurlijk een hele vervelende crux en neemt ook niet weg dat sommige zaken in grijs gebied vallen. Dit grijze gebied zorgt vaker dan we willen voor verschillende interpretaties. Politiewerk is natuurlijk nog steeds mensenwerk en we zijn dus ook afhankelijk van individuele beoordeling van onze politiemensen. Over het algemeen geldt dat het in rekening brengen van bedragen (in het geval van spoeddiensten), anders dan vooraf overeengekomen, valt onder misleiding. Consumenten zijn daarvoor beschermd door de Wet oneerlijke handelspraktijken. Als een consument vindt dat die is misleid, dan kan die een klacht indienen bij de ACM."

Er is de afgelopen 5 jaar dus ook niets verbeterd. Hoe komt dat?

"Daar zijn we het niet volledig mee eens. Er is in de afgelopen jaar substantieel geïnvesteerd in het faciliteren van online aangifte zoals whatsappfraude, telefonische bankhelpdeskfraude, phishing en betaalverzoekfraude. Het voordeel van het doen van online aangifte is dat de data in een centrale database terecht komt wat ook een beter beeld geeft over de omvang van deze criminaliteit.

Tegelijkertijd is online oplichting in de afgelopen vijf jaar explosief gegroeid. In het afgelopen jaar had 72% van de Nederlanders te maken met (een poging tot) online oplichting [Cybersecurity onderzoek Alert Online, 2025]. Het politiebestel is echter historisch ingericht op de bestrijding van traditionele, lokaal gebonden criminaliteit. Dat vraagt om een andere capaciteit en andere middelen. De bestrijding van online oplichting heeft daarom ook hoge prioriteit, maar vergt onvermijdelijk aanzienlijke investeringen in tijd en geld."

In 2020 zei de politie nog in het tv-programma Opgelicht!? dat er een opleidingstraject is gestart binnen de politie om de kennis te vergroten om aangiftes op de juiste manier op te nemen. In hoeverre heeft dat geholpen, vindt u?

"In de politieopleiding wordt geleerd dat burgers altijd aangifte mogen doen van oplichting. Wat we wel doen is het managen van verwachtingen. In onze intake wordt via open vragen zoveel als kan getoetst of het incident voldoet aan de eisen van het desbetreffende artikel in het wetboek van strafrecht. Als er wordt bevonden dat het civiel rechtelijk is, dan is de instructie nog steeds dat burgers aangifte mogen doen, maar dan wordt wel aangegeven dat dat waarschijnlijk niet veel kans van slagen heeft.

Als het gaat om online criminaliteit wordt er veel geïnvesteerd op het gebied van kennis. De ontwikkelingen ten aanzien van deze vorm van criminaliteit gaat enorm snel en we proberen als politie mee te bewegen met alles wat met online criminaliteit te maken heeft. Echter kost het tijd om de juiste kennis en tools in huis te hebben om deze criminaliteit zo goed mogelijk te bestrijden."

Een vaak gehoord argument van de politie bij oplichting is: het is een civiele zaak dus we nemen de aangifte niet op. Hoe zit dat?

"Zelfde antwoord als bij vraag 1."

Het is als burger toch je recht om aangifte te doen? Hoe zien jullie dat?

"Iedereen heeft het recht om aangifte, zoals ook aangegeven bij onze reactie op vraag een. Als blijkt dat de casus overduidelijk een civielrechtelijke kwestie is dan gaat het niet om een strafbaar feit en dan zijn wij niet de aangewezen partij om het op te lossen. Wel kijken we dan vaak samen met de aangever wie hen dan wel verder kan helpen. Denk hierbij aan een rechtsbijstandverzekering of een doorverwijzing naar het juridisch loket."

Wat vindt u er dan van dat zoveel burgers zich niet gezien en gehoord voelen door de politie?

"Dat is natuurlijk heel vervelend. De politie is er voor iedereen en neemt deze geluiden dan ook erg serieus. We zijn daarom ook druk bezig om onze hulpvaardigheid met betrekking tot het doen van aangifte te verbeteren.

Een voorbeeld hiervan is de pilot met Fraudehelpdesk in Oost-Nederland. Het doel van de pilot was in de eerste plaats om fraudeslachtoffers te ontzorgen door de dienstverlening te verbeteren. Andere doelen waren het vergroten van het aantal aangiften en een effectievere aanpak van fraude. Met een completer beeld van de gepleegde fraude kon er bijvoorbeeld aangiften worden gedaan van zaken die vooral strafbaar zijn vanwege de stelselmatigheid. Ook zijn in sommige gevallen wijkagenten bij melders aan huis geweest voor een gesprek van mens tot mens, bijvoorbeeld bij complexe meldingen van beleggingsfraude en datingfraude.

Daarnaast zijn we sinds vorig jaar ook steeds verder in ontwikkeling met onze digitale meldkamer. De Digitale Meldkamer houdt in dat als iemand slachtoffer van online criminaliteit is geworden en naar de politie belt, de politie nu sneller bij diegene thuiskomt om het slachtoffer te ondersteunen en te helpen met het doen van aangifte. Voorheen werd het slachtoffer sneller doorverwezen naar het doen van online aangifte. De Digitale Meldkamer houdt dus in dat agenten ook voor online criminaliteit bij slachtoffers thuiskomen en niet alleen meer voor bijvoorbeeld woninginbraken."

Als aangiftes niet worden opgenomen, blijven dit soort praktijken doorgaan. Het Openbaar Ministerie heeft dan immers geen aanleiding om een onderzoek te starten. Hoe kijken jullie daarnaar?

"Naast het doen van aangifte is het altijd mogelijk om een melding te maken. Door meldingen te verzamelen, krijgen wij beter inzicht in de aard en omvang van de oplichting. Wanneer er meerdere meldingen over een specifiek geval binnenkomen, kan dat aanleiding zijn om gerichter actie te ondernemen."

Meer dan één derde van de klachten over de politie bij De Nationale ombudsman gaan over het niet kunnen doen van aangifte. Wat is jullie reactie daarop?

"Voor de burger die dit is overkomen is dat natuurlijk erg vervelend. Nogmaals, iemand die zich benadeeld voelt, omdat deze vindt dat hem/haar onrecht is aangedaan, kan aangifte doen. Dat is volkomen helder. Echter zijn er geschillen die mogelijk toch civielrechtelijk zijn en waarbij de verbalisant de inschatting heeft gemaakt dat de politie geen rol heeft in het geschil. Wel kijken we dan vaak samen met de aangever wie hen dan wel verder kan helpen. Denk hierbij aan een rechtsbijstandverzekering of een doorverwijzing naar het juridisch loket.

Het is alleen moeilijk om inhoudelijk te reageren op deze algemene uitspraak. Hiervoor zouden we de specifieke zaken moeten bekijken en beoordelen."

Volgens De Nationale ombudsman is het vooraf stellen dat er geen strafbaar feit is gepleegd, en dus geen aangifte opnemen, de omgekeerde en onjuiste volgorde. Wat is jullie reactie daarop?

"Ook hier geldt dat indien het overduidelijk is dat er sprake is van een civielrechtelijk feit het geen zin heeft om een aangifte op te nemen. De collega’s die aangiftes opnemen kunnen vaak vooraf al heel goed inschatten of iets haalbaar is of niet. Bij twijfel moet een aangifte gewoon opgenomen worden en daarna wordt zo’n aangifte besproken met het Openbaar Ministerie. Als die dan ook tot de conclusie komt dat een aangifte niet in behandeling wordt genomen ontvangt, omdat het bijvoorbeeld civiel is, wordt een zaak vroegtijdig beëindigd en ontvangt een aangever via MijnSlachtofferzaak (.nl) een afloopbericht met een reden daarvoor. Als een aangever het niet eens is met de beslissing kan die een zogenaamde artikel 12 procedure starten zodat nogmaals wordt gekeken om de afwijzing terecht is en een zaak niet alsnog moet worden opgepakt."