Reactie politieke partijen op tabaksindustrie

Reactie PRO, Mohammed Chahim

“Het is onacceptabel dat tabakslobbyisten de deur platlopen in het Europees Parlement, terwijl het nicotinegebruik onder jongeren en de bijbehorende gezondheidsrisico's schrikbarend toenemen.

Grote commerciële spelers uit de tabaks-, fossiele en techindustrie gebruiken hun gigantische budgetten om Europese wetgeving naar hun hand te zetten. Hierdoor heeft het maatschappelijk middenveld – van vakbonden tot gezondheidsorganisaties – steeds minder ruimte om problemen aan te kaarten. 

PRO wil dat schimmige lobbypraktijken worden aangepakt. Daarom pleit PRO voor een strikt verplicht lobbyregister voor het Europees Parlement, de Europese Commissie, de Raad en de Permanente Vertegenwoordigingen. Om volledige openheid te garanderen, moet elke Europese wet een verplichte appendix krijgen waarin exact staat welke lobbyisten input hebben geleverd, en schaffen we de permanente toegangspassen af waarmee lobbyisten nu ongehinderd het parlement in- en uitlopen. Een gelijk speelveld voor alle maatschappelijke geluiden is de enige basis voor eerlijke Europese wetgeving en een goed functionerende democratie.”

Reactie CDA, Ingeborg ter Laak

"Inzet

In Europa heeft de CDA-delegatie eerder al steun gegeven aan strengere Europese belastingregels bij de TTD en steunt daarmee het gebruik van Europese accijnzen om deze markt aan te pakken. Het kabinet heeft nu een brief gestuurd en pleit met 7 landen voor een stevige herziening van de TPD en TAD. Wij kunnen dit pleidooi enkel steunen waarbij regels voor roken en nicotineproducten verder aangescherpt worden. Wij zijn voorstander van een marktstop voor nieuwe producten, strenge nicotinegrenzen, een breed smaakverbod, neutrale verpakkingen en verdergaande reclamebeperkingen, ook op sociale media. Wat het CDA betreft mag er Europa breed een tabaksleeftijd naar 21 jaar en een generatiegebonden rookverbod waarbij we roken stapsgewijs gebieden. Dit moet ook voor de nieuwe producten gelden. Sterker nog, als het aan ons ligt mag de tabaksindustrie meebetalen aan de maatschappelijke kosten die zij zelf veroorzaken door het gebruik van tabaksproducten."

Europees kader

De Tobacco Products Directive (TPD) regelt onder meer de samenstelling, verpakking, gezondheidswaarschuwingen en productmelding van tabaksproducten. Zij bevat daarnaast specifieke regels voor nicotinehoudende e-sigaretten en voorwaarden voor grensoverschrijdende online verkoop.

De Tobacco Advertising Directive (TAD) beperkt tabaksreclame en sponsoring. Aanvullende reclameregels voor e-sigaretten staan in de TPD. De aangekondigde herziening van beide richtlijnen biedt de mogelijkheid om ook nieuwe nicotineproducten en moderne marketing beter te reguleren. De Commissie heeft de presentatie van herzieningsvoorstellen voorzien voor eind 2026.

De Tobacco Taxation Directive (TTD) regelt de belastingheffing. Zij bepaalt welke producten onder het Europese accijnskader vallen en welke minimumtarieven lidstaten moeten hanteren. Lidstaten mogen hogere tarieven toepassen. De Commissie heeft hiervoor in juli 2025 al een afzonderlijk herzieningsvoorstel ingediend.

Lacunes in de huidige wetgeving

Bij de TPD begint het probleem met de productdefinities. Artikel 2 definieert een tabaksproduct als een product dat geheel of gedeeltelijk uit tabak bestaat. Tabaksvrije nicotinezakjes, strips en mintjes vallen doorgaans buiten die definitie. Artikel 19 over nieuwe tabaksproducten biedt daarvoor geen oplossing: ook een nieuw tabaksproduct moet tabak bevatten.

Voor nicotinevapes bevat bijvoorbeeld artikel 20 wel een afzonderlijk kader. Daaronder vallen veiligheidseisen, productmelding zes maanden vóór marktintroductie en een maximale nicotineconcentratie van 20 milligram per milliliter vloeistof. Voor tabaksvrije nicotineproducten zoals strips en mintjes ontbreken binnen de TPD gemeenschappelijke eisen voor nicotinegehalte, waarschuwingen en productmelding. 

Snus en nieuwe nicotinevormen

Snus bevat tabak en mag buiten Zweden niet op de markt worden gebracht. Tabaksvrije nicotinezakjes worden soms ook “snus” genoemd, maar hebben juridisch een andere positie, zoals wij deze nu op de vaak op de Europese markt zien. Bij productvoorbeelden moet daarom duidelijk zijn wat zij daadwerkelijk bevatten. Chemisch gewijzigde nicotineachtige stoffen kunnen daarnaast vragen oproepen over de wettelijke dekking. Onze inzet is dat ook relevante nicotineachtige stoffen worden meegenomen, zodat een gewijzigde samenstelling geen nieuwe mogelijkheid biedt om regels te ontwijken.

Wat gaat de Commissie doen?

De Commissie publiceerde op 2 april 2026 een evaluatie van TPD en TAD. Zij concludeert dat de regels hebben bijgedragen aan minder roken, maar onvoldoende aansluiten op nieuwe producten en digitale marketing. De evaluatie benoemt ontbrekende productdekking, verschillen tussen nationale regels, tekortkomingen in leeftijdsverificatie en lacunes in reclamebeperkingen.

De herziening kan bredere definities, passende nicotinegrenzen, ingrediëntenregels, actuele waarschuwingen en verplichte productmelding bevatten. Ook smaken, verpakking, online verkoop en reclame kunnen worden aangepakt. De evaluatie legt deze maatregelen nog niet definitief vast.

Het CDA wil bij die herziening een ambitieuze inzet. Europese regels zijn nodig omdat verkoop en reclame grenzen overschrijden. Tegelijk moeten lidstaten voldoende ruimte behouden voor verdergaande gezondheidsmaatregelen. Die nationale ruimte moet in de wetgeving worden gewaarborgd.

Lobby

De rooklobby houden wij buiten de deur. Lobby in het algemeen is goed en geeft informatie over gedetailleerde zaken met een ander perspectief. Transparency register is ook belangrijk om alle perspectieven te blijven monitoren. Daarin is tabakslobby heel eenzijdig. De bedrijven die zijn goed georganiseerd, maar de patiënten die ziek worden bijvoorbeeld een stuk minder en zijn moeilijk te spreken hierdoor. Dus de tabakslobby is in dat opzicht oververtegenwoordigd."