Wat moet je weten over het nieuwe stembiljet?
Op woensdag 18 maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Het rode potlood en het stembiljet horen natuurlijk bij het vaste verkiezingsritueel. Maar in elf Nederlandse gemeenten hoef je binnenkort niet meer te worstelen met een stembiljet dat zo groot is als een wegenkaart. Er ligt een nieuw stembiljet in het hokje dat ontworpen is om kleiner, beter leesbaar en een stuk overzichtelijker te zijn. Wat is er precies anders?
Wat is er anders aan het nieuwe biljet?
Het meest opvallende aan het nieuwe stembiljet is het formaat. Het papier is veel kleiner en je hoeft niet meer te zoeken in een gigantische lijst met namen. Die staan namelijk niet meer op het biljet zelf. Stemmen doe je vanaf nu in twee stappen: eerst kies je één partij, en daarna kies je daaronder één kandidaat van die specifieke partij.
Op de bovenste helft van het papier zie je de logo's en namen van de partijen, en op de onderste helft de nummers van de kandidaten. De namen waarop je kunt stemmen staan in een losse kandidatenlijst. Deze lijst krijg je vooraf met de post thuisgestuurd, en ligt ook in elk stembureau en in elk stemhokje voor je klaar.
Meer overzicht en veel toegankelijker
Het vernieuwde stembiljet scoort ook hoger op toegankelijkheid. Omdat de partijlogo's direct op het formulier staan, kunnen mensen die moeite hebben met lezen sneller zien waar de partij van hun keuze staat. Ook voor blinden en slechtzienden is de drempel verlaagd: met behulp van een speciale stemmal en audio-ondersteuning is het nieuwe biljet gemakkelijker zelfstandig in te vullen.
Zo'n stemmal is een voelbaar sjabloon met gaatjes dat precies over het biljet past, zodat je op de tast het juiste vakje vindt. De bijbehorende audio-ondersteuning leest ondertussen via een koptelefoon voor welke partijen en kandidaten er op de lijst staan.
In welke steden komen we het tegen?
Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 stemmen inwoners van 11 gemeenten met dit kleinere formulier. Dit zijn: Alphen aan den Rijn, Boekel, Gouda, 's-Hertogenbosch, Leiden, Meierijstad, Midden-Delfland, Nijmegen, Noordoostpolder, Soest en Tynaarlo.
Na deze derde proefronde kijkt de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar het vervolg. Dat kan zijn: verdere uitbreiding van de proef, of een plan voor landelijke invoering.
Nieuwe biljet scoort beter dan het oude
Tijdens de Europese Parlementsverkiezing in 2024 en eerdere proeven is het nieuwe biljet al getest in een aantal gemeenten, en de reacties van stemmers zijn positief. Kiezers gaven het nieuwe stembiljet een 4,7 (op een schaal van 5) voor de 'handigheid van de grootte', vergeleken met slechts een 2,8 voor het oude biljet.
De leden van het stembureau blijken ook groot fan. Maar liefst 99 procent van de tellers gaf aan dat het nieuwe biljet makkelijker en sneller te tellen is. Dit komt doordat het papier veel soepeler uit te vouwen is en minder snel scheurt. Bovendien gaven de tellers aan in één oogopslag te zien wat er precies is gestemd.
Hoe stem je blanco op het nieuwe stembiljet?
Soms wil je wel naar het stembureau om gebruik te maken van je democratische recht, maar wil je op geen enkele partij of kandidaat je stem uitbrengen. Met het nieuwe stembiljet stem je blanco door niks in te kleuren. Je laat dus zowel de vakjes bij de partijen als de nummers van de kandidaten helemaal leeg.
Een blanco stem telt wel mee voor de opkomst van de verkiezing, maar heeft geen invloed op de uiteindelijke zetelverdeling. Jouw stem gaat dus niet stiekem naar de grootste partij.
Zo voorkom je een ongeldige stem
Ook al is het stemmen fysiek eenvoudiger geworden, toch zagen onderzoekers na de proef wel een klein, maar belangrijk verschil: het aantal ongeldige stemmen lag iets hoger met het nieuwe stembiljet. In de gemeenten waar getest werd was 99,26 procent van de stemmen geldig met het nieuwe biljet, ten opzichte van 99,84 procent bij het oude stembiljet.
Omdat de werking net even anders en nieuw is, gaat het dus nog weleens mis. Denk daarom aan de volgende punten:
Check het aantal kandidaten: kleur geen vakje in bij een kandidaatnummer dat hoger is dan het totale aantal kandidaten van jouw gekozen partij.
Foutje gemaakt? Geen paniek. Als je je in het stemhokje bedenkt of per ongeluk een verkeerd vakje rood maakt, mag je tot twee keer toe om een nieuw stembiljet vragen bij de stembureauleden.