97% vindt dat industrie moet betalen voor PFAS in drinkwater

De wet zegt dat 100 nanogram PFAS per liter drinkwater veilig is. Waterbedrijven hanteren deze grens als de officiële maatstaf voor veiligheid. Het RIVM adviseert een grens die veel lager ligt: 4,4 nanogram. Volgens het instituut krijgen we namelijk via ons eten en drinken al veel meer PFAS binnen dan goed voor ons is. 

De vervuiler moet de rekening betalen

Op de vraag wie er in de buidel moet tasten voor de hoge zuiveringskosten van ons vervuilde drinkwater (meerdere antwoorden mogelijk) is bijna iedereen het eens. Maar liefst 97 procent van de deelnemers vindt dat de industrie die de PFAS loost, ook zelf de miljardenrekening moet betalen voor extra filters bij drinkwaterbedrijven. Het idee dat de burger hiervoor moet opdraaien stuit op felle weerstand: slechts 5 procent vindt het acceptabel als de waterprijs voor huishoudens omhoog gaat om de schoonmaak te bekostigen.

In de open antwoorden klinkt meer onbegrip en frustratie: "De vervuilers hebben dit veroorzaakt, miljarden verdiend, en moeten de vervuilingskosten betalen". Het afschuiven van de verantwoordelijkheid wordt niet geaccepteerd: "Het is dus helemaal van de gekke om een burger te laten betalen voor filters".

Vooral omdat je als burger geen goed zicht hebt op hoe ‘bevuild’ het water uit je kraan is. Daarom zijn er ook mensen die vertrouwen op de richtlijnen van de overheid: “Ik ga ervan uit dat mijn drinkwater uit de kraan voldoet aan alle eisen.”

Zorgen om de toekomst

Niet iedereen in Nederland drinkt hetzelfde water. Wist je dat mensen in het oosten van Nederland vaak grondwater drinken, terwijl men in het westen vaker water uit de rivieren krijgt dat meer belast is? Maar liefst 89 procent van de ondervraagden wil dan ook precies weten hoeveel PFAS er in hun eigen regio uit de kraan komt. Daarover bestaat momenteel nauwelijks openbare informatie. Mensen vragen zich af waarom de overheid niet de strengste norm (4,4 nanogram per liter) aanhaalt om haar burgers te beschermen, zoals het RIVM adviseert.

Een van de deelnemers vindt het onbegrijpelijk dat er niet duidelijk is hoeveel er in rivieren geloost mag worden: "Ik kan niet begrijpen dat zo een gevaarlijke stof gewoon in de open wateren en elders geloosd mogen worden en dat een overheid, het probleem kennende, onvoldoende en niet streng genoeg en veel te laat ingrijpt.”

Ook omdat het niet alleen een probleem van deze generatie is: “Ik maak me met name zorgen over de toekomst met mijn (klein)kinderen.”

Hoe kun je het nog goed doen?

Het wantrouwen groeit ook omdat men nogal moe is van het horen over PFAS, of andere plastics, of weer een andere stof die schadelijk zou zijn. Deelnemers beschrijven dat alles wel besmet lijkt om hen heen: van de groenten die ze al jaren in de supermarkt kopen, tot de eieren van de hobbykippen in de eigen tuin. "Je probeert gezond te leven, maar je wordt van alle kanten langzaam vergiftigd," deelt een van de respondenten.

Het gevoel dat je er zelf niets aan kunt doen, omdat PFAS overal in zit, maakt men zich ook zorgen over de toekomst van de kinderen. "Kinderen van tegenwoordig krijgen niet meer de kans om gezond oud te worden. Van klein af worden ze met van alles vervuild." 

Dweilen met de kraan open

Terwijl de consument zijn best doet om thuis zo gezond mogelijk te leven, geven gemeenten en provincies nog steeds vergunningen af aan fabrieken om PFAS op het riool te lozen. Waterschappen kunnen deze chemische stoffen er momenteel nog niet uithalen, waardoor het in ons drinkwaterbronnen terechtkomt.

Jurjen Jongepier van de Unie van Waterschappen noemde dit in ons eerdere onderzoek al "dweilen met de kraan open". Dat is ook hoe de consument het ook ervaart: 72 procent eist dat gemeenten alle lozingsvergunningen voor PFAS per direct intrekken. Een deelnemer vat de algehele sfeer samen: "Zolang er PFAS geloosd mag worden, is het dweilen met de kraan open! Niet te geloven dat dit allemaal maar kan".

Zelf filteren voelt als de omgekeerde wereld

Hoewel de zorgen groot zijn, kiest het merendeel, 75 procent, er niet voor om zelf een filter aan te schaffen. Uit de open antwoorden op de poll blijkt dat mensen het niet eerlijk vinden dat zij zelf actie moeten ondernemen hiertegen.

Die frustratie is vaak een opstapeling: "Ik probeer zo min mogelijk 'rotzooi' binnen te krijgen, maar word er zwaar gefrustreerd van dat er bijna overal wel foute stoffen in zitten en dat dit gewoon maar kan. Denk je gezond te zijn met water drinken, zit daar weer PFAS in! Iets wat ik voor mezelf en voor mijn kinderen probeer te vermijden, zeker na mijn strijd tegen hormoongevoelige borstkanker... Dan moeten we nu zelf thuis water gaan filteren???"

Het wantrouwen tegenover de officiële normen en het toezicht van de overheid is daarom in veel antwoorden te horen: "De gezondheidsadviezen van het RIVM zijn er niet voor niets. De wettelijke normen zijn zoals vaker, veel te laag. Ik heb inmiddels weinig vertrouwen meer in onze overheid wat dat betreft. Bedrijven krijgen te veel ruimte en er wordt bovendien te weinig gehandhaafd ten koste van onze gezondheid.”

De bal ligt bij de overheid

Als consument sta je in dit dossier grotendeels langs de zijlijn. Zelf je kraanwater laten testen in een laboratorium is onbetaalbaar, en waterbedrijven communiceren vaak wel over de kwaliteit, of afkomst van het water, maar enkel in regionale gemiddelden. 

Wil je toch het zekere voor het onzekere nemen, dan kun je overwegen een gecertificeerd waterfilter aan te schaffen (zoals een systeem met omgekeerde osmose of actieve kool). Al geeft 75 procent van de ondervraagden aan dit onrechtvaardig te vinden, omdat ze dan zelf het probleem moeten oplossen. Het is aan de overheid om die wetten aan te scherpen en lozingsvergunningen kritisch tegen het licht te houden.

Een van de polldeelnemers vat het samen: "Het is primair de taak van de overheid om te waken over water- en voedselveiligheid, en vervuilers daarop af te rekenen in kosten en in vergunningen. Volksgezondheid gaat boven economie".