Altijd een podcast, muziekje of achtergrondgeluid aan: luisteren we niet te veel?

De intensiteit van aandacht

Constant oortjes in hebben of geluid op de achtergrond aanzetten, is voor veel mensen de normaalste gang van zaken. Daarbij gaat het om de blootstelling aan aandachtvragende prikkels, zegt Stefan van der Stigchel, hoogleraar Cognitieve Psychologie aan de Universiteit Utrecht. Daarmee bedoelt hij dat je niet aan alles wat er om je heen gebeurt of wat je hoort, aandacht kunt geven.

Dat heeft volgens hem te maken met de intensiteit van je aandacht. Want wat doe je met de informatie of prikkels die via je oortjes binnenkomen of via iets dat je op de achtergrond aanzet? Soms kan ook je aandacht daarbij ook automatisch worden getrokken. “Dan is het lastig om daar geen aandacht aan te geven, want het wordt als het ware aan je opgedrongen en dat gaat vanzelf.”

Achtergrondgeluid versus actieve aandacht

Het geluid dat je aanzet verschilt in de hoeveelheid aandacht die het van je vraagt. Dat heeft vooral te maken met wat je luistert en waarom je het aanzet. Wanneer je iets nieuws luistert, zoals een nieuwe podcastaflevering of een onbekend nummer, vraagt dat relatief veel aandacht. Je moet de informatie actief verwerken om het goed te begrijpen.

Luister je daarentegen iets wat je al vaak hebt gehoord, zoals een bekend nummer, of staat er iets op de achtergrond zoals het nieuws, dan kost dat minder aandacht. Ondertussen doe je vaak ook andere dingen. Dat kan invloed hebben op hoe snel iemand zich mentaal vermoeid of overprikkeld voelt, zegt Van der Stigchel. 

‘Het is mogelijk om te veel naar iets te luisteren’

Hoe snel iemand zich overprikkeld voelt, verschilt sterk per persoon. “Sommige mensen kunnen muziek of een podcast aanzetten terwijl ze zich op iets anders richten, zoals hardlopen of studeren. Anderen lukt dat minder goed en raken hierbij sneller overprikkeld. Dan gebeurt er simpelweg te veel.’’

Van der Stigchel legt uit het daarom zeker mogelijk is om te veel naar iets te luisteren. “Als je voortdurend aandacht blijft geven aan prikkels, bijvoorbeeld door constant oortjes in te hebben terwijl je tegelijkertijd allerlei andere dingen probeert te doen, dan kan dat gevolgen hebben.”

Op korte termijn kan dat ervoor zorgen dat je je vermoeid of overprikkeld voelt en moeite hebt om alle prikkels goed te verwerken. “Dat gevoel ervaren mensen vaak als onprettig”, zegt Van der Stigchel. “Op de lange termijn ligt dat iets ingewikkelder, maar langdurige mentale vermoeidheid is in ieder geval niet goed voor je mentale gezondheid.”

Mensen vinden het lastig om niks te doen

Even niks opzetten kan juist goed zijn, maar veel mensen vinden dat lastig, zegt Van der Stigchel. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Sommige mensen vinden ‘even niks doen’ zonde van hun tijd en voelen zich dan inefficiënt. Daarom zetten ze vaak iets aan tijdens andere bezigheden. 

Anderen voelen zich er juist ongemakkelijk bij, omdat ze zich gaan vervelen. ‘’Dat zegt het eigenlijk al: het is vervelend om niks te doen. Maar het hoort er wel een beetje bij en een goede balans hierin is belangrijk.’’

‘’Wat ook mee kan spelen’’, zegt Van der Stigchel, ‘’is dat ‘dagdromen’, oftewel even niks doen, niet voor iedereen een fijne ervaring is. Dagdromen kan overgaan in piekeren of nadenken over dingen die negatieve gevoelens oproepen. Alleen zijn met je eigen gedachten kan soms best confronterend zijn.’’

Dagdromen is een goede graadmeter

Volgens Van der Stigchel kan dagdromen een teken zijn dat je brein de ruimte krijgt om te herstellen. ‘’Als je muziek of een podcast luistert, of iets op de achtergrond hebt aanstaan, en het lukt om tegelijkertijd te dagdromen, dan is dat een signaal dat je batterij aan het opladen is. Je geeft daar dan niet direct je aandacht aan.’’

Hij vergelijkt dit met een spier: ‘’Je aandachtssysteem kan soms even op zijn. Dan moet je herstellen. Doe je dat niet, dan kan dat leiden tot overbelasting, waardoor het steeds lastiger wordt om je aandacht ergens bij te houden.’’

Als dat gebeurt, kan het zijn dat je simpelweg te veel luistert. De tip is dan om even te herstellen en je oortjes of de televisie een tijdje links te laten liggen.