Een lege schooltas brengt stress voor duizenden kinderen: maar er is hulp voor de kosten

Een op de tien kinderen groeit op in een arm gezin

Volgens het CBS leefde in 2024 2,8 procent van de Nederlandse kinderen in een gezin onder de officiële armoedegrens. Wanneer ook gezinnen worden meegerekend die net boven die grens leven, groeit ongeveer één op de tien kinderen, dat zijn zo’n 330.000 kinderen in een arm of bijna-arm gezin.

Uit het rapport Kinderen in armoede: het effect van een lege schooltas van het Armoedefonds blijkt dat kinderen in de praktijk niet altijd beschikken over de spullen die nodig zijn om goed mee te doen op school. De gevolgen gaan vaak verder dan alleen het missen van materiaal; het maakt het ook lastiger om volledig mee te doen met de les. Kinderen kunnen zich schamen, minder zelfvertrouwen krijgen of bang zijn om uitgelachen te worden. Ook kunnen zorgen over de financiële thuissituatie invloed hebben op hun concentratie en schoolprestaties.

Armoede treft ook vaak werkende gezinnen

Armoede komt niet alleen voor bij gezinnen zonder werk. Het Armoedefonds meldt dat 57 procent van de kinderen die in armoede leven, opgroeit in een gezin waarin minstens één ouder werkt.

Toch blijft financiële onzekerheid vaak verborgen. Nadat de rekeningen voor de huur, energie en dagelijkse boodschappen zijn betaald, is het geld bij veel gezinnen simpelweg op. Dure schoolspullen kopen is dan geen kwestie van niet willen, maar van niet kunnen. Noodgedwongen stellen ouders die aanschaf uit, waardoor een kind met een versleten tas naar school moet of spullen van klasgenoten moet lenen.

De gevolgen: schaamte en sociale uitsluiting

Dat de impact daarvan kinderen raakt, blijkt uit onderzoek van Stichting Armoedefonds. Maar liefst 70 procent van de hulporganisaties ziet dat kinderen hierdoor kampen met schaamte en de angst om er niet bij te horen. 59 procent signaleert sociale uitsluiting of pesten.

Zoals een van de ondervraagde leerlingen het omschrijft in het rapport: “Ik voelde me soms onzeker, omdat ik bang was dat ik niet alle schoolspullen zou hebben die ik nodig had. Ik wilde niet anders zijn dan mijn klasgenoten.”

Wanneer een kind steeds moet uitleggen waarom spullen ontbreken, leidt dit tot schaamte, onzekerheid en vermijdingsgedrag. Kinderen proberen hun situatie te verbergen door niet mee te doen met gym, geen vriendjes thuis uit te nodigen of zich ziek te melden bij bijzondere schoolevenementen.

De impact hiervan wordt duidelijk belicht door cijfers van het Armoedefonds: 70 procent van de hulporganisaties ziet dat een tekort aan schoolspullen leidt tot schaamtegevoelens.

En ruim 60 procent signaleert dat deze kinderen hun zelfvertrouwen verliezen.

Hoe helpt de Scholierenpas toekomstige brugklassers?

Om kinderen te helpen bij de overstap naar de middelbare school verstrekt Stichting Armoedefonds een Scholierenpas met daarop 50 euro budget. Daarmee kunnen toekomstige brugklassers zelf schoolspullen uitzoeken bij aangesloten winkels, zoals een rugzak, etui, agenda of andere noodzakelijke schoolspullen kiezen.

Zij geven met deze actie aan dat dit belangrijk is, omdat kinderen zo niet alleen de spullen krijgen die zij nodig hebben, maar ook zelf iets kunnen uitzoeken. 

Dure leermiddelen beïnvloeden schoolkeuzes

De kosten van schoolspullen kunnen zelfs invloed hebben op de keuze voor het schoolniveau. Stichting Speelgoedbank Gorinchem geeft in het onderzoek van het Armoedefonds aan dat vooral op middelbare scholen ouders schrikken van de kosten en hun kind naar een lager niveau sturen, zodat ze bijvoorbeeld een grafische rekenmachine niet hoeven te betalen. Hetzelfde gebeurt bij kinderen die naar een technische school willen: omdat daar teveel spullen voor nodig zijn, worden ze maar naar het regulier onderwijs gestuurd.

Ouders willen hun kind niet tekort doen, maar zijn bang dat ze de kosten niet kunnen dragen. In 9 procent van de gevallen zien hulporganisaties dat de situatie er zelfs toe leidt dat een kind tijdelijk of volledig stopt met school.

Wat kunnen ouders doen?

Ouders met geldzorgen kunnen aankloppen bij de gemeente of een lokale organisatie (zoals Stichting Leergeld). Hoe die hulp eruit ziet en hoe je het aanvraagt, verschilt per woonplaats. Bij de ene gemeente vul je een uitgebreide inkomenstoets in, terwijl je bij een andere lokale organisatie vaak simpelweg op afspraak langskomt voor een open gesprek. 

En hoewel de voorwaarden en intakes per gemeente of stichting variëren, is het doel overal hetzelfde: zorgen dat een kind niet met een achterstand begint en ouders weer rust in huis ervaren.