Gladheid en storm: mag je baas je verplichten naar werk te komen?
Het KNMI en Rijkswaterstaat luiden de hele week een weeralarm voor hevige sneeuwval. Het advies: ga alleen de weg op als het strikt noodzakelijk is. Maar niet alle beroepen hebben die keuze, en niet alle werkgevers denken daar zo over. Wat als je toch gewoon op de werkvloer wordt verwacht? Ben je verplicht om het weer te trotseren, of mag je voor je eigen veiligheid kiezen? Radar zet met arbeidsrechtadvocaat Suzanne Meijers de feiten op een rij.
Is de reis jouw risico of dat van de baas?
In de basis is de reis naar het werk jouw eigen verantwoordelijkheid. "Woon-werkverkeer is voor rekening en risico van de werknemer. Als werknemer word je betaald, dus moet je eigenlijk gewoon komen werken," stelt Meijers.
Vanwege de grootschalige ontregeling in het verkeer en het ov was het de afgelopen dagen voor veel werknemers onmogelijk of onveilig om naar het werk te reizen. "Aan de andere kant is het ook zo dat er geen treinen rijden en er allerlei toestanden zijn op de weg waardoor je niet kunt komen. Voor wiens rekening en risico komt het dan? Dat is een grijs gebied,” legt Meijers uit.
Ook al ben je verantwoordelijk voor je eigen reis, een werkgever heeft wel een zorgplicht. Meijers: "De werkgever moet ervoor zorgen dat werknemers veilig naar het werk kunnen komen. Tegelijkertijd is het hun verantwoordelijkheid om af te wegen of er omzet gemaakt moet worden om het bedrijf draaiende te houden."
En het overheidsadvies dan?
Rijkswaterstaat roept vandaag op om waar mogelijk thuis te werken vanwege zware sneeuwval en slecht zicht. Heeft zo’n oproep, of een code oranje of rood, juridische voorrang op de wens van je baas?
Meijers legt uit dat de wet hier geen harde streep trekt: "Er bestaat geen vastgelegd moment waarop je juridisch gezien niet meer op je werk hoeft te verschijnen; de wet regelt niets over specifieke weersomstandigheden. Dat maakt het ingewikkeld. Vanuit kantoorcultuur is het makkelijk om te zeggen dat iedereen maar thuiswerkt, maar voor andere sectoren, zoals productiepersoneel, ligt dat anders.”
Het belang van overleg
Omdat de wet veel ruimte laat voor interpretatie, is het beter om het gesprek op tijd aan te gaan. Het liefst voordat je in de file staat. Meijers benadrukt dat de oplossing bijna altijd in de communicatie ligt, en niet in het wetboek. "Het is de norm dat er tussen werkgever en werknemer overlegd wordt over een oplossing of compromis. Als het overleg vanuit de werkgever niet komt, is het goed om als werknemer aan de bel te trekken en te vragen: wat wordt er van mij verwacht?"
Daarbij kijkt een werkgever vaak verder dan één individu. “Een werkgever wil in deze situatie het liefst iedereen gelijk behandelen. Of een werknemer nu ver weg woont of juist dichtbij: iedereen heeft last van de weersomstandigheden. Als je als werkgever een afspraak maakt, moet die in principe voor het hele team gelden.”
Wist je dat?
Als je baas zelf besluit de deuren te sluiten vanwege het weer (bijvoorbeeld een winkel of kantoor dat dichtblijft), hij je loon gewoon moet doorbetalen. In dat geval hoef je geen vakantiedag in te leveren.
Geen werk, wel loon? Of een vrije dag?
Toch ziet zo’n afspraak er per sector anders uit. Voor een kantoorfunctie kan de oplossing een dag thuiswerken zijn, maar in vitale sectoren is die ruimte er vaak niet. "Als de handen nodig zijn, zoals in de zorg, dan zijn ze gewoon nodig," zegt Meijers. Wanneer fysieke aanwezigheid cruciaal is en je verschijnt niet, dan komt het aan op een compromis over je uren. “Misschien kan je reistijd als werktijd gerekend worden of zijn er andere alternatieven mogelijk, op dagen met extreem weer.”
Als het echt niet lukt om op je werk te komen, wie betaalt dan de rekening voor die gemiste uren? Een werkgever kan voorstellen om een vakantiedag in te leveren als je besluit thuis te blijven. “Dat is een kwestie van laveren en navigeren binnen goed werkgeverschap," aldus Meijers. Voor wie buiten werkt, zoals in de bouw, biedt de cao vaak een specifieke regeling voor ‘onwerkbaar weer’. In die gevallen wordt de schade opgevangen via een tijdelijke WW-uitkering en hoef je geen eigen vakantiedagen op te offeren.
Uiteindelijk gaat het erom dat je samen een oplossing vindt die voor het bedrijf werkbaar is, maar waarbij jouw veiligheid niet in gevaar komt. Meijers: “Uiteindelijk heeft niemand om dit weer gevraagd, dus valt er ook niemand iets te verwijten.”
Wat als er onderweg toch iets gebeurt?
Meijers trekt een scherpe lijn tussen de reis en het werk zelf: "Stel dat de postbode valt tijdens het bezorgen van de brieven, dan is de werkgever verantwoordelijk. Maar valt hij op weg naar huis? Dan is dat, heel kort door de bocht, zijn eigen risico." De bescherming van je baas begint dus pas op het moment dat je echt aan de slag gaat. Pas daarom extra goed op tot je veilig binnen bent.