Griep of verkoudheid? Rust nemen werkt beter dan gedacht
Het snotterseizoen is weer begonnen. En met het eerste gehoest duikt ook de bekende verwarring weer op. Is het griep, of gewoon een verkoudheid? Veel mensen gebruiken die woorden door elkaar, maar ze zijn allesbehalve hetzelfde. Hoe dan ook: studies tonen aan dat rust nemen vaak beter helpt bij herstel dan pillen of poeders.
Laten we beginnen met de verkoudheid, veroorzaakt door een van de honderden virussen die vooral in de herfst en winter de ronde doen. De klachten beginnen vaak met een kriebeltje in je keel, gevolgd door niezen, een verstopte neus en hoofdpijn. Meestal blijft het bij ongemak: het virus tast vooral het slijmvlies in neus en keel aan.
Zoveel virussen, zoveel verkoudheden
De meeste verkoudheden worden veroorzaakt door het rhinovirus – een verzamelnaam voor meer dan honderd varianten van hetzelfde type virus. Ze lijken sterk op elkaar, maar verschillen nét genoeg om elke keer opnieuw een infectie te kunnen veroorzaken. Je lichaam bouwt na een verkoudheid wel wat weerstand op, maar alleen tegen dat ene virus. De volgende variant herkent je afweer niet meer goed, waardoor je zelfs meerdere keren per winter verkouden kunt worden. Omdat er zo veel verschillende virussen bestaan, is bijna iedereen tijdens de koude periode wel een keer ‘aan de beurt’.
Lariekoek?
Hoe voorkom je een verkoudheid? Er is een hardnekkige mythe die stelt je verkouden wordt van tocht of van met nat haar naar buiten gaan. Dat klopt niet: kou veroorzaakt geen virusinfectie. Wat wél waar is: kou kan het neusslijmvlies tijdelijk kwetsbaarder maken, waardoor virussen die al in je lichaam zitten, makkelijker toeslaan. Radar publiceerde hier al eerder over.
Griep: andere koek
Bij griep gaat het om één virusfamilie: het influenzavirus. Dat verandert voortdurend van vorm, waardoor je afweer het steeds minder goed herkent. Om die reden wordt de griepprik elk najaar opnieuw samengesteld. Die biedt geen perfecte bescherming, maar voorkomt bij ongeveer zes op de tien mensen griep, en zorgt bij anderen vaak voor een milder verloop.
Waarom gedijen virussen beter in het koude seizoen?
Hoewel griep- en verkoudheidsvirussen het hele jaar circuleren, slaan ze vooral toe in de herfst en winter. Dat komt niet door de kou zelf, maar doordat we dan vaker binnen zitten, dichter op elkaar. De droge lucht maakt je slijmvliezen kwetsbaarder en virussen overleven langer in zulke omstandigheden. Ook is je afweer vaak wat minder scherp in de winter, bijvoorbeeld door minder zonlicht en slaap. Sommige virussen, zoals het rhinovirus, vermenigvuldigen zich zelfs beter bij de koelere temperatuur in je neus.
Is rust beste medicijn?
Of je nu verkouden bent of griep hebt: je lichaam lijkt beter te herstellen als je het rust geeft. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar we lijken het een beetje verleerd. Veel mensen werken of sporten gewoon door bij lichte klachten, terwijl er steeds aanwijzingen zijn dat rust een sterk effect heeft op je weerstand.
Kortslapers viermaal kwetsbaarder
Onderzoekers van de University of California (UCSF) lieten zien hoe groot dat verschil kan zijn. Zij volgden een groep volwassenen die in het laboratorium werden blootgesteld aan een verkoudheidsvirus. Mensen die minder dan zes uur per nacht sliepen, werden ruim vier keer zo vaak ziek als goed uitgeruste deelnemers. Niet omdat ze vaker besmet raakten, maar omdat hun afweer minder goed reageerde.
Ook andere studies laten hetzelfde zien als het gaat om genezing. Weinig slaap verstoort het immuunsysteem, vertraagt het herstel en maakt vaccinaties minder effectief. En wie structureel te weinig herstelt, maakt meer van het stresshormoon cortisol aan, dat de afweer juist onderdrukt.
Vitamine C of Zink?
Veel mensen denken dat je het herstel van verkoudheid of griep kunt versnellen door vitamines of mineralen te slikken. Wat weten we daar precies over?
Een bekende is vitamine C. Het middel voorkomt zeker geen verkoudheid, maar volgens een grote analyse van de Cochrane Collaboration, zou het de duur iets kunnen verkorten als je het dagelijks gebruikt. Over de mogelijk genezende werking van zinktabletten zijn onderzoekers niet zeker. Mogelijk kunnen ze een bescheiden voordeel hebben als je ze bij de eerste klachten neemt.
Word je echt ziek? Neem dan altijd contact op met een arts.
Sterfgevallen griep variëren
Elk jaar krijgt naar schatting één op de vijftien volwassenen in Nederland te maken met griep. Vaak blijft het bij milde klachten, maar soms slaat het virus hard toe, met plotselinge koude rillingen, spierpijn, hoofdpijn en hoge koorts. Vooral bij ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid kan griep leiden tot complicaties zoals longontsteking of hartproblemen.
“Jaarlijks overlijden in Nederland gemiddeld zo’n 4.700 mensen aan de gevolgen van griep, vaak door complicaties zoals longontsteking of hartproblemen”, zegt Harald Wychgel van het RIVM tegen Radar. “De precieze aantallen variëren van seizoen tot seizoen, afhankelijk van welke type virussen er rondgaan en hoe goed het griepvaccin daarbij passen.”
Ook wereldwijd is het effect groot: de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat er jaarlijks tussen de 250.000 en 500.000 mensen overlijden aan de gevolgen van griep. Dat maakt influenza tot een ernstig onderschatte infectieziekte.
Griepseizoen
Volgens Wychgel komt het griepseizoen meestal na de feestdagen op gang, al verloopt dat niet elk jaar hetzelfde. “Soms is er een vroege, korte piek, andere jaren juist een latere.” Op dit moment ontvangen risicogroepen, zoals 60-plussers en mensen met chronische aandoeningen, van de huisarts hun uitnodiging voor de griepprik.
Griepprik
Het griepvaccin blijft volgens het RIVM de meest effectieve bescherming tegen het virus. Elk jaar wordt het vaccin afgestemd op de virusvarianten die wereldwijd rondgaan. Soms sluit het goed aan op de varianten die in Nederland circuleren, soms wat minder. Toch voorkomt het bij risicogroepen veel ernstige ziektegevallen en ziekenhuisopnames.
Ook goede hygiëne helpt om besmetting te voorkomen: regelmatig handen wassen met water en zeep, thuisblijven bij klachten en hoesten of niezen in de elleboog blijven simpele maar effectieve maatregelen.
Griep, verkoudheid of corona?
Griep, verkoudheid en corona lijken in het begin sterk op elkaar: hoesten, niezen, hoofdpijn en keelpijn. Toch gaat het om verschillende virussen. Volgens het RIVM begint griep meestal plotseling en heftig, met koorts en spierpijn, terwijl een gewone verkoudheid milder verloopt. Corona kan dezelfde klachten geven, maar vaak met verlies van reuk of smaak en komt niet seizoensgebonden voor. Kwetsbare groepen wordt geadviseerd jaarlijks een herhaalprik tegen corona te nemen, vergelijkbaar met de griepprik, om ernstige ziekte en ziekenhuisopname te voorkomen.