'Het heerst weer': wanneer spreken we eigenlijk van een virusgolf?
Zodra de herfst of winter begint, hoor je het overal: ‘het heerst’. Iedereen om je heen lijkt ineens te hoesten en te proesten, maar vanaf hoeveel zieke mensen heerst er daadwerkelijk iets? Komen virussen echt in golven, en wanneer spreken we daarvan? Wij vroegen het aan arts-microbioloog en viroloog Coretta van Leer-Buter.
Wanneer ‘heerst’ er een virus?
De meeste virologen gebruiken ook onderling de term ‘het heerst’ of hebben het over ‘wat er rondgaat’, zegt Van Leer-Buter. Het is dus niet alleen een term die in de volksmond wordt gebruikt, maar ook door deskundigen.
Er is geen specifiek aantal besmettingen dat bereikt moet worden voordat er iets heerst. Dat komt doordat het niet afhangt van het absolute aantal zieken, maar van de snelheid van de verspreiding en of het aantal ziektegevallen hoger is dan normaal in een bepaalde periode en regio.
Niet één dominant virus
Op het moment dat het heerst, betekent dit vaak niet dat er maar één dominant virus rondgaat. Van Leer-Buter legt uit: ‘’We zien eigenlijk altijd verschillende verkoudheidsvirussen die tegelijkertijd rondgaan. Dit houden we per ziekenhuis bij, en de gegevens worden ook gebundeld door het RIVM.’’
Volgens Van Leer-Buter lijken de symptomen van veel virussen erg op elkaar, waardoor je niet met zekerheid kunt zeggen welk specifiek virus iemand heeft, tenzij je dit test. Wel zijn er een aantal kenmerken die vaker bij een specifiek virus opduiken. Zo gaan bij het griepvirus (influenza) koorts, spierpijn en luchtwegklachten vaak hand in hand. Bij COVID-19 trad vaak het verlies van reukvermogen op, al komen dit soort typische klachten lang niet bij iedereen voor.
‘’Als je koorts en spierpijn hebt en het is december, dan durf ik nog wel te zeggen dat het griep is’’, zegt Van Leer-Buter. ‘’Toch biedt dat geen garantie, want iemand met alleen een snotneus kan evengoed de griep hebben. Hetzelfde gold voor corona: wie niets meer rook had het vrijwel zeker, maar het merendeel van de coronapatiënten behield gewoon het reukvermogen.’’
Als het ‘heerst’, komt het dan in golven?
De viroloog stelt dat virussen altijd in golven komen. Als we zeggen dat iets heerst, is er dus eigenlijk altijd sprake van een golf. Ook geeft ze aan dat sommige golven elkaar kunnen opvolgen.
Van het para-influenzavirus bestaan vier soorten. Eén van die vier, nummer drie, duikt altijd in de zomer op. Het rhinovirus – het meest gevonden verkoudheidsvirus – komt zelfs het hele jaar voor. Zo'n virusgolf kan op een bepaald moment ook weer inzakken. ‘’Dat gebeurt als een bepaald percentage van de bevolking immuun is geworden voor de variant die op dat moment heerst’’, aldus Van Leer-Buter.
Waarom heerst het sneller in de herfst of winter?
‘’Het aantal virussen gaat op dit moment weer omhoog’’, zegt Van Leer-Buter. ‘’Dat is altijd zo in de herfst.’’ Het aantal virussen is altijd het laagst in de zomer, legt ze uit. ‘’Het weer speelt hierin een rol, maar ook het feit dat kinderen niet naar school gaan, want daar vindt heel veel virusverspreiding plaats.’’
Je krijgt een virus dus ook altijd van iemand anders, en dat gaat makkelijker als mensen dicht bij elkaar zitten. Dat is wat de meeste wetenschappers zullen zeggen, zegt Van Leer-Buter.
Ze benoemt dat het zou kunnen doordat het virusdeeltje beter wordt overgedragen bij een bepaalde temperatuur of luchtvochtigheid. Of het kan komen doordat mensen bij een bepaalde temperatuur en luchtvochtigheid juist gevoeliger worden voor bepaalde virussen.