Kleding op school: wie bepaalt wat je mag dragen?

Scholen mogen kledingregels opstellen

Het College voor de Rechten van de Mens geeft aan dat scholen in principe regels mogen opstellen over kleding. Tegelijkertijd zijn daar grenzen aan verbonden.

In hoeverre leerlingen zelf mogen bepalen welke kleding zij naar school dragen, heeft het College een duidelijke mening: "Scholen mogen in principe huisregels opstellen met betrekking tot kleding. Maar deze regels mogen geen grondrechten schenden."

Waar precies de grens ligt is volgens het College niet in één algemene regel vast te leggen. Er zijn volgens hen wel voorbeelden van kleding die een school wel mag verbieden: "Kleding met specifieke onverdraagzame of beledigende uitingen, of kleding die onveilig is, mag verboden worden. Dat is wel toegestaan." 

Maar het is ook voor de hand liggend dat niet alles is toegestaan. Het meeste moet aansluiten bij algemeen aanvaarde kledingnormen: "Je hoeft in een les bijvoorbeeld niet iemand naakt, of in badkleding toe te laten."

Wanneer is een kledingvoorschrift gerechtvaardigd?

Voor sommige scholen gelden andere regels. Zo mogen religieuze scholen bepaalde eisen stellen aan kleding die passen bij hun geloof. Daar zijn wel voorwaarden aan verbonden.

Volgens het College moet bij kledingvoorschriften daarom ook naar de gevolgen ervan voor leerlingen en groepen. "Het is belangrijk dat groepen niet bewust benadeeld worden en de lichamelijke integriteit van leerlingen te respecteren." 

Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) gaat hierin nog een stap verder. Volgens de organisatie zouden scholen niet moeten bepalen wat leerlingen wel en niet mogen dragen. Leerlingen moeten daar zelf ook over kunnen meepraten. Dat is volgens het LAKS niet alleen een kwestie van inspraak, maar ook iets wat in de wet is vastgelegd. 

“Wij adviseren alle scholen om gewoon geen kledingregels in te voeren.Wij vinden sowieso dat kledingvoorschriften niet op school thuishoren. Leerlingen moeten zichzelf kunnen zijn en aantrekken wat ze zelf willen. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat je in een bikini in de klas gaat zitten, maar vaak gaan deze kledingvoorschriften over een joggingbroek of een crop top voor meiden. Bij dit soort voorbeelden gaan voor ons de alarmbellen rinkelen."

Waarom richten kledingregels zich zo vaak op meisjes?

Opvallend is dat deze discussie vaak over meisjes en hun kleding gaat. Dat er verschillende kledingregels gelden voor jongens en meisjes, betekent volgens hen niet automatisch dat er sprake is van ongelijke behandeling.

Volgens het LAKS speelt daarbij ook het argument dat meisjes zich zouden moeten aanpassen omdat hun kleding jongens kan afleiden.

"Er wordt vaak aangegeven dat meiden hun kledingkeuze beter kunnen aanpassen en zich kunnen bedekken, omdat deze kleding jongens kan afleiden. Vrouwen/meisjes moeten niet verantwoordelijk gehouden worden voor hoe mannen/jongens op hun kledingkeuze reageren."

Wie bepaalt hoe gepast jouw kleding op school is?

Het College geeft aan dat kleding volgens de wet niet alleen een persoonlijke keuze is. "Dat de kleding die iemand draagt niet alleen zijn eigen zaak is, is op zichzelf wel een geaccepteerd uitgangspunt in het recht. Je zult je altijd tot op zekere hoogte moeten verhouden tot je omgeving." 

Ook hierbij speelt de context een belangrijke rol. Het College geeft daar een duidelijk voorbeeld van: “Tijdens gym of schoolzwemmen mogen andere kledingregels gelden dan in de les of op het schoolplein.” 

Het LAKS kijkt hier vanuit het perspectief van leerlingen anders naar. "Belangrijke functies van school zijn ook het leren kennen van jezelf en het leren omgaan met de mensen om je heen. In de samenleving zie je verschillende mensen, die er allemaal anders uitzien. Dus ook op school."

Daarbij vindt het LAKS het belangrijk dat kleding niet mag bepalen hoe iemand wordt beoordeeld. "We moeten leerlingen niet leren dat als je een joggingbroek aan hebt, je dan minder recht hebt van spreken of per definitie niet professioneel bent."

Hoeveel inspraak heb je als leerling op de kledingregels?

De vraag is hoeveel vrijheid leerlingen zelf hebben als een school bepaalde regels stelt. Volgens het College moeten scholen rekening houden met de persoonlijke vrijheid van leerlingen, maar mogen ze ook grenzen stellen. Het gaat er dus om een balans te vinden tussen de schoolregels en de vrijheid van leerlingen: “Uiteindelijk is dat een grens waarbij van beide kanten redelijkheid verwacht mag worden.”

Voor het LAKS staat de vrijheid van leerlingen voorop. Daarom vindt de organisatie dat scholen liever geen kledingvoorschriften moeten invoeren.

Tegelijkertijd vinden zowel het College als het LAKS het belangrijk dat leerlingen inspraak hebben in regels die over hen gaan. Volgens het College hebben leerlingen via de medezeggenschapsraad in principe inspraak.

Ook het LAKS benadrukt dat scholen hierover met leerlingen in gesprek moeten gaan. "Als een school wel bepaalde kledingvoorschriften wil hanteren, is het goed om met leerlingen zelf daarover in gesprek te gaan.” Daarin benadrukken ze: “Neem hun mening écht serieus.”

Wat kun je doen als je het niet eens bent met de kledingregels?

Ook wanneer een school volgens de wet ruimte heeft om kledingregels op te stellen, betekent dat dus niet dat leerlingen daar niets over te zeggen hebben.

Het LAKS moedigt leerlingen daarom aan om het gesprek met hun school aan te gaan wanneer zij het niet eens zijn met bepaalde kledingregels.

"Klop bijvoorbeeld aan bij de leerlingenraad (als je daar zelf geen deel van uitmaakt) of ga in gesprek met een groep leerlingen. Zo kunnen jullie gezamenlijk een stap richting de directie zetten. Daarnaast kun je ook een formele klacht indienen via de klachtencommissie. Hoe je zo'n klacht in kunt dienen staat altijd in de schoolgids."