Zijn online notarissen een goed alternatief? De voordelen en risico's op een rij

Volledig online bestaat wettelijk niet

Om meteen een misverstand uit de wereld te helpen: een testament regel je in Nederland nooit volledig met een paar keer klikken. De wet eist namelijk dat een testament een persoonlijke rechtshandeling is. Dit betekent dat het document pas rechtsgeldig is wanneer je fysiek je handtekening zet in het bijzijn van een beëdigde notaris.

Online platforms bestaan wel met een reden. In de praktijk zijn zij vooral bezig met het automatiseren van het voorwerk. Je vult thuis een digitale vragenlijst in, waarna de software jouw antwoorden omzet in een standaard juridisch document. Pas daarna ga je naar een aangesloten notariskantoor voor de identiteitscontrole en de handtekening. Dat bezoek duurt vaak slechts tien tot vijftien minuten, wat langer zou duren als je het voorwerk ook bij de notaris zou doen. Daardoor kan een online notaris in theorie tijd en geld besparen.

Waarom is een online vragenlijst een risico?

Maar er is wel een belangrijk verschil als jij niet de hulp van een notaris bij het proces hebt. Bij een online formulier vul je in wat je denkt dat juridisch en fiscaal de beste keuze is, maar het systeem stelt geen kritische vragen. De KNB benadrukt dat het voordeel van een afspraak bij de notaris juist in dat meedenken en adviseren zit.

"Bij rechtstreeks contact met een notariskantoor is het voordeel dat de notaris al tijdens de uitvraag kan doorvragen, uitleg geven en eventuele onduidelijkheden wegnemen," geeft de KNB aan. "Ook kan de notaris direct inspelen op de persoonlijke situatie van de consument en daarin adviseren. Dat is vooral van belang wanneer de situatie minder standaard is."

De notaris is geen stempelfabriek

Een notaris mag niet zomaar een handtekening zetten onder een online aangeleverd document. Hij is wettelijk verplicht om te controleren of je wilsbekwaam bent, de juridische gevolgen overziet en niet onder druk beslissingen neemt. De KNB legt uit dat deze verantwoordelijkheid waardevol is: "De consument mag ervan uitgaan dat hij krijgt waar hij recht op heeft: een juridisch correcte notariële akte. De notaris die de akte passeert, blijft daarvoor verantwoordelijk, ongeacht of de vraag rechtstreeks bij het notariskantoor binnenkomt of via een online platform."

Deels met een online notaris werken kan dus goedkoop lijken, maar duurkoop worden. Als de notaris tijdens die korte afspraak merkt dat er informatie ontbreekt, niet klopt of dat er meer uitleg nodig is, moet er alsnog worden doorgevraagd. Heb je een verkeerde keuze gemaakt, dan mag de notaris de akte weigeren. Je moet dan alsnog het reguliere traject in, waardoor je dubbele kosten betaalt. Daarnaast mis je zonder persoonlijk gesprek vaak de kans om je erfenis fiscaal slim in te richten. Een reguliere notaris denkt namelijk actief mee over de opbouw van je testament om zo veel mogelijk belasting te besparen. Zonder dit advies betalen je nabestaanden mogelijk tienduizenden euro's te veel aan erfbelasting. Dat is bij dit soort zaken niet altijd een overbodige luxe.

Het eindoordeel: wel of geen goed alternatief? 

Is het dan altijd een slecht idee je notariszaken online te regelen? Dat hangt af van je persoonlijke situatie. De KNB geeft je het volgende advies: "Zeker bij een eerste testament, een complexe of minder standaard situatie, of wanneer er grote belangen van bijvoorbeeld nabestaanden spelen, is rechtstreeks contact met een notariskantoor raadzaam."

Toch heeft het online platform zeker bestaansrecht voor rechttoe-rechtaan situaties. Denk aan een getrouwd stel zonder kinderen uit eerdere relaties, dat de wettelijke verdeling wil vastleggen. Ook de KNB ziet hierin best mogelijkheden: "Bij een eenvoudige wijziging van een bestaand testament kan een online platform een goede optie zijn. Wie daarvoor kiest, doet er goed aan de vragenlijst zo volledig en nauwkeurig mogelijk in te vullen."