Wat gebeurt er met je bezittingen als je geen testament hebt?
Stel, je komt te overlijden en hebt geen testament opgesteld. Afhankelijk van jouw familiesamenstelling, gaat je erfenis dan naar je directe erfgenamen. Maar weet je wel wie dat zijn? En hoe ingewikkeld kan dit proces notarieel zijn? Radar spreekt met kandidaat-notaris mr. Femke Wisse-Holvast.
Wie zijn jouw directe erfgenamen?
Wanneer je komt te overlijden en geen testament hebt, wordt door een notaris eerst gekeken of je een partner of kinderen hebt waar de erfenis direct naartoe gaat. “Als er geen partner en kinderen zijn, zijn de erfgenamen ouders, broers en zussen. Is een broer of zus al overleden? Dan erven zijn of haar kinderen (de neven en nichten van de overledene) in die plaats. De volgende groep is dan grootouders en als die al overleden zijn hun kinderen, dus dan zit je alweer bij achterneven en -nichten. In sommige gevallen is uitgebreid erfgenamenonderzoek nodig om vast te stellen wie de wettelijke erfgenamen zijn,” vertelt Wisse-Holvast.
“Je gaat door tot de zesde graad aan bloedverwanten”, legt Wisse-Holvast uit. In de praktijk komt het bijna nooit voor dat iemand helemaal geen familie heeft of alleen familie heeft die van de erfenis afziet, bijvoorbeeld om eventuele schulden te voorkomen. Mocht dat wel aan de orde zijn, gaan iemands bezittingen naar de staat.
“Het kan ook zijn dat onduidelijk is wie de erfgenamen zijn en dat niemand dit uitzoekt of een notaris inschakelt om dit te doen. In dat geval kan een nalatenschap worden aangemeld bij de Staat als onbeheerde nalatenschap,” legt Wisse-Holvast. In zo’n geval gaat de staat alsnog uitzoeken wie de erfgenamen zijn.
Wat als je familie in het buitenland woont?
Binnen Nederland hebben notarissen beschikking over allerlei registers en goede contacten met de gemeentes. In het buitenland is dat niet het geval, waardoor het een stuk lastiger is een adres van een ver familielid te achterhalen. “Daarnaast heb je soms te maken met mensen die geen Nederlands kunnen of zelfs helemaal geen Engels spreken. Met ze communiceren is soms lastig,” legt Wisse-Holvast uit. Ten slotte worden notarissen ook niet altijd vertrouwd door verre familie in het buitenland: “Als je zelf een mailtje krijgt van ‘je bent erfgenaam', dan denk je ook dit is spam.”
Het vinden, communiceren met en betrouwbaar overkomen bij verre familie kan bij een erfgenamenonderzoek dus best lastig zijn. Dit is ook onvoordelig voor de uiteindelijke erfgenamen: “Dit zal extra kosten met zich meebrengen. Al is het maar dat je er meer tijd aan kwijt bent of omdat er externe bureaus nodig zijn om uit te zoeken wie erfgenamen zijn. Over het algemeen geldt: hoe ingewikkelder iets is, hoe duurder om het te regelen.”
Wat als je niet wilt dat je bezit naar bloedverwanten gaat?
Wisse-Holvast legt uit dat als je liever hebt dat je bezittingen naar mensen gaan van wie je geen directe familie bent, je toch echt een testament moet opstellen. Denk aan een stiefzus, goede vrienden, de buren of een goed doel. Zo werkt het proces: “Je maakt een afspraak bij de notaris waar we bespreken wat de mogelijkheden voor je testament zijn. Het notariskantoor maakt een concepttestament. Dat kun je rustig doorlezen en bespreken, waarna je het testament ondertekent.” Het originele testament wordt door de notaris bewaard. Daarnaast wordt in het Centraal Testamentenregister geregistreerd dat er een testament is, zodat dit na een overlijden kan worden teruggevonden.
Een testament heeft niet alleen als voordeel dat je je eigen erfgenamen kan kiezen, het is ook vaak fiscaal gunstiger: “Met een testament kun je veel regelen. Afhankelijk van je persoonlijke situatie kan een testament ook fiscale voordelen bieden, bijvoorbeeld door erfbelasting te besparen,” vertelt Wisse-Holvast. Daarnaast geeft een testament duidelijkheid over wie je erfgenamen zijn. Daardoor is uitgebreid erfgenamenonderzoek soms niet of minder nodig.
Waarom hebben mensen geen testament?
Toch hebben veel mensen geen testament. Op de vraag waarom dat zo is, reageert Wisse-Holvast: “Ik denk dat mensen afgeschrikt zijn door de kosten en die maak je nu, maar daarmee kun je je erfgenamen mogelijk kosten besparen.” Daarnaast kan naar de notaris gaan een spannende stap zijn voor mensen. Ook is het zo dat mensen vaak nog denken dat ze veel tijd hebben om dit soort zaken op orde te krijgen: "We zien helaas vaak genoeg dat mensen al vroeger overlijden,” observeert Wisse-Holvast.
Als iemand ernstig ziek is en nog een testament wil opstellen, proberen notariskantoren in spoedsituaties waar mogelijk ruimte te maken om dit tijdig te regelen:: ”Dat vinden we onze plicht,” vertelt Wisse-Holvast. Bij dementie is het belangrijk niet te lang te wachten. Zolang iemand nog wilsbekwaam is, kan een levenstestament worden opgesteld. Hierin kan diegene iemand anders machtigen belangrijke beslissingen te nemen zolang die persoon nog leeft.
Tips van de notaris
Als het spoedreglement voor testamenten niet aan de orde is, kan de wachttijden bij sommige notariskantoren oplopen van enkele weken tot maanden. Bij veel notariskantoren is het momenteel druk, waardoor de wachttijden kunnen oplopen.” Hierdoor adviseert Wisse-Holvast tijdig een testament op te stellen: “Als je duidelijkheid wil, dus als je wil dat het voor iedereen duidelijk is wie jouw erfgenaam is, en belasting wil besparen, dan kan je dat het beste direct regelen.”