Zit er lood in jouw grond, leidingen of verf? Zo beperk je de gezondheidsrisico’s
Mogelijk ben je door de gemeente gewaarschuwd en geadviseerd over lood in je tuin of waterleidingen. Een hoge loodinname kan namelijk schadelijke gevolgen hebben voor je gezondheid. Dit leidt tot zorgen, want wat als kinderen spelen op grond die met lood vervuild is? Wat als je een eigen moestuin hebt? En wat als je water drinkt uit loden leidingen? Radar zoekt het uit.
Waar schuilt het gevaar?
Hoewel onze blootstelling aan lood kleiner is dan vroeger, kunnen we er nog steeds mee in contact komen. Oscar Breugelmans, adviseur leefomgeving bij GGD Amsterdam, verduidelijkt: “We gebruikten voorheen lood in verf, in benzine en in waterleidingen. Omdat lood in producten tegenwoordig verboden is, krijgen mensen het een stuk minder binnen dan vroeger. We spreken daarom over een restrisico. Toch kan de inname effect hebben op je gezondheid, bijvoorbeeld als het lood in je moestuin zit of je water drinkt uit loden drinkwaterleidingen.”Hij vervolgt: “Er zijn een aantal manieren waarop we nog in contact kunnen komen met lood.”
De belangrijkste oorzaken:
Lood in de grond.
Er zijn veel plaatsen in Nederland waar lood in de bodem zit. Het gaat voornamelijk om gebieden met oudere gebouwen, zoals het centrum van oude steden en dorpen, en (oude) industriegebieden.
Loden waterleidingen.
Vroeger hadden we veel van deze leidingen. Het water was dan langdurig in contact met lood, namelijk van het drinkwaterbedrijf naar de woning. In principe hebben alle waterleidingbedrijven nu hun loden leidingen verwijderd, maar soms wordt nog een stukje van deze leidingen gevonden. Is je huis voor 1960 gebouwd? Dan bestaat de mogelijkheid dat loden drinkwaterleidingen in jouw huis zitten.
Huizen met oude verflagen met lood.
Sommige oude huizen hebben verflagen waar nog lood in zit. Die verf smaakt een beetje zoet. Als het schilfert, kunnen kinderen dat in de mond nemen. Het gebruik van loodverf is niet meer toegestaan. Als je het wilt verwijderen, kunnen loodhoudende stoffen vrijkomen.
Uitvoeren van een hobby
Je ziet nog wel eens dat mensen met veel lood in aanraking komen via een hobby. Denk bijvoorbeeld aan mensen die bij een schietclub zitten en schieten met loden kogels. Ook werken met glas-in-lood of vislood vergroot de kans op loodinname.
De gezondheidsrisico’s van lood
Het binnenkrijgen van lood kan schadelijke gevolgen hebben voor de ontwikkeling van kinderen. Carola Hegger, arts maatschappij & gezondheid bij GGD Rotterdam-Rijnmond, vertelt: “Lood kan op allerlei plekken in het lichaam biologische processen verstoren. Daardoor kan contact met lood de hersenontwikkeling verstoren. Het leervermogen van kinderen kan daardoor achteruit gaan.”
Ook voor volwassenen zijn er gezondheidsrisico’s. Lood kan namelijk voor een lange periode in je lichaam blijven, doordat het wordt opgeslagen in je botten en langzaam vrij komt. “Het kan gevolgen hebben voor je bloedaanmaak, maar ook chronische nierziekten veroorzaken”, aldus de arts.
Is er lood in de grond in jouw gemeente?
Of je je zorgen moet maken over lood in de grond, verschilt per gemeente. Die verschillen kunnen worden verklaard vanuit de historie. Breugelmans vertelt: “Je ziet dat de hoogste waarde aan lood gevonden wordt op plekken waar veel menselijke activiteit is geweest. Dat is voornamelijk de binnenring, en oude delen van steden en dorpen.”
Radar sprak met diverse gemeenten over hun lood-in-grondbeleid. Bij de gemeenten Delft, Deventer, Amsterdam, Maastricht, Nijmegen en Zwolle is lood in de grond een aandachtspunt.
Woon je in de gemeenten Almere, Apeldoorn, Alphen aan den Rijn, Ede, Eindhoven of Zoetermeer? Dan hoef je minder zorg te maken. De woordvoerders van deze gemeenten laten namelijk aan Radar weten dat de kans op lood in grond hier klein is.
Wat als jouw gemeente lood in de bodem heeft?
Veel gemeenten hebben de situatie rond het lood dus in kaart gebracht. “Daarom kun je voor vragen over de bodemkwaliteit en praktische aanpak van een locatie terecht bij jouw gemeente,” vertelt Hegger. Je kunt namelijk verschillende stappen nemen om de gezondheidsrisico’s te beperken. Sommige gemeenten kunnen je ondersteunen.
Een van de stappen die je kunt nemen, is het saneren van de grond, oftewel: het verwijderen van lood uit de grond. “Dat is een behoorlijke kostenpost,” vertelt Breugelmans. Wie is er verantwoordelijk voor het saneren? En wie draait er op voor die kosten? Een woordvoerder van gemeente Delft vertelt over de verantwoordelijkheid in hun gemeente: “Voor maatregelen in de openbare ruimte, zoals speelplaatsen, is de gemeente verantwoordelijk en neemt zij waar nodig maatregelen. Voor particuliere tuinen ligt de verantwoordelijkheid in principe bij de eigenaar zelf.”
Sommige gemeenten kunnen je financieel ondersteunen bij het reinigen van je eigen grond. De gemeente Amsterdam vertelt ons: “Er is een subsidie beschikbaar voor het saneren van de grond. De subsidie is een vast bedrag per vierkante meter en resulteert in een dekking van ongeveer 50 tot 80 procent van de kosten.”
Het gebruiksadvies van de GGD
Heb jij lood in je tuin en kun of wil je dit niet direct laten verwijderen? De GGD heeft gebruiksadviezen (praktische tips) opgesteld om het contact met lood te beperken,” vertelt Hegger.
De adviezen:
- 🧴
Was je handen na het tuinieren of spelen in de tuin.
- 🏜️
Laat kinderen spelen in een zandbak met schoon zand.
- 🥾
Trek je schoenen uit voordat je naar binnen gaat.
- 🧹
Dweil en stofzuig je huis met regelmaat.
- 🥦
Verbouw groenten in bakken met schone aarde.
Heeft jouw huis loden waterleidingen?
“In principe zijn loden waterleidingen niet meer toegestaan”, vertelt Hegger. “Alle waterleidingbedrijven hebben al hun lood-leidingen tot aan de voordeur verwijderd. De grootste blootstelling is daarmee over het algemeen weg.” Toch kan het zijn dat je drinkwater nog in contact komt met loden leidingen. Achter de voordeur ben je namelijk zelf verantwoordelijk voor het vervangen van de loden leidingen.
Om te controleren of jouw huis ook loden leidingen heeft, kun je verschillende stappen nemen. Een eerste controle start bij het bouwjaar van je huis: Huizen die gebouwd zijn na 1960 hebben in elk geval geen loden leidingen. Daarentegen kun je wel loden leidingen vinden in woningen gebouwd voor 1960.
Je kunt loden leidingen herkennen aan de grijze kleur, de onregelmatige en bobbelige vorm en het feit dat er bij loden leidingen geen koppelstukjes nodig zijn. Als het blijkt dat jouw huis loden leidingen heeft, dan adviseert de GGD om water te drinken uit flessenwater en de leidingen te laten vervangen.
Moet je oude verflagen met lood verwijderen?
In sommige oude huizen zitten ook nog verflagen waar lood in zit. “Dat smaakt een beetje zoet,” vertelt Breugelmans. “En als dat schilfert, kunnen kinderen dat in de mond nemen. Dan kunnen ze veel lood binnenkrijgen.” Als je twijfelt of jouw huis is beschilderd met loodhoudende verf, dan kun je de verf het best professioneel laten testen.
Is de loodhoudende verf in goede staat? Je kunt het dan overschilderen. Als je te maken hebt met verf in slechte staat, dan kun je deze het best verwijderen. Let daarbij op het voorkomen van loodhoudende stof. De GGD heeft tips opgesteld voor het veilig weghalen van verflagen.
Het contact met glas-in-lood, visloodjes en loodkogels
Naast de bodem, leidingen en verf, kun je ook in aanraking komen met lood via je hobby. “Denk aan mensen die bij een schietclub zitten en zelf loodkogels produceren. Soms gebeurt dit in een afgesloten ruimte met veel looddamp,” illustreert Breugelmans. Hegger vult aan: “Een ander voorbeeld is het vissen met visloodjes en het maken van glas-in-lood. Soms gieten mensen die visloodjes zelf en daardoor komen ze in een ongezonde lucht terecht."
Maak of renoveer jij glas-in-lood? Of werk je met vislood en loden kogels? Je kunt de adviezen van de GGD volgen om risico’s op schadelijke gevolgen te minderen.
- Trek aparte kluskleding én schoenen aan bij het verhitten of solderen van metaal.
- Werk niet in je huis. Het liefst voer je het werk buiten uit, onder een afdak of in een schuur. Laat in ieder geval de ruimte goed doorluchten, bijvoorbeeld door het openzetten van een deur of raam.
- Laat kinderen en zwangere vrouwen niet in de buurt van je werk.
- Houd je werkplek schoon. Je kunt best dweilen na de klus, en oppervlaktes schoonmaken met een natte doek. Let op dat er geen lood op de grond terechtkomt.
- Was altijd je handen na het werk, ook wanneer je handschoenen hebt gebruikt.
- Gebruik loodvrije kogels bij een schietsport.
Hegger sluit af: “Voor vragen over lood en gezondheid kun je sowieso bij de GGD terecht. Die vragen kunnen wij goed beantwoorden. Heb je meer een vraag over de praktische aanpak van een locatie, benader dan je gemeente.”