ADHD-diagnose helpt Anna vooruit, maar maakt haar onverzekerbaar als zzp’er
Anna* (48) werkte jarenlang in de jeugdzorg en startte recent als zelfstandig ondernemer. Ze voelt zich, mede dankzij een recente ADHD-diagnose en behandeling, sterker dan ooit en floreert op haar werk. Om haar zaken goed te regelen, vraagt ze eerlijk een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) aan bij Allianz. Ze wordt volledig afgewezen. Het is een probleem waar veel zzp'ers tegenaan lopen: eerlijk zijn over een diagnose kan je onverzekerbaar maken.
*Echte naam bekend bij de redactie.
Geen persoon, maar een nummertje
Voor Anna komt de afwijzing hard binnen. Ze functioneert naar eigen zeggen uitstekend: "Sinds de ADHD-diagnose, en dankzij de begeleiding die daarbij hoort, functioneer ik veel beter dan voorheen." Ze verwachtte dat een verzekeraar zou kijken naar haar huidige functioneren, maar de beoordeling pakte anders uit.
Allianz behandelt de aanvraag aan de hand van medische richtlijnen en risicostatistieken. In een reactie laat de verzekeraar weten dat ze uitgaan van "beschikbare medisch-wetenschappelijke informatie". Voor Anna pakt dat slecht uit: de combinatie van haar ADHD en de behandelde trauma’s uit haar jeugd is volgens de modellen van Allianz een te groot risico.
"Het raakt me heel erg dat er naar me gekeken wordt alsof ik een of andere halve zool ben."Anna
Anna is tijdens de beoordeling nooit gebeld om haar kant van het verhaal te vertellen. Allianz zegt dat ze alleen contact opnemen "wanneer het stellen van aanvullende vragen aan de kandidaat-verzekerde van invloed zou zijn op de uitkomst". In dit geval was het papieren dossier genoeg om haar onverzekerbaar te verklaren. Die onpersoonlijke benadering raakt Anna: "Ik heb vijf jaar lang een complete afdeling in de jeugdzorg begeleid. Dat matcht totaal niet met het beeld dat de verzekeraar nu van mij schetst."
Een bureaucratisch doolhof
De afwijzing van Anna laat zien dat het aanvraagproces voor zzp'ers met een medisch dossier vaak ondoorzichtig is. Wie een diagnose als ADHD of autisme heeft, krijgt te maken met een keten van partijen die los van elkaar opereren. De behandelaar levert het medisch dossier aan en de verzekeraar koppelt daar vervolgens zelfstandig een risico-inschatting aan. Omdat er in dit proces niet standaard overleg is over de specifieke context van een cliënt, bepalen de papieren regels meestal de uitkomst.
De informatie voor de afwijzing kwam van Anna’s behandelaar, ADHD Centraal. Zij leverden, met toestemming van Anna, het medisch dossier aan. Radar vroeg ADHD Centraal om een reactie op de gevolgen voor hun cliënt, maar de instelling wilde hier niet inhoudelijk op ingaan en verwees voor de regels door naar de artsenfederatie KNMG.
Geen waarschuwing voor de gevolgen
De regels voor wat een behandelaar met de verzekeraar mag delen zijn streng. De KNMG benadrukt dat een behandelaar zich moet beperken tot feitelijke informatie en "geen duiding of interpretatie over mogelijke samenhang tussen klachten of risico’s" mag geven. De risico-inschatting, en dus de conclusie dat een combinatie van diagnoses te veel risico is, ligt daarmee volledig bij de verzekeraar.
Ook hoeft een arts zijn patiënt niet te waarschuwen dat een diagnose kan leiden tot een afwijzing voor een verzekering. "Informatie over mogelijke financiële consequenties van de uitkomst van een diagnosetraject behoren niet tot het deskundigheidsgebied van de behandelaar, en zijn voor de behandelaar niet in te schatten," aldus de federatie. "Hier heeft de behandelaar dus geen informatieplicht."
Voor zzp'ers als Anna betekent dit dat je tussen wal en schip valt. Je zoekt medische hulp om beter te functioneren, maar diezelfde hulp kan er onbedoeld voor zorgen dat je onverzekerbaar wordt. Geen van de betrokken partijen ziet het als hun taak om de ondernemer vooraf op dit risico te wijzen.
Kijken naar de mens, niet enkel de diagnose
Het verhaal van Anna staat niet op zichzelf. Dat bevestigt Impuls & Woortblind, de belangenvereniging voor mensen met ADHD, dyslexie en dyscalculie. Volgens de vereniging baseren verzekeraars hun afwijzingen op algemene risico-onderzoeken. Daar zit volgens hen een probleem: "Die onderzoeken zijn zelden of nooit specifiek met ondernemers gedaan."
De belangenvereniging geeft ook aan hierover in gesprek te zijn met het Verbond van Verzekeraars. Op hun website meldt Impuls & Woortblind dat beide partijen de mogelijkheden verkennen voor betere verzekerbaarheid van mensen met ADHD. Daarin erkent het Verbond dat de huidige risico-inschattingen waarop het beleid is gebaseerd te algemeen zijn.
Daarover kun je hier meer lezen.
Wat kun je als zzp'er doen?
De mogelijkheden voor zzp'ers met een medisch dossier zijn bij reguliere verzekeraars beperkt. Allianz heeft als commercieel bedrijf het laatste woord over hun eigen diensten. “Uiteindelijk is de keuze om over te gaan tot het doen van een verzekeringsaanbod aan de maatschappij,” laat de verzekeraar weten. Voor Anna is de deur dus dicht.
Veel ogen zijn gericht op de komende verplichte basisverzekering (BAZ). Daarin moeten verzekeraars iedereen accepteren. Dat klinkt als een redding, maar brengt ook onzekerheid mee. Wie nu nergens terecht kan, is straks verplicht aangewezen op deze basisverzekering, waarvan de kosten en dekking nog onzeker zijn. Tot die tijd blijft het afwegen. Een diagnose verzwijgen is fraude, maar wie open en eerlijk is, loopt net als Anna het risico voorlopig met lege handen te staan.