AI-gemaakte naaktfoto’s zijn strafbaar. Wat kun je doen als slachtoffer?

Radar sprak over de strafbaarheid van en hulpverlening bij deepnudes met Sandra Groenhuijsen, senior beleidsmedewerker bij Offlimits en met mr. Noor Dings, mediarechtadvocaat bij Boekx Advocaten.

De strafbaarheid van deepnudes

“Nederland kent een breed wettelijk kader om online seksueel misbruik aan te pakken,” stelt Dings. “Het maken en verspreiden van deepnudes (met AI-ontwikkelde naaktfoto’s) zonder toestemming is strafbaar onder het Nederlandse strafrecht. Zowel de maker als degene die het materiaal verspreidt, kan strafrechtelijk worden vervolgd,” legt Dings uit. 

Ook het portretrecht, de privacywetgeving, de Digital Services Act en de Europese AI-verordening vormen aangrijpingspunten om het maken en verspreiden van deepnudes aan te pakken. “De kern van het probleem zit in het gemak waarmee seksueel AI-gegenereerd beeldmateriaal online gepubliceerd en verspreid kan worden, vaak anoniem en op grote schaal,” stelt Dings.

Nudify-apps zijn strafbaar. Waarom kun je ze nog wel downloaden?

Vaak worden deepnudes gemaakt met hulp van Nudify-apps. Bij een Nudify-app uploadt je een foto van een persoon, de app verwijdert dan de kleren van de persoon. Het programma bedenkt als het ware hoe de persoon er bloot uit ziet. Het gebruik van deze apps is laagdrempelig, en tevens strafbaar. Toch is het nog wel mogelijk om deze Nudify-apps te downloaden of te bereiken. 

“De intentie en de handeling zijn moreel op geen enkele manier uit te leggen,” stelt Groenhuijsen. “In Australië en het Verenigd Koninkrijk zijn deze apps gewoon niet te downloaden,” vult ze aan. “Dit soort toepassingen moeten ook in Nederland verboden worden. Er is namelijk geen enkele uitlegbare reden waarom dit zou moeten bestaan.”

Verantwoordelijkheid ligt bij pleger en omgeving

“Veel slachtoffers voelen schuld- en schaamtegevoelens als ze slachtoffer zijn geworden van online seksueel misbruik, omdat ze het gevoel hebben verantwoordelijk te zijn voor datgene dat hun is overkomen,” legt Groenhuijsen uit. 

“Deze gevoelens kunnen worden versterkt door het fenomeen ‘victim blaming’. Dat ligt op de loer,” vertelt Groenhuijsen. Bij victim blaming wordt de schuld voor het misbruik (deels) bij het slachtoffer gelegd in plaats van bij de pleger. “Mensen kunnen bijvoorbeeld vragen stellen als: ‘Waarom stuur je dan ook een foto?’”. Ze benadrukt: “Het is altijd de schuld van de pleger en niet van het slachtoffer.”

De rol van techbedrijven

Naast de pleger zijn ook techbedrijven verantwoordelijk voor de seksuele AI-beelden. Groenhuijsen vertelt: “Er ligt een grote verantwoordelijkheid bij techbedrijven om proactief op te treden tegen online seksueel misbruik. Zeker als het gaat om de mogelijkheden van AI bij het maken van levensechte deepnudes.” Immers bieden deze techbedrijven de mogelijkheid om AI-gegenereerde naaktfoto’s te maken aan, bijvoorbeeld door het creëren van Nudify-apps. 

Negatieve (mentale) gevolgen

“De (mentale) gevolgen van online seksueel misbruik, ook in de vorm van AI-gegenereerde beelden, verschillen niet erg van fysiek seksueel misbruik,” aldus Groenhuijsen. “Slachtoffers kunnen veel paniek ervaren, mensen zijn soms bang om naar school te gaan of er ontstaan financiële problemen door afpersing.”

Omdat AI-gegenereerde beelden vaak niet te onderscheiden zijn van echte beelden, verschillen de gevolgen daarvan vaak ook niet. “Het probleem is dat je in deze tijd niet meer kunt zien of de beelden echt of nep zijn.”

Soms ervaart het slachtoffer zelfs extra gevolgen. “Omdat je geen enkele invloed hebt gehad op het beeldmateriaal kun je je machteloos voelen,” legt Groenhuijsen uit. “Je weet ook niet welke beelden nog meer gemaakt kunnen worden.”

Wat kun je doen als slachtoffer?

Als er ongewenste (seksuele met AI-ontwikkelde) beelden rondgaan op het internet, dan zijn er meerdere mogelijkheden om deze offline te krijgen. “Platformen hebben namelijk verplichtingen om onrechtmatige en schadelijke inhoud na melding te verwijderen,” vertelt Dings. Zo kun je persoonlijke seksuele content uit Google Zoeken laten verwijderen.

Je staat als slachtoffer nooit alleen. “Offlimits biedt slachtoffers, ouders en hulpverleners een luisterend oor en helpt met het indienen van verwijderverzoeken bij social media platforms,” vertelt Groenhuijsen. Omdat Offlimits door de Autoriteit Consument & Markt is aangewezen als ‘Trusted Flagger’, worden hun meldingen met prioriteit afgehandeld. “Ons verwijderverzoek komt eigenlijk boven op de stapel te liggen,” legt Groenhuijsen uit. 

Juridische vervolgstappen

Naast het indienen van een verwijderverzoek kun je ook overgaan tot juridische maatregelen. “Als je weet wie er achter het maken of verspreiden van het materiaal zit, kun je diegene een sommatiebrief sturen,” vertelt Dings. Weet je dit niet, dan kan je een sommatiebrief sturen aan het (social media) platform waarop het materiaal wordt gedeeld.

Je vraagt in deze brief aan de persoon of het platform het materiaal niet te plaatsen, verder te verspreiden of je eist dat het geplaatste materiaal wordt verwijderd. “In zo’n brief kondig je aan bij overtreding verdere juridische stappen te ondernemen of aangifte te gaan doen,” legt ze verder uit. Een vervolgstap kan het instellen van een civiele procedure zijn.

De hulp van professionals

“Het kan verstandig zijn advies in te winnen bij een gespecialiseerde jurist of advocaat,” vertelt Dings. “Die kan dan helpen bij het beoordelen van de situatie, het opstellen van de brief en het nemen van eventuele juridische vervolgstappen.” Ook kun je terecht bij Offlimits voor ondersteuning en advies bij juridische stappen. 

Ben je slachtoffer van of betrokken bij online seksueel misbruik, en heb je behoefte aan ondersteuning, advies of een luisterend oor? Dan kun je contact opnemen met de hulplijn van Offlimits. Dit contact is gratis en anoniem.