Telefoonfraude en AI: Waar jij voor moet oppassen in 2026
Je telefoon gaat, een onbekend of afgeschermd nummer verschijnt op je scherm en voor je het weet zit je in een vreemd gesprek. De Fraudehelpdesk zag in 2025 een explosieve stijging van 250 procent in meldingen over telefoonfraude. Jezelf hiertegen beschermen kan op allerlei manieren, maar moet je daarin ook rekening houden met nieuwe ontwikkelingen, zoals AI en zogenaamde voice clones?
Nieuwe tactieken in telefoonfraude
Radar hoort van lezers veel ervaringen over telefoonfraude. Ook de inbox met klachten van de Fraudehelpdesk groeide vorig jaar van 5.000 naar ruim 17.000 meldingen in slechts zes maanden tijd. Men wordt vooral gebeld over thuisbatterijen en zorgverzekeringen, maar er klinken ook geluiden van vage telefoontjes waarin niets terug wordt gezegd.
Een van de gehoorde angsten zijn de verhalen rond 'ja-fraude'. Het idee is: jij antwoordt ‘ja’ op een vraag, de oplichter neemt dit op en plakt het achter een audio-opname waarin je zogenaamd akkoord gaat met een contract.
Ook voice cloning wordt daarbij genoemd. Met kunstmatige intelligentie (AI) zouden oplichters aan slechts een paar seconden van jouw stem genoeg hebben om je stem na te bootsen. Met die gekloonde stem kunnen ze vervolgens familieleden oplichten, als een soort vriend-in-noodfraude 2.0. Moet de gewone consument vrezen voor deze telefoontjes? Of heeft enkel een opgenomen ‘ja’ juridisch helemaal geen bewijskracht?
Hoe groot is de dreiging echt?
Volgens onderzoek van het CBS werd (april 2025) slechts 2 procent van de gemelde gevallen van online oplichting gebruikgemaakt van voice cloning. Het is dus op dit moment nog een klein deel vergeleken met 'gewone' oplichting. Ook al is het aantal slachtoffers nog laag, de angst is aanwezig: volgens onderzoek van de Rijksoverheid verwacht 83 procent van de Nederlanders dat AI-stemmen op grote schaal misbruikt gaan worden.
Naast de harde cijfers van het CBS, nuanceert een woordvoerder van de Fraudehelpdesk ook de angsten: “Bij consumenten zien wij deze vorm van oplichting eigenlijk niet. Wij hebben ook geen meldingen over telefoontjes met voice cloning waarbij akkoord is gegeven voor een afschrijving. Precieze cijfers van het aantal keren dat er sprake is geweest van een opgenomen ‘ja’ kunnen we niet geven, omdat we dit niet op die manier uitvragen.”
Maar vergelijkbare tactieken worden wel ingezet: “We ontvangen wel meldingen van acquisitiefraude, waarbij het gesprek met de ondernemer wordt opgenomen en later zo gemonteerd dat het lijkt alsof de ondernemer akkoord heeft gegeven. Daarvan valt voor ons niet vast te stellen of dit met behulp van voice cloning is gedaan.”
“Wees terughoudend met opnemen als je een nummer niet kent en wanneer je wel opneemt, hang dan direct op als je merkt dat het een vreemd telefoontje is”Fraudehelpdesk
Acquisitiefraude bij ondernemers
De gewone burger heeft genoeg te vrezen van malafide telefoontjes, maar vooralsnog lijkt die dreiging niet dus direct met AI te maken te hebben. Vooral ondernemers moeten oppassen voor deze methodes. Dit noemen we acquisitiefraude: het misleiden van ondernemers tot het aangaan van ongewenste (advertentie)contracten.
De Fraudehelpdesk legt uit: “Bij ondernemers zien we het dus wel, in het geval van acquisitiefraude. Overigens is in het geval van acquisitiefraude vaak wel echt akkoord gegeven, alleen denkt de ondernemer op een eenmalige actie akkoord te hebben gegeven en maakt de oplichter er in de kleine lettertjes een abonnement van.”
Oplichters bellen ondernemers met een vage aanbieding en monteren het gesprek zo, dat het lijkt alsof er een zakelijk akkoord is. “In sommige gevallen betaalt de ondernemer, ook omdat de druk vanuit de oplichter wordt opgevoerd met een serie facturen via de mail of de post,” aldus Fraudehelpdesk.
Wat zijn je rechten als consument of ondernemer?
Hoewel de gemiddelde consument juridisch goed beschermd is, geldt dat niet voor iedereen. Als consument in Nederland ben je beschermd door het schriftelijkheidsvereiste. Voor diensten zoals energie, water of kranten is een mondelinge 'ja' niet genoeg om ergens aan vast te zitten. Je zit pas aan een contract vast als je daarna ook nog een handtekening zet of een bevestigingsmail klikt. Bovendien heb je daarna altijd nog 14 dagen wettelijke bedenktijd. Je kunt dan zonder opgaaf van reden en kosteloos alsnog van de afspraak af.
Omdat ondernemers geen beroep kunnen doen op het consumentenrecht, is in de zakelijke wereld een mondeling akkoord in de basis bindend. Er is geen wettelijke bedenktijd om op de beslissing terug te komen, en hier maken oplichters misbruik van.
Toch betekent een mondeling akkoord niet dat je direct moet betalen. Sinds de invoering van de Wet Acquisitiefraude is de bewijslast omgedraaid. Het bedrijf moet nu zelf bewijzen dat zij de ondernemer tijdens het gesprek eerlijk hebben geïnformeerd over de kosten en voorwaarden. Een gemonteerd fragment is daarvoor in de rechtszaal zelden genoeg.
Wat te doen als je toch bent opgelicht?
Helaas zijn er naast het opnemen van je stem veel vormen van telefoonfraude. Ben je onverhoopt toch slachtoffer geworden van misleiding? De Fraudehelpdesk adviseert het volgende:
“Bij vreemde telefoontjes moet je sowieso oppassen, ongeacht wat ermee gedaan wordt door een oplichter. Wees terughoudend met opnemen als je een nummer niet kent en wanneer je wel opneemt, hang dan direct op als je merkt dat het een frauduleus/vreemd telefoontje is. Ons advies is ook altijd contact met ons op te nemen bij twijfel of als iemand naar aanleiding van zo’n telefoontje gevolgen ondervindt, zoals bijvoorbeeld het ontvangen van facturen bij acquisitiefraude.”
Maak altijd een melding bij de Fraudehelpdesk om anderen te waarschuwen. Op hun website kun je ook bekijken welke actuele waarschuwingen er gelden voor e-mail of telefoonfraude. Schakel bij aanhoudende dreiging het Juridisch Loket of je rechtsbijstandverzekering in.
Bronnen: