Angst om te rijden neemt toe: hoe kom je ervan af?
Eén op de vijf Nederlanders ervaart met regelmaat spanning of angst achter het stuur, rapporteert autoverkoopplatform OSW. De impact van rijangst stopt niet bij het dichtslaan van de autodeur: ook het sociale leven, werk of studie kunnen erdoor worden beïnvloed. Hoe kom je van die rijangst af? Bezoek je een psycholoog of luister je naar de veelvuldige tips aangeboden op het internet? Radar sprak daarover met klinisch psycholoog Yvette van der Pas, tevens auteur van het zelfhulpboek Rijangst.
Amaxofobie: de angst om te rijden
Amaxofobie, beter bekend als rijangst, is de angst om auto te rijden. Autoplatform OSW vroeg 1.068 Nederlandse automobilisten naar hun angsten achter het stuur. Meer dan 40 procent van de bestuurders ervaart een verhoogde spanning door slecht weer, rijden in het donker en onvoorspelbaarheid van het verkeer. Bovendien ervaart 33,5 procent van de respondenten zenuwen wanneer zij de weg delen met andere bestuurders.
Volgens psycholoog Van der Pas zijn er ook nog andere uitingen van rijangst: “De angst voor files, voor onbekende wegen of om te parkeren. Er zijn mensen die angstig raken van een passagier, terwijl een ander juist de voorkeur kan hebben voor het rijden met passagier.”
Gevolgen van rijangst
De angst om te rijden kan leiden tot diverse gevolgen: tien procent van de respondenten vermijdt (waar mogelijk) de snelweg, en negentien procent mijdt bepaalde routes of concrete verkeerssituaties. Maar: de angst om te rijden beïnvloedt meer gebieden dan enkel je ervaring op het wegdek.
“Schaamte speelt zeker een rol bij rijangst,” stelt Van der Pas. “Als je een rijbewijs bezit, en mensen hebben daar weet van, dan is dat natuurlijk lastig. Mensen verzinnen dan vaak allerlei smoezen om het rijden te mijden.”
Die ervaren schaamte is logisch te verklaren vanuit een veelvoorkomende misvatting over rijangst, legt Van der Pas uit: “Mensen zeggen vaak ‘Nou, dan volg je toch opnieuw rijles’.” En die misvatting is gek, want stelt Van der Pas: “Je bezit de vaardigheden om te kunnen rijden, aangezien je een rijbewijs hebt.” Je hebt daarom niet opnieuw rijles nodig. Je moet de angst om te rijden aanpakken.
Cognitieve gedragstherapie
“Wetenschappelijke resultaten wijzen cognitieve gedragstherapie (CGT) aan als het meest effectief bij het behandelen van angstklachten,” legt Van der Pas uit. Jezelf blootstellen aan de angst met gedragsoefeningen staat centraal. Ook het in kaart brengen van je angstklachten is onderdeel van CGT.
Bij het in kaart brengen van je klachten helpt het invullen van een onderbouwd schema. Hierin ontleed je de angst in vijf G’s:
- Gebeurtenis: Wanneer ervaar je angst achter het stuur?
- Gedachten: Wat zeg je tegen jezelf in deze situatie?
- Gevoel: Wat ervaar je in je lichaam?
- Gedrag: Wat doe je?
- Gevolgen: Wat is het resultaat?
Je daagt de angst vervolgens uit door het uitvoeren van gedrags- en gedachtenoefeningen. Weliswaar is CGT het meest bewezen effectief bij de behandeling van rijangst, toch wordt de behandeling van deze angst niet standaard vergoed vanuit de basisverzekering.
Behandeling voor alleen rijangst wordt niet vergoed
Volgens Michiel Geldof, woordvoerder bij het Nederlands Zorginstituut, komt dit door de criteria die zijn gesteld door de overheid. “De overheid bepaalt welke zorg er in het basispakket zit en welke voorwaarden voor deze zorg gelden,” legt hij uit.
Rijangst valt onder de categorie specifieke (enkelvoudige) fobieën, net als de angst voor spinnen of naalden. “De behandeling van een specifieke fobie valt in de regel niet onder de verzekerde ggz,” aldus Geldof. Er is echter een belangrijke uitzondering: “wanneer de rijangst samenhangt met een complexer probleem, zoals PTSS of een bredere angststoornis, kan de behandeling wél in aanmerking komen voor vergoeding vanuit het basispakket.”
Rijangst verminderen? Stel jezelf bloot aan je angst
“Veel oefenen: dat is de sleutel,” stelt Van der Pas. Stel jezelf bloot aan jouw angst, oefen in veelvoud en maak aantekeningen nadat je geoefend hebt. Je kunt dan ervaren dat je angstige gedachten niet uitkomen en realistische gedachten noteren.
Het aanpakken van je angstklachten hoeft niet alleen. Getrainde rijscholen helpen je bij het autorijden en het verminderen van je rijangst. Ben je ouder dan 50 jaar en in het bezit van een rijbewijs? Dan heeft Veilig Verkeer Nederland hier bijvoorbeeld opfriscursussen voor.
Naast die opfriscursussen staat ook het internet gevuld met goedbedoelde adviezen om je te helpen bij het uitdagen van je angst. Van het luisteren naar je favoriete muziek tot het uitstippelen van de route voordat je gaat rijden. Hoewel deze tips in sommige gevallen een steuntje in de rug geven, doen ze niet altijd recht aan de complexiteit van rijangst. Van der Pas legt uit waarom: “Cognitieve gedragstherapie is een samenhangende aanpak. Het woord ‘tips’ versimpelt de werkelijke angstklachten.”
Om toch, zonder vergoede behandeling, met een onderbouwde methode van je angst af te komen, publiceerde Van der Pas in 2014 het op CGT gebaseerde zelfhulpboek Rijangst. “In feite is dit boek een therapeut op papier,” legt ze uit. In 172 pagina’s helpt het boek bij het duiden van je angstklachten, het opstellen van een planning en het bepalen van passende oefeningen. Tegelijkertijd wordt je geconfronteerd met veiligheidsgedrag en smoezen: methoden die je geneigd bent in te zetten om je angst te mijden en die tegelijkertijd je angst instandhouden.
Wat kun je doen bij rijangst?
Een specifieke fobie zoals rijangst wordt meestal dus niet vergoed vanuit de basiszorgverzekering (tenzij er sprake is van samenhangende problemen). Heb je behoefte aan voorlichting, advies of hulp? Je kunt bijvoorbeeld een gespecialiseerde rijschool benaderen of een zelfhulpboek lezen en uitvoeren. Als er sprake is van bijkomende klachten zoals trauma- of paniekklachten, dan kan je contact opnemen met je huisarts.