Hoge nood: wat is een redelijke prijs voor een openbaar toilet?

De regels: wat mag wel, wat niet?

Waarom je op de ene plek gratis naar de wc kan en op de andere plek flink moet betalen, komt door de regels. Winkels zijn op basis van het Bouwbesluit bijvoorbeeld niet verplicht om een wc voor klanten beschikbaar te stellen, alleen voor het personeel. 

Voor de horeca ligt dat anders. Nieuwe gelegenheden moeten minstens één toilet hebben, en naarmate er meer gasten zijn, moeten er ook meer toiletten komen. Over een prijs of voorwaarde staat in de wet niets.

In de openbare ruimte, zoals op straat of in parken, ligt de regie bij de gemeente. Die bepalen zelf of ze openbare toiletten plaatsen, of dat ze lokale ondernemers een vergoeding geven om hun toilet open te stellen. Dat verklaart waarom je in de ene gemeente gratis naar een zelfreinigend toilet kunt, terwijl je in de andere op zoek moet naar een betaalde wc. 

Verplicht iets kopen of toch betalen?

Een bekende frustratie is dat je bij horeca of winkels vaak pas naar de wc mag als je iets koopt of betaalt. Hierin staan ondernemers in hun recht: ze zijn niet verplicht om niet-klanten van hun toilet gebruik te laten maken. Je hebt als voorbijganger de keuze: betalen of doorlopen. Het MDL Fonds begrijpt dat dit voor ondernemers een manier is om de kosten te dekken, maar vindt het allesbehalve gastvrij, zeker voor mensen met medische klachten.

Het fonds licht toe: "Stel, je moet een ijsje kopen voor je naar de wc mag. Je moet dan in de rij gaan staan, een ijsje kopen dat je eigenlijk niet wilt, het ergens neerleggen en dan snel naar de wc. Veel mensen in onze achterban met buik- en blaasproblemen hebben die tijd niet. Daarmee is deze wc voor ons ook geen 'opengestelde wc' en niet welkom in de WC Wijzer-app, want daarmee is de wc eigenlijk alleen beschikbaar voor klanten en niet voor passanten."

Waarom betaal je op het station inmiddels 1,10 euro?

In de trein kun je gratis, maar op het station zijn de tarieven voor het toilet de afgelopen jaren flink gestegen. Daar wordt de spoorvervoerder zelf niet rijk van. "NS beheert de toiletten namelijk niet zelf," aldus een woordvoerder. "Het uitgangspunt voor NS is dat wij er geen geld aan verdienen. En als er wel geld mee wordt verdiend, investeren we dat weer in toiletten op de stations."

De externe exploitant mag vervolgens een marktconforme prijs vragen. Dat die prijs zo is gestegen, komt door stijgende operationele kosten, vertelde de woordvoerder van NS al aan RTL Nieuws: "Je moet dus denken aan de kosten van de wc's, maar ook van het personeel." Het tarief van 1,10 geldt trouwens alleen op grote stations. De NS stelt: "Bij meer dan 25.000 reizigers per dag op een station, wordt het voorzien van een bemenst toilet." En: "De prijs wordt bepaald door het type toilet (bemenst versus niet bemenst)."

Bij bemenste toiletten krijg je een voucher van 50 cent terug. De NS houdt niet bij hoeveel mensen die voucher vervolgens inleveren, maar benadrukt: "Interne navraag leert dat dit eigenlijk niet of zelden tot klachten leidt."

Mogelijke prijsstijging op komst: straks naar 1,30 euro

"Goed om te melden dat we dit jaar een nieuwe aanbesteding hebben uitgeschreven, omdat we een nieuwe partij zoeken," vertelt de woordvoerder. "De 22 toiletten die onder deze aanbesteding vallen, zijn toe aan een verbouwing. Om zo ook goede en prettige sanitaire voorzieningen op stations te blijven houden."

Die aanbesteding brengt ook hogere kosten voor de reiziger met zich mee. "Zo hebben we de aanbesteding ook geschreven. Na een gunning mag de nieuwe partij de prijs verhogen naar 1,20 euro en na de verbouwing naar 1,30 euro," onthult de NS. "Deze prijs is vergelijkbaar met wat je betaalt bij bemenste toiletten in winkelgebieden en in omliggende landen op stations bijvoorbeeld. Om een nieuwe partij te kunnen vinden is het ook nodig om het maximumtarief marktconform te houden." Naar verwachting is in het najaar duidelijk welke partij de stations-wc's gaat runnen.

Zijn er genoeg openbare toiletten in Nederland?

Mede door verschillen in prijzen, beschikbaarheid en regels is de Toiletalliantie in het leven geroepen. Zij vinden dat in steden en dorpen elke 500 meter een openbaar, toegankelijk en schoon toilet zou moeten zijn, en langs fietsroutes iedere 25 kilometer.

Maar wat is volgens hen dan een redelijke prijs? "We zetten ons vooral in voor méér openbare en opengestelde wc's, de prijs is voor ons secundair. We vinden vooral dat de prijs van een wc een afspiegeling moet zijn van wat je ervoor terugkrijgt: voor 1,10 euro een schone wc met verzorgingsproducten, maandverband, rustig muziekje en een mooie inrichting is prima. Maar voor een vieze wc zonder wc-papier natuurlijk niet," aldus een woordvoerder.

Is de prijs een drempel voor mensen om te gaan?

Die stijgende prijzen worden vooral gevoeld door groepen die al minder te besteden hebben. De Toiletalliantie ziet dat de kosten, zeker op plekken waar geen alternatief is, voor problemen zorgen: "Denk aan strandtenten, of de enige horecatent in een groot park: als die elke keer een euro vraagt, en je gaat daar met je gezin naartoe, dan tikt dat aardig aan, zeker als je een laag inkomen hebt en dacht lekker goedkoop naar het strand of park te kunnen. Op die plekken vinden we openbare wc's dan ook de oplossing."

De Tweede Kamer nam op 10 februari 2026 een motie aan die het kabinet vraagt te onderzoeken hoe het aantal goede openbare toiletten kan groeien. Het MDL Fonds praat hierover mee met verschillende ministeries, al verloopt de uitvoering traag. Zelf verwachten ze niet dat dit ook de prijs beïnvloedt, het gaat hen vooral om het aantal toiletten.

Wat vinden onze lezers hiervan?

We legden dezelfde vraag voor aan onze lezers via een peiling op Reddit. Van de bijna 1.000 stemmen was de uitkomst duidelijk:

• Gratis, altijd: 482 stemmen (49%)
• Tot 75 cent: 261 stemmen (26%)
• 75 cent – €1,50: 80 stemmen (8%)
• Maakt niet uit, als het maar schoon is: 165 stemmen (17%)

Bijna de helft van de stemmers wil dus geen cent betalen voor een toiletbezoek. Slechts 8% vindt een prijs tot €1,50 acceptabel, wat betekent dat het huidige NS-tarief van €1,10 voor een groot deel van de stemmers al aan de hoge kant is.