Jacht op de zwerfkat: moet je jouw kat binnenhouden?
De provincie Overijssel overweegt om, net als Friesland, verwilderde katten af te gaan schieten om weide- en akkervogels te beschermen. In de provincie Friesland werden de afgelopen drie jaar 713 katten gedood, en dat zijn alleen de geregistreerde gevallen. Dierenwelzijnsorganisaties slaan alarm en de Dierenbescherming is een petitie gestart om de plannen te stoppen. De kans is namelijk aanwezig dat jouw huiskat in het vizier van de jager belandt, want hoe zie je het verschil van afstand? Ook blijkt uit onderzoek dat het afschieten van katten de weidevogel weinig helpt.
Wanneer geldt een kat als verwilderd voor jagers?
Het is misschien kil om het doden van katten als maatregel te bespreken, maar het gebeurt in Nederland. Voorstanders zetten het in als methode om de uitstervende weidevogel te redden. Jagers in Friesland mogen katten afschieten onder specifieke voorwaarden: als een kat zich minstens 300 meter van een tuin bevindt en niet reageert als hij wordt gelokt, mag het dier als verwilderd worden beschouwd en dus worden afgeschoten. De Faunabeheereenheid (FBE) Friesland benadrukt hierbij: “Kort samengevat geldt dat uitsluitend verwilderde katten onder de provinciale toestemming vallen. Bij twijfel wordt niet tot afschot overgegaan.”
Toch blijkt het in de praktijk voor jagers lastig om een verwilderde kat te onderscheiden van een verdwaalde huis- of boerderijkat. Tijdens een proefperiode van één jaar in de provincie Utrecht werkten jagers samen met Stichting Zwerfkatten Nederland en vingen zij 42 katten. Uit de proef bleek dat 86 procent van deze katten gewoon een eigenaar had; het ging om 38 procent huiskatten en 48 procent boerderijkatten.
Maar de FBE blijft achter haar strategie staan. Volgens de organisatie toont wetenschappelijk onderzoek aan dat "daadwerkelijk verwilderde katten zich vaak moeilijk met vangkooien laten vangen". Met kooien worden volgens hen "vooral benaderbare, rondzwervende katten gevangen die zich nabij erven, bebouwing en campings ophouden". Daarom blijft afschot een optie: "Omdat Fryslân ook de verwilderde katten wil kunnen bereiken die met vangen niet of moeilijk te bemachtigen zijn".
Lopen huiskatten gevaar neergeschoten te worden?
Voor katteneigenaren is dit beleid geen fijn idee, en het kan soms dichtbij komen. Wendy Hol, eigenaresse van een kattenopvang in Friesland, verloor al twee gechipte katten aan de jacht. "De meeste katten worden niet in één keer doodgeschoten. Die raken zwaargewond, vluchten dan en komen ergens in een hoekje te overlijden," vertelt zij.
Volgens Hol wordt er na het schieten door de jager amper gecontroleerd of het dier gechipt was: "Als het lichaam al wordt geruimd, wordt het vaak gewoon in de bak gegooid zonder te checken of het dier een eigenaar had." Eén van haar katten, Nutmeg, werd zelfs op een veld vlak voor haar eigen opvang neergeschoten. "Als je weet dat er een opvang om de hoek zit, dan klop je toch even aan?"
De FBE Friesland bevestigt dat jagers achteraf inderdaad niet controleren: "Om een chip uit te lezen moet een kat eerst worden gevangen, en dat is geen verplichte stap binnen het huidige beheer". De FBE benoemt dat hun vergunning alleen geldt voor katten zonder baasje.
Overweegt Overijssel ook afschot?
De provincie is ook bezig met een beleid voor 2027 om weidevogels te beschermen. In een recente beleidsbrief noemen ze de Friese afschotvergunning als voorbeeld, al worden er ook andere maatregelen onderzocht. Radar vroeg de provincie Overijssel onder andere hoe zij garanderen dat jagers straks wel het verschil zien tussen een zwerfkat en een huiskat.
De woordvoerder: “Daar kunnen we op dit moment nog geen antwoord op geven. Dit soort vragen moet worden betrokken bij de verdere uitwerking van eventueel beheer.” Overijssel wijst er bovendien op dat dit dilemma de lokale politiek overstijgt: “Wel wijs ik je graag op de beantwoording van recente Kamervragen van het lid Kostić door de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Daarin wordt ook ingegaan op het onderscheid tussen verwilderde katten en katten met een eigenaar.”
Radar pakt die antwoorden erbij en leest dat de landelijke politiek met hetzelfde probleem zit. Er wordt geschreven dat het "nooit met 100 procent zekerheid" valt uit te sluiten dat een kat die verwilderd gedrag vertoont, toch een eigenaar blijkt te hebben. Om vergissingen door jagers te voorkomen, geeft zij het volgende advies: "Katteneigenaren kunnen voorkomen dat hun kat voor een zwerfkat wordt aangezien door bijvoorbeeld een halsbandje om te doen".
Moeten je katten binnenblijven?
Wendy Hol waarschuwt ongeruste baasjes in Friesland om hun katten tijdens het jachtseizoen (februari tot en met mei) zoveel mogelijk binnen te houden.
Maar dat is niet de oplossing, volgens Carien Radstake van Stichting Zwerfkatten Nederland (SZN). Zij wijst naar de landelijke politiek: "Carola Schouten, toen ze nog minister was, heeft zelf gezegd: huiskatten moeten gewoon naar buiten kunnen." Bovendien is er geen wetgeving die eigenaren verplicht om hun katten binnen te houden.
Vanuit de landelijke politiek wordt dus een halsbandje aangeraden, om te laten zien dat je kat een thuis heeft.
Helpt het afschieten van katten de weidevogel echt?
De reden voor de jacht op katten is het beschermen van de weidevogel. Sovon Vogelonderzoek Nederland, een organisatie die bijhoudt hoe het met de Nederlandse vogels gaat, deed in 2020 onderzoek naar de gevaren voor de weidevogel. Daaruit blijkt dat in gebieden waar niets wordt gedaan om nesten te beschermen, maar liefst 78 procent van de eieren en kuikens wordt opgegeten door roofdieren.
78%
van de eieren en kuikens zonder bescherming wordt opgegeten door roofdieren.
Maar in het rapport worden katten niet eens genoemd als een gevaar voor de weidevogel. Vossen, hermelijnen en steenmarters zijn de meest actieve roofdieren in een weiland. Die laatste twee soorten mogen niet worden afgeschoten.
De resultaten van dit onderzoek legden wij ook voor aan FBE Friesland. Hun reactie: “Op basis van DNA-analyse van uitwerpselen van loslopende katten in Nederlandse open landschappen werd vastgesteld dat vogels ongeveer 10 procent van het dieet vormden en in het voorjaar rond de 12 procent. Onder de aangetroffen prooisoorten bevonden zich ook Rode Lijst-soorten, waaronder graspieper en slobeend.”
Wat zijn andere opties om de weidevogel te beschermen?
Provincie Overijssel is momenteel nog in een testfase om te onderzoeken wat de beste methode is om de weidevogel te beschermen. “Alle relevante beschikbare informatie wordt betrokken bij de verdere beleidsvorming, waaronder het Sovon-rapport uit 2020,” verklaart de woordvoerder. “Predatie is een complex vraagstuk en de effectiviteit van maatregelen kan per gebied en per situatie verschillen. Daarom willen we eerst goed in beeld hebben welke rol verwilderde katten spelen en welke maatregelen daadwerkelijk effectief kunnen zijn.”
Volgens onafhankelijke deskundigen komt de achteruitgang van weidevogels vooral door intensieve landbouw. Bemeste weilanden hebben de plek ingenomen van kruidenrijk gras, waardoor insecten verdwijnen en vogels hun voedsel kwijtraken. Ook is er steeds minder leefruimte voor weidevogels, omdat natuurgebieden vaker in kleine stukken worden opgedeeld.
Ook laat het onderzoek zien dat het afschieten van dieren niet veel impact heeft. Het aantal leeggeroofde nesten daalde na de jacht niet veel, van 78 naar 63 procent. Wat wel goed werkt om de weidevogels te redden is het plaatsen van stroomhekken rondom de broedgebieden. Daarmee daalt het aantal opgegeten eieren en kuikens naar slechts 7 procent.
Is er ook een diervriendelijk alternatief?
Er bestaat ook een diervriendelijke oplossing: de katten worden gevangen met kooien (de TNRC-methode). Daarna kijkt een dierenarts of de kat een baasje heeft. Is het een zwerfkat? Dan wordt het dier gecastreerd of gesteriliseerd en teruggeplaatst op een veilige plek, of opgevangen in een grote buitenren. Katten met een eigenaar worden veilig thuisgebracht. De provincie Utrecht is in 2021 al overgestapt op deze methode en gestopt met het afschieten van katten, omdat veruit de meeste gevangen katten gewoon een eigenaar hadden.
De woordvoerder van de provincie Overijssel bevestigt dat diervriendelijke maatregelen zoals de TNRC-methode en stroomhekken ook worden onderzocht: “Ook dergelijke maatregelen kunnen onderdeel zijn van de verkenning. Zoals we eerder hebben aangegeven, betekent beheer niet automatisch afschot. We kijken breder naar mogelijke maatregelen, naar de effectiviteit daarvan en naar wat juridisch en praktisch uitvoerbaar is.”
Carien Radstake benadrukt nog eens dat iedereen uiteindelijk hetzelfde doel voor ogen heeft: het zwerfkattenprobleem oplossen. "Met het programma in Utrecht hebben we al laten zien dat hiervoor een diervriendelijk alternatief is", aldus Radstake. Zij hoopt dan ook dat provincies als Overijssel en Friesland het Utrechtse voorbeeld zullen volgen, zodat de jacht stopt en huiskatten weer veilig naar buiten kunnen.