Met je benen over elkaar zitten: onschuldig of slecht idee?
Even lekker zitten met je benen over elkaar is iets wat veel mensen doen zonder erbij stil te staan. Maar is die houding wel zo onschuldig als het lijkt? Er gaan verhalen rond dat het slecht is voor je bloeddruk en zelfs spataderen kan veroorzaken. Wat is een feit en wat is een fabel? We vragen het aan Rik Kranenburg, fysiotherapeut, docent en onderzoeker aan de opleiding fysiotherapie.
Waarom we automatisch onze benen kruisen
Voor veel mensen is het kruisen van de benen een automatische en comfortabele zithouding. Kranenburg vertelt dat dit deels te maken heeft met gewoontegedrag, maar ook met stabiliteit. ‘’Door de benen te kruisen creëert het lichaam als het ware een ‘steunpunt’, waardoor iemand zich ontspannen en stabiel kan voelen tijdens het zitten.’’ Ook spelen sociale gewoontes, werkhoudingen, en zelfs stress of spanning een rol.’’
Feit of fabel?
Er gaan allerlei negatieve verhalen rond dat zitten met gekruiste benen slecht zou zijn voor je lichaam of gezondheid. Daarom leggen we Kranenburg een aantal stellingen voor.
- 💡
Kun je spataderen krijgen van deze houding?
‘’Dit is grotendeels een fabel. Er is geen sterk wetenschappelijk bewijs dat het kruisen van de benen direct spataderen veroorzaakt. Spataderen ontstaan vooral door factoren zoals erfelijkheid, leeftijd, zwangerschap, langdurig stilstaan en verminderde werking van de kleppen in de aderen. Wel kan langdurig zitten – meestal gedefinieerd als ≥2–3 uur zonder veel beweging – de bloedcirculatie tijdelijk iets verminderen, maar dat geldt eigenlijk voor elke langdurige zithouding.’’
- 💡
Kun je een verhoogde bloeddruk krijgen van deze houding?
‘’Dit is een fabel. Het kan bij sommige mensen in bepaalde situaties zorgen voor ongemak, maar het is niet schadelijk. Onderzoek laat zien dat het over elkaar slaan van de benen tijdelijk een lichte stijging van de bloeddruk kan geven, vooral bij mensen die al een verhoogde bloeddruk hebben. Dat effect is doorgaans klein en tijdelijk en niet gevaarlijk voor gezonde mensen.’’
- 💡
Kan deze houding rugklachten of houdingsproblemen veroorzaken?
‘’Dit ligt genuanceerder. Alleen het kruisen van de benen veroorzaakt meestal geen blijvende houdingsproblemen. Maar als iemand dagelijks urenlang dezelfde asymmetrische houding aanneemt, kan dat wel bijdragen aan stijfheid of rugklachten. Variatie in houding is hierin de belangrijkste factor.’’
- 💡
Is deze houding slecht voor je knieën en heupen?
‘’Bij gezonde gewrichten is dit meestal geen probleem. Wel kan langdurig zitten met gekruiste benen extra druk geven op de heup en de buitenzijde van de knie. Mensen met bestaande knie-, heup- of bekkenklachten kunnen daardoor sneller ongemak ervaren. Vooral wanneer de heup weinig beweeglijk is, kan deze houding belastend aanvoelen. Die pijn is dan vooral vervelend, maar niet ernstig.’’
- 💡
Is deze houding schadelijk voor je lichaam?
‘’Dit is een fabel, want het is niet schadelijk. Het lichaam kan prima omgaan met verschillende houdingen, ook met gekruiste benen. Problemen ontstaan meestal niet door één specifieke houding, maar doordat iemand te lang achter elkaar in dezelfde positie blijft zitten. Het menselijk lichaam is gemaakt om te bewegen en regelmatig van houding te wisselen. Als je langdurig en steeds in dezelfde houding zit, kan dat zorgen voor spanning of stijfheid in de lage rug, heupen en nek-schouderregio.’’
Regelmatig afwisselen van been kan helpen
Als je vaak je benen over elkaar kruist, kan het verstandig zijn om regelmatig van been te wisselen. Zo voorkom je dat dezelfde spieren , bloedvaten en gewrichten steeds op dezelfde manier worden belast.
“Als iemand altijd hetzelfde been over het andere slaat, wordt het lichaam steeds op dezelfde manier belast”, aldus Kranenburg. Hij benadrukt dat het lichaam zich daaraan kan aanpassen. “Op termijn merk je dat die houding comfortabeler wordt, omdat je die vaker aanneemt.”
Gezond zitten doe je zo
Op het moment dat je merkt dat je deze houding onbewust de hele dag aanneemt, terwijl het goed is om regelmatig af te wisselen, heeft Kranenburg een aantal praktische tips voor je.
Maak jezelf bewust van het moment waarop je benen kruist; bewustwording is vaak de eerste stap om de gewoonte te veranderen.
Wissel regelmatig van zithouding, idealiter elke 20 tot 30 minuten. Een kleine verandering helpt al.
Zet beide voeten bewust plat op de grond wanneer je werkt.
Sta regelmatig op om even te lopen of te rekken.
Zorg voor voldoende beweging gedurende de dag, zodat het lichaam niet langdurig in één positie blijft.
Daarbij vindt hij de belangrijkste boodschap dat er geen enkele zithouding ‘slecht’ is:
Als er wel een probleem ontstaat, dan is dat vooral wanneer een houding te lang en te vaak zonder afwisseling wordt aangehoudenRik Kranenburg, fysiotherapeut, docent en onderzoeker aan de opleiding fysiotherapie