Sport je veel na je 50e? Negeer deze verborgen hartklachten niet

Mensen die regelmatig sporten, leven gemiddeld langer en gezonder. Toch laat recent onderzoek zien dat een intensieve sportieve leefstijl niet alleen maar voordelen heeft. Zo blijken hartafwijkingen, zoals hartritmestoornissen of kransslagaderverkalking, in sommige gevallen juist vaker voor te komen bij fanatieke sporters van boven de vijftig.

Dr. Eijsvogels doet hier uitgebreid onderzoek naar, waaruit nieuwe adviezen zijn gekomen voor actieve sporters van middelbare en hogere leeftijd. "Sporten is gezond, maar sporters zijn niet immuun voor hart- en vaatziekten," zegt hij.

Wanneer is een dip in je prestaties gevaarlijk?

Het nieuwe advies waarschuwt voor een signaal dat er iets niet goed is: een tijdelijke, acute hapering tijdens het sporten. "Misschien merk je tijdens je training dat je plotseling 20 tot 30 seconden of een minuut niet meer je tempo kunt halen. Als het vrij snel daarna wel weer gaat, dan heb je een plots verlies van prestatie," legt Eijsvogels uit. 

Zie je tijdens zo'n dip ook gekke waarden op je hartslagmeter of heb je andere vage klachten? "Dan zijn dat omstandigheden die je moet laten controleren," adviseert de fysioloog. Zo'n onverklaarbare terugval kan namelijk een eerste teken zijn van bijvoorbeeld kransslagaderverkalking.

Het gaat dus om plotselinge dips, waarin je ineens inzakt, terwijl je dat normaal niet doet. Verwar dit niet met natuurlijke veroudering. "Als je ouder wordt, dan worden je sportprestaties heel geleidelijk minder," verduidelijkt Eijsvogels. Dat is normaal en dus niets om je zorgen over te maken. Ook een training die van begin tot eind zwaar aanvoelt omdat je ziek bent geweest of minder hebt getraind, is geen reden tot paniek. In dat geval had je waarschijnlijk gewoon je dag niet.

Waarom krijgen fitte sporters aderverkalking?

Het klinkt tegenstrijdig: je sport wekelijks intensief om gezond te blijven, maar toch blijkt dat juist bij actieve sporters van middelbare en oudere leeftijd vaker kransslagaderverkalking voorkomt. Eijsvogels legt uit om welke vaten het gaat: "Dat zijn andere bloedvaten dan aderen. Ze zitten aan de buitenkant van het hart en voorzien het hart van bloed. Daar zien we meer verkalking."

Hoe kan dat bij mensen met zo'n actieve leefstijl? De wetenschap heeft daar nog geen antwoord op: "Mogelijk heeft de bloeddrukregulatie tijdens inspanning er iets mee te maken," oppert de fysioloog. Sporters hebben in rust een lagere bloeddruk dan andere mensen, maar tijdens het sporten schiet deze juist flink omhoog. "Als de bloeddruk dan vaak heel hoog is door het sporten, zou het kunnen dat dat iets aantast. Maar dat weten we gewoon nog niet."

Een andere theorie kijkt naar laaggradige ontstekingen (inflammatie). Sporten zorgt op de lange termijn voor minder ontstekingen in je lichaam, maar tijdens de inspanning zelf gebeurt even het tegenovergestelde. Eijsvogels: "Tijdens het sporten komen er ook stofjes vrij die juist voor extra ontsteking zorgen." Of één van deze theorieën klopt, wordt momenteel door het onderzoeksteam en internationale partners uitgezocht.

De APK voor je hart

Veel actieve vijftigplussers denken dat een slank postuur en een topconditie een garantie zijn voor gezondheid. Om ongemerkte hartproblemen voor te zijn is het toch belangrijk om je basisgezondheid in de gaten te houden. "Je verwacht dan dat het risico veel kleiner is,"vertelt Eijsvogels, "maar we zien verrassend vaak dat er risicofactoren aanwezig zijn."

Je kunt een hoge bloeddruk of een verhoogd cholesterol namelijk niet zomaar compenseren door wekelijks flink te zweten. "Zoiets is niet op te vangen met een sportgewoonte, je kunt dit niet ‘weg’ sporten,"benadrukt de fysioloog. "Als je als sporter een hogere bloeddruk hebt, moet je dat bespreken met je huisarts."

Eijsvogels raadt daarom aan eens in de vijf jaar een ‘APK’-controle voor je hart te doen en bloeddruk, cholesterol en bloedsuiker te meten. Mannen vanaf hun 40e, vrouwen vanaf hun 50e levensjaar. Is alles normaal? Dan is dat voldoende. Bij afwijkende waarden overleg je met de huisarts.

Sporten met hartklachten: wat kan er nog wel?

Sporters met hartklachten kregen vroeger vaak te horen dat ze meteen rustig aan moesten doen. "In het verleden waren ze altijd best wel conservatief of restrictief van aard," zegt Eijsvogels.

De nieuwe adviezen zijn meer gericht op zorg op maat. "De uitgang is: wat kan er wel, in plaats van wat kan je allemaal niet meer.” Omdat elk hart en elk risico anders is, moet de sporter dit met zijn zorgverlener bespreken. "Sommige sporters zijn bereid daar iets meer risico in te nemen, als ze het heel graag willen blijven doen. De dokter kan dan meedenken om dat toch zo veilig mogelijk te kunnen doen."

Is er een bovengrens aan sporten?

Bestaat er zoiets als te veel sporten? De Gezondheidsraad adviseert als ondergrens 150 tot 300 minuten intensief bewegen per week. Of er een bovengrens is waarbij topsport schadelijk wordt voor het hart, wordt op dit moment door Eijsvogels en het FIT-HEART-team onderzocht.

Volgens hem zitten we nu nog in de fase waarin we ons afvragen of die grens überhaupt bestaat. En als fitte sporters meer kransslagaderverkalking hebben, vergroot dat vervolgens het risico op een hartinfarct of wordt dat gecompenseerd door de betere fitheid? "Dat moeten we onderzoeken," aldus Eijsvogels.

De les voor nu: blijf vooral sporten, maar wees niet naïef over je gezondheid. "Het is belangrijk om te realiseren dat je niet immuun bent voor hart- en vaatziekten," waarschuwt hij tot slot. "Check af en toe je risicofactoren om te kijken hoe je er voor staat. Als je dat doet kun je ook het maximale uit je sport halen, omdat jij weet wat het beste voor jou is."