Testen hoeveel Neanderthaler-DNA je bezit? ‘Heeft echt geen meerwaarde’
Hoeveel Neanderthaler-DNA bezit ik? Met een simpele DNA-zelftest kun je een antwoord krijgen op deze vraag. Maar hoe representatief zijn deze percentages? En wat zegt zo’n percentage Neanderthaler-DNA over jou als persoon? Radar sprak hierover met Maarten Larmuseau, geneticus aan de Katholieke Universiteit Leuven en Gerrit Dusseldorp, steentijd archeoloog en universitair hoofddocent aan de Leiden Universiteit.
Hoeveel Neanderthaler-DNA heb jij?
Iedere moderne mens bezit een stukje Neanderthaler-DNA. Hoeveel DNA jij precies hebt geërfd hangt af van je afkomst. Larmuseau licht dit toe: “Voor mensen met West-Europese roots ligt dit percentage tussen de 1,7 en 2,4. Mensen met een Aziatische afkomst hebben iets meer Neanderthaler-DNA, namelijk - afhankelijk van de regio binnen Azië - tussen de 2,3 en 2,8 procent." Bij een Afrikaanse afkomst is het aandeel DNA van de Neanderthaler veel kleiner. “Ook dit percentage is afhankelijk van de regio, bijvoorbeeld of deze boven of onder de Sahara ligt,” legt Larmuseau uit.
2 procent Neanderthaler-DNA: wat wordt daarmee bedoeld?
Ieder niet-Afrikaans modern mens heeft ongeveer 2 procent van diens DNA geërfd van de Neanderthaler. Tegelijkertijd is 98 procent van ons DNA hetzelfde als dat van een chimpansee. Dusseldorp merkt verwarring op door deze cijfers: “Als we 98 procent van ons DNA delen met chimpansees, waarom hebben we dan zo weinig Neanderthaler-DNA?”
“We delen sowieso 99,7 procent van ons DNA met Neanderthalers doordat we een gezamenlijke voorouder met hen delen. Die voorouder leefde ongeveer 700.000 jaar geleden,” legt Dusseldorp uit. Maar 2 procent, dat is het DNA dat we letterlijk van onze Neanderthaler-voorouders geërfd hebben. Zo’n 100.000 jaar geleden hadden die Neanderthaler-voorouders namelijk seks met een moderne mens.” Dus de twee procent Neanderthaler-DNA waar we over spreken, dat hadden we niet gehad als de Homo sapiens geen seks had met de Neanderthaler.
Simpele maar nietszeggende DNA-testen
Met een simpel uitvoerbaar DNA-zelftest onderzoekt een lab hoeveel DNA jij hebt geërfd van de Neanderthaler. Een lacherig feitje om te vertellen op een feest, maar wat is de meerwaarde van zo’n test? “Niks,” stelt Larmuseau.
Mensen met West-Europese roots danken 1,7 tot 2,4 procent van hun DNA aan de Neanderthaler. “Wanneer je jouw DNA-percentage wilt bepalen, krijg je altijd andere percentages,” legt Larmuseau uit. “Volgens het ene bedrijf heb ik extreem veel Neanderthaler-DNA, echt een van de meeste van West-Europa. Volgens een ander bedrijf zat ik weer in het midden van de schaal.”
Afhankelijk van het bedrijf waarbij jij jouw DNA laat testen, krijg je een ander resultaat. Waar zijn deze testen dan op gebaseerd? En kloppen deze cijfers dan wel? Larmuseau vertelt: “Een DNA-test bestudeert een gedeelte van jouw DNA, zo’n 700.000 letters. Dat is eigenlijk maar een subset van jouw volledige DNA. Hoewel de test een duidelijk percentage laat zien, is dit percentage Neanderthaler-DNA geen vaststaand feit."
Wat jouw Neanderthaler-genen over je zeggen
“Wij hebben niet allemaal hetzelfde Neanderthaler-DNA,” vertelt Dusseldorp. “Als je alle stukjes Neanderthaler-DNA uit alle nu levende mensen bij elkaar puzzelt, dan zou je een groot deel van het Neanderthaler-genoom hebben. Dus veel DNA dat binnen de ‘Neanderthalerwereld’ ronddraaide is nog bij ons aanwezig.”
Weten welk stukje Neanderthaler-DNA jij hebt geërfd, kan een meerwaarde hebben. Dusseldorp legt dit uit met een voorbeeld over COVID: “Verschillende Neanderthaler-genen kunnen verschillende impact hebben op jouw reactie op COVID. Heb je een gen dat helpt tegen COVID of juist het gen dat je vatbaarder maakt voor COVID?”
Toch raad Dusseldorp deze DNA-analyse af. Het onderzoek naar de specifieke invloed van Neanderthaler-DNA op jou kost veel geld. “Je laat dan je complete DNA-profiel analyseren,” vertelt Dusseldorp. “Dat is anders dan wanneer je zoekt naar een specifiek gen voor bijvoorbeeld jouw kwetsbaarheid op borstkanker. Dat soort specifieke genen ken ik niet van de Neanderthaler.”
Het nut van zelftests
Simpelweg uitzoeken hoeveel Neanderthaler-DNA jij hebt, heeft volgens Larmuseau en Dusseldorp dus geen meerwaarde. Maar ze sluiten het gebruik van de testen ook niet uit. “Bij de meeste mensen die geld uitgeven aan DNA-tests gaat het om meer begrip van hun geschiedenis: bijvoorbeeld bij de vraag ‘Waar kom ik vandaan?’,” vertelt Dusseldorp.
Larmuseau vult aan: “Als je bijvoorbeeld je biologische vader niet kent, kan zo’n test helpen bij de zoektocht. Maar doe je het puur om te weten hoeveel Neanderthaler-DNA je hebt? Dat zegt eigenlijk helemaal niets.”