“Vapen was bedoeld om te stoppen met roken, nu gebruik ik beide”

Via het Radar Panel ondervroegen we ruim 4000 mensen die zelf nicotinehoudende producten gebruiken of gebruikt hebben: 3600 mensen die tabak roken of dat in de afgelopen 5 jaar deden, en 1300 mensen die ervaring hebben met andere nicotinehoudende producten, zoals vapes, snoepjes en snus. Het gaat hierbij niet om daadwerkelijke stopproducten zoals pleisters en kauwgom.

Dit zijn de alternatieve nicotineproducten die de Radar Panel-deelnemers het meest gebruik(t)en:

• Vape (86%)
• Snoepjes (9%)
• Verhitte tabaksproducten / tabaksticks (7%)
• Snus (met tabak) (3%)
• Nicotinezakjes (zonder tabak) (2%)
• Oplosbare strips (2%)

Hoge concentraties nicotine

Over de schadelijkheid van nicotinehoudende alternatieven hebben mensen verschillende ideeën, zo blijkt uit de toelichtingen. “Ik maak mij toch wel zorgen om de effecten van vapen op de lange termijn”, schrijft de een. “De vape IS minder schadelijk dan de sigaret”, schrijft een ander, en: “Het is ook voelbaar veel minder schadelijk dan roken”. Anderen geven aan dat ze eraan begonnen omdat ze dachten dat het gezonder was, maar komen daar van terug: “Vape korte tijd gebruikt tot bleek dat het nog ongezonder was dan shag.”

Hoe zit dat? Vapen ziet er misschien onschuldiger uit dan roken, Maar ook bij vapen komen schadelijke stoffen vrij. Daarbij zit zit er veel meer nicotine in dan in een pakje sigaretten. Daardoor is het nog verslavender en gebruiken mensen het vaker, waardoor ze meer schadelijke stoffen binnen krijgen dan wanneer ze roken. Ook in andere alternatieve nicotineproducten, zoals in nicotinezakjes, zitten vaak veel hogere concentraties nicotine dan in een sigaret.

Ook nicotine is schadelijk

Ook dat iets niet over je longen gaat, wil niet zeggen dat het niet schadelijk is. Nicotine is ook op zichzelf schadelijk, zo legt Jellinek uit https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/wat-zijn-de-effecten-van-nicotine/; het zorgt voor verhoogde bloeddruk en beschadiging van de bloedvaten. En het is heel verslavend. Dat is precies waarom de rooklobby zich op nicotine-alternatieven stort. Ze verkopen nieuwe, kleurige producten, die ze presenteren als minder schadelijk alternatief voor roken. Met smaakjes, want dat is voor de nieuwste producten nog niet altijd verboden. Een slimme marketinginvalshoek om een nieuwe, jonge generatie nicotineverslaafd te maken. Nieuwe klanten voor het leven.

“Vapen waar je niet kunt roken”

Bovendien wil het niet zeggen dat mensen het bij dat ene product houden. Mensen die een alternatief ‘minder schadelijk’ product gebruiken, roken en of vapen daarbij vaak ook. Dual of zelfs triple use heeft dat. Dat blijkt ook uit ons onderzoek.

41 procent van de ondervraagden die dit soort nicotinehoudende producten gebruiken, gebruikt(e) er meer dan één tegelijkertijd, dus in dezelfde periode. “Gewone sigaretten thuis en vapen of pleisters onderweg of wanneer bij een langdurende afspraak waar niet gerookt mag worden”, schrijft iemand.

Wanneer we kijken naar de ondervraagden van 35 jaar of jonger die nicotinealternatieven gebruik(t)en, ligt het percentage dat nog hoger; van deze groep gebruikt(e) bijna 2 op de 3 (63%) meerdere soorten nicotineproducten naast elkaar.

Stoppen met roken, of juist extra nicotine nemen?

Waarom gebruiken mensen vapes en andere alternatieve nicotineproducten?

• Om te stoppen met roken (49%)
• Het stinkt minder (35%)
• Het lijkt mij gezonder/minder schadelijk dan tabak roken (30%)
• Om minder te roken (30%)
• Het is goedkoper dan roken (28%)

Wanneer we vragen naar de reden om alternatieve nicotineproducten te gebruiken, geven veel mensen (met 49 procent de meest genoemde reden) aan dat zij dat doen om te stoppen met roken. Wat niet altijd werkt: “Toen de smaakjes eraf gingen ben ik weer gaan roken en met vapen gestopt”, schrijft een paneldeelnemer.

Het gebruik van een vape als hulpmiddel om te stoppen met roken wordt afgeraden door onder andere het Trimbos. De reden hiervoor is dat stoppen met alle vormen van nicotinegebruik het gezondst is. Daarbij blijven veel mensen die stoppen met roken met behulp van een vape ook roken, blijkt uit onderzoek.

Van alle mensen die aangeven dat zij alternatieve nicotineproducten gebruiken omdat ze willen stoppen met roken, geeft 1 op de 5 aan dat zij op dit moment roken. In plaats van te stoppen, gebruiken ze nu dus allebei. “Ooit overgestapt met het doel om te stoppen met roken, maar vape al meer dan 10 jaar, dus dat plan is mislukt”, schrijft een Radar Panel-deelnemer hierover.

Gezondheid en geld redenen om te stoppen met roken

Redenen om te willen stoppen of minderen met roken:

• Het is ongezond (74%)
• Het kost (te) veel geld (67%)
• Ik wil niet afhankelijk zijn (32%)
• Vanwege een medische situatie (26%)
• Druk vanuit mijn omgeving (9%)

Van alle mensen die nu tabak roken, zou 2 op de 3 minder willen roken, of helemaal willen stoppen. De meest gegeven redenen zijn gezondheid en geld. Zoals we al eerder zagen, is geld ook een reden om alternatieve nicotineproducten te gebruiken: 28 procent doet dat omdat het goedkoper is dan roken.

Liever stoppen met vapen (maar dat is nog niet gelukt)

Van de (bijna 500) mensen die nu alternatieve nicotineproducten gebruiken, geeft 53 procent aan dat zij dat minder zouden willen doen (28%) of willen stoppen (25%). De redenen hiervoor:

• Het is ongezond (69%)
• Ik wil niet afhankelijk zijn (59%)
• Het kost (te) veel geld (29%)
• Vanwege een medische situatie (13%)
• Druk vanuit mijn omgeving (9%)

In de uitzending van maandag 26 oktober meer over de nieuwe manieren van de tabaksindustrie om mensen verslaafd te maken aan nicotine. Radar vraagt de minister van Volksgezondheid Sophie Hermans of er wel genoeg gebeurt om de industrie hierin tegen te houden.