Vooraan bij de speakers: redt duurder geluid op een festival je gehoor?
Een avondje naar de club of een weekend naar een festival. Je favoriete artiest komt, dus de voorbereidingen zijn getroffen: drankje mee, goede outfit aan en met je vrienden richting het podium. Alleen ben je één ding vergeten: je oordoppen. Maar is dat eigenlijk erg, zeker als het soundsystem modern en van hoge kwaliteit is?
Moderne soundsystems kunnen muziek steeds helderder en met minder vervorming afspelen. Maar betekent beter geluid ook dat je oren beter beschermd zijn? Of kun je ook met de nieuwste speakers gehoorschade oplopen?
Mooier geluid, minder schade?
Een beter geluidssysteem kan ervoor zorgen dat muziek prettiger klinkt. Maar dat betekent niet automatisch dat je oren minder worden belast.
Aan het woord komen Niek Versfeld en Jan de Laat, beiden klinisch fysicus – audioloog, namens de Nederlandse Vereniging voor Klinische Fysica (NVKF), experimenteel audioloog Finn Dubbelboer en muziektechnoloog Jos Mulder. De Laat is daarnaast medisch adviseur namens Stichting Hoormij, de patiëntenvereniging voor mensen met een gehoor- en/of evenwichtsaandoening.
Alle deskundigen zijn het hierover eens: betere geluidskwaliteit betekent niet automatisch minder gehoorschade. Bij gehoorschade draait het namelijk om de combinatie van twee factoren: de intensiteit van het geluid en de tijdsduur.
“Het decibelniveau bepaalt de schade, dat is het belangrijkste. Kijk daar altijd naar voordat je iets concludeert", benadrukt Stichting Hoormij. De stichting vertegenwoordigt en verbindt mensen met een gehoor- en/of evenwichtsaandoening.
Zij onderstreept dat niet de kwaliteit, maar de totale geluidsbelasting doorslaggevend is. Of het geluid nu zuiver is, vervormd klinkt, muziek is of “puur lawaai”: voor het binnenoor blijft de hoeveelheid energie die binnenkomt bepalend.
Niet te hard, maar niet te lang?
Bij die geluidsbelasting telt bovendien niet alleen hoe hard de muziek op één specifiek moment staat. De duur van de blootstelling is minstens zo bepalend.
Wie een paar minuten naar (te) harde muziek luistert, krijgt een totaal andere dosis te verwerken dan iemand die urenlang voor dezelfde speakers staat. Op een festival stapelt die blootstelling zich gedurende de dag en nacht op. Je staat bij het hoofdpodium, loopt naar een andere tent en eindigt vlak bij een speaker. Al die momenten tellen bij elkaar op. Al die elementen en extraatjes die het festival zo leuk maken tellen ook mee voor je gehoor.
De NVKF benadrukt daarom dat je bij hoge geluidsniveaus altijd gehoorbescherming moet dragen. Zelfs een korte periode zonder oordoppen kan al veel verschil maken. Stel: je draagt oordoppen die 20 decibel dempen tijdens een concert van twee uur op 100 decibel. Dan komt het geluidsniveau met oordoppen uit op 80 decibel. Als je de oordoppen tijdens dat concert slechts elf minuten uitdoet, stijgt het gemiddelde geluidsniveau al naar 90 decibel.
Daarom adviseert de NVKF om gehoorbescherming al in te doen voordat je de ruimte met harde muziek binnenkomt. Doe de oordoppen pas weer uit als je je in een rustige omgeving bevindt.
Wil je meer lezen over hoe je het beste je oren beschermd? Lees dan onderstaand artikel:
Nodigt beter geluid uit tot harder luisteren?
Een betere geluidskwaliteit betekent niet automatisch dat het geluid harder moet. Integendeel: als muziek helder wordt weergegeven, zijn belangrijke details zoals een zangstem of solo-instrument beter te horen. Daardoor hoeft het geluidsniveau mogelijk niet onnodig hoog te staan. Volgens de NVKF kan een goede muziekweergave er dus juist voor zorgen dat de muziek ook bij een lager volume duidelijk hoorbaar blijft.
Maar daar staat een andere mogelijke uitwerking tegenover. Omdat een goed geluidssysteem de muziek ook bij hoge volumes helder en minder vermoeiend laat klinken, kunnen bezoekers juist langer blijven luisteren. De NVKF noemt daarom ook de mogelijkheid dat de geluidsbelasting juist toeneemt: mensen gaan minder snel weg en blijven langer bij hoge geluidsniveaus luisteren. Ook kunnen ze door de prettigere luisterervaring ten onrechte besluiten hun gehoorbescherming minder snel te dragen.
Stichting Hoormij ziet daarin een vergelijkbaar risico: “Naarmate de kwaliteit verbetert, zijn mensen eerder geneigd om het wat harder te zetten. Het blijft immers onvervormd mooi klinken, terwijl het decibelniveau de schade bepaalt. Die verandert helemaal niet. Dus het is alsnog niet best voor je.”
Hoe prettig of helder het geluid ook klinkt, de geluidsbelasting voor je oren verandert daardoor niet automatisch. Uiteindelijk blijven vooral het volume en de duur van de blootstelling bepalend.
Goede oordoppen blijven noodzakelijk
Wie naar een club of festival gaat, kan dus niet vertrouwen op het geluidssysteem van de organisatie. Gehoorbescherming blijft het belangrijkste preventiemiddel.
Maar ook bij oordoppen is de ene bescherming de andere niet. De NVKF en Stichting Hoormij benadrukken daarbij hetzelfde punt: een oordop werkt alleen goed als hij op de juiste manier wordt ingebracht. Dat geldt ook voor eenvoudige schuimdoppen. Als die goed worden ingebracht, kunnen ze goede bescherming bieden. Het verschil met op maat gemaakte oordoppen met muziekfilters zit vooral in de geluidsbeleving: die filters dempen het geluid gelijkmatiger, waardoor muziek mooier en een gesprek beter verstaanbaar blijft.
De manier waarop een oordop wordt gedragen, is dus minstens zo belangrijk als het soort oordop dat je kiest. Een dure, op maat gemaakte dop die niet goed zit, beschermt immers niet zoals bedoeld.
Welke voordelen biedt een high-end geluidssysteem wél?
Betekent dit dat dure geluidsinstallaties geen nut hebben? Zeker niet. Volgens de NVKF hebben hoogwaardige systemen duidelijke voordelen voor de akoestiek en beleving.
Systemen van hoge kwaliteit kunnen lage tonen strakker weergeven en de invloed van de akoestiek van een zaal beperken. Daardoor kan het geluid gelijkmatiger worden weergegeven en zijn ongewenste geluidspieken minder aanwezig.
“Een goede muziekweergave zorgt voor een goede muziekbeleving, zodat het minder vermoeiend is om naar de muziek te luisteren”, concludeert de NVKF. Maar minder vermoeiend luisteren betekent nog altijd niet dat het volume veilig is.
Wat moet de festivalorganisatie doen tegen gehoorschade?
De verantwoordelijkheid kan volgens de experts dan ook niet alleen bij de bezoeker worden neergelegd. Alleen zeggen dat bezoekers zelf doppen moeten dragen, vindt de NVKF onvoldoende.
Festivalorganisatoren moeten daarom ook sturen op akoestische inrichting, professionele metingen en een goed geluidsbeleid. De NVKF benadrukt dat het doel van hoogwaardige geluidssystemen niet direct het verlagen van het geluidsniveau is. Als het geluidsniveau hierdoor wél omlaag kan, is dat volgens de vereniging positief. Er zit alleen een ondergrens aan hoe laag het volume kan worden. Het publiek is tijdens concerten namelijk niet altijd stil. Pratende bezoekers produceren zelf al 80 tot 90 decibel, waardoor de muziek harder moet staan om daar bovenuit te komen. Als het publiek tijdens de muziek rustiger is, kan het geluidsniveau dus ook omlaag.
Stichting Hoormij is het hier mee eens: “Zorg dat het nog wat minder is, dan hebben we uiteindelijk die doppen niet meer nodig. Dat is voor de organisatie fijner werken en voor de bezoeker een stuk aangenamer. Zoveel verschil is dat niet in de sfeer, wel voor je oren.”
Welke voordelen biedt een high-end geluidssysteem wél?
Betekent dit dat dure geluidsinstallaties geen nut hebben? Zeker niet. Volgens de NVKF hebben hoogwaardige systemen duidelijke voordelen voor de akoestiek en beleving.
Systemen van hoge kwaliteit kunnen lage tonen strakker weergeven en zorgen voor een veel betere geluidsverdeling over een zaal of terrein. Daardoor worden ongewenste reflecties via muren of plafonds beperkt en zijn er minder extreme 'geluidspieken' in de zaal.
“Een goede muziekweergave zorgt voor een goede muziekbeleving, zodat het minder vermoeiend is om naar de muziek te luisteren”, concludeert Dubbelboer. Maar minder vermoeiend luisteren betekent nog altijd niet dat het volume veilig is.
Wat moet de festivalorganisatie doen tegen gehoorschade?
De verantwoordelijkheid kan volgens de experts dan ook niet alleen bij de bezoeker worden neergelegd. Alleen zeggen dat bezoekers zelf doppen moeten dragen, vindt het NVKF echt onvoldoende.
Festivalorganisatoren moeten actief sturen op akoestische inrichting, professionele metingen en een strikt geluidsbeleid. Zij verwijzen hierbij naar de richtlijnen van de World Health Organization (WHO), die pleiten voor scherpere maximale geluidsnormen én akoestische aanpassingen op locaties.
De meest voor de hand liggende oplossing is volgens de Laat simpel: de knop zachter draaien. Hij noemt als voorbeeld een optreden van Blaudzun in de Melkweg op 14 september. Tijdens dit concert werd het volume rond de 93 decibel gehouden, in plaats van de gebruikelijke 103 decibel. Gehoorbescherming was daar niet nodig.
“Je zou ook gewoon tegen de techniek kunnen zeggen: zorg dat het minder is, dan hebben we die doppen niet meer nodig. Dat is voor de organisatie fijner werken en voor de bezoeker een stuk aangenamer. Zoveel verschil is dat niet in de sfeer, wel voor je oren.”