Waarom mag er nog plastic om (vaat)wastabletten zitten?

Geen vieze handen, gemakkelijk uit elkaar te houden en het lost vanzelf op, het plasticje om een vaatwastablet of waspod lijkt best handig. Dit dunne laagje is meestal gemaakt van polyvinylalcohol, afgekort als PVA. Dit is een synthetisch materiaal dat ontworpen is om op te lossen als het in aanraking komt met water. Tegenwoordig worden er in allerlei bronnen microplastics gevonden, zelfs in ons eigen lichaam. Dragen deze hoesjes bij aan plasticvervuiling? Of lossen ze echt helemaal op?

Waarom valt dit plastic buiten de wet?

Volgens de wet zijn deze oplosbare hoesjes geen microplastics. De Europese wetgeving hierover is namelijk specifiek geschreven voor plastics die in een vaste vorm blijven, hoe klein ook. Omdat de folie in de wasmachine of vaatwasser oplost en vloeibaar wordt, valt het officieel buiten de regels. Maar lost die folie tijdens een gemiddelde wasbeurt echt volledig op, of blijft er toch iets achter?

De Plastic Soup Foundation, die als milieuorganisatie plastic afval wil verminderen, is het ‘pertinent oneens’ met deze uitzondering binnen de wet. "Het probleem is dat REACH, waarop het EU-beleid is gebaseerd, alleen vaste polymeren onder de definitie van plastic laat vallen," stelt de stichting. "PVA is vloeibaar en daarom valt dit buiten de regelgeving. Maar als je ijzer smelt, is het nog steeds ijzer. Vloeibaar plastic is nog steeds plastic."

Dankzij deze uitzondering mag er op producten 'plasticvrij' of '100% oplosbaar' komen te staan. De Plastic Soup Foundation noemt dit misleidend. "Het is zeker niet duurzaam," waarschuwt de milieuorganisatie. "PVA breekt slecht af in het milieu en er zijn aanwijzingen dat het schade toebrengt aan het bodemleven. De fabrikanten maken handig gebruik van dit gat in de regelgeving. Je kunt het dus greenwashing noemen, wat ons betreft." En overstappen naar een huismerk heeft volgens hen weinig zin: "Nee hoor, het is allemaal hetzelfde materiaal."

Hoeveel van het plastic lost er op?

Op verpakkingen van de wasblokjes staat dat het plastic ‘100% wateroplosbaar‘ is. Volgens toxicoloog dr. Paul Scheepers van de Radboud Universiteit is dat bij hete wasbeurten inderdaad het geval. "Er zijn verschillende plastics," legt hij uit. "Sommige lossen op bij 20°C en andere pas bij hogere temperaturen. Omdat het water in een afwasmachine een hogere temperatuur bereikt, verwacht ik dat ze geheel in oplossing gaan en in oplossing blijven als het water weer afkoelt in de afvoer."

Maar was je een kort of koud programma, dan is dat niet gegarandeerd. De Plastic Soup Foundation merkt op: "Het zou ook op de vaat zelf kunnen blijven zitten. Dat is voor sommige mensen de reden om dit soort tabletten niet te gebruiken."

En wat gebeurt er dan met het overgebleven plastic?

Als het opgeloste materiaal door het putje spoelt, belandt het in de rioolwaterzuivering. Fabrikanten baseren hun '100% oplosbaar'-claims op laboratoriumtests, waar bacteriën de ideale omstandigheden hebben om het materiaal rustig af te breken. 

In de praktijk gaat dit niet altijd goed: het water stroomt snel door onze waterzuiveringen, zodat de bacteriën niet alle tijd krijgen om het plastic helemaal af te breken. Het materiaal kan maar deels maar oplossen, waardoor een deel van dit vloeibare plastic alsnog in rivieren stroomt. 

En het verdwijnt niet zonder sporen achter te laten: "In de praktijk worden vaak nog restanten aangetroffen die kunnen leiden tot ongewenste schuimvorming en het uitspoelen van metalen die het milieu kunnen belasten," aldus Scheepers.