Waarom worden we op het fietspad nog steeds zo vaak verblind?
Vorig jaar bleek uit onderzoek dat twee derde van de fietsers last heeft van verblindend fel licht. Is er eigenlijk geen wet die je als weggebruiker hiervoor beschermt? Waarom wordt dit probleem alleen maar groter en wat kun je zelf doen? Wij vroegen de Fietsersbond om uitleg.
Drie seconden blind fietsen
De gevolgen van deze lampen zijn niet beperkt tot een ergernis. Uit een peiling van de ANWB onder 659 leden blijkt dat bijna twee derde van de weggebruikers wel eens tot zeer vaak verblind wordt door tegenliggers. De reacties hierop leveren gevaarlijke verkeerssituaties op: 62 procent geeft aan snel weg te kijken, en 49 procent knijpt de ogen samen. Nog verontrustender: 11 procent gaat overmatig knipperen, 5 procent staart vol in de lichtbron en 2 procent sluit de ogen zelfs helemaal. Bij 1 procent van de ondervraagden leidde de verblinding daadwerkelijk tot een valpartij of een ongeval.
Volgens Remco Tekstra van de RAI Vereniging, de brancheorganisatie voor de fietsindustrie, raak je door verblinding je ruimtelijk inzicht kwijt: "Je kunt geen enkele diepte of afstand meer inschatten. Het enige wat je nog ziet is die lichtbron en de rest gaat verloren." Wouter Duijndam, fietsexpert van de ANWB, benadrukt de impact hiervan: "Verkeersdeelnemers knijpen hun ogen soms tot wel drie seconden dicht om niet in de lamp te kijken." In drie seconden fietsen met je ogen dicht leg je zomaar tientallen meters ongezien af, vooral op een elektrische fiets.
Waarom zijn moderne fietslampen zo verblindend?
Kees Bakker, fietsexpert bij de Fietsersbond, herkent de forse stijging in klachten. Hij wijst de vinger naar de lamp zelf: "In zijn algemeenheid komt dat door de ontwikkeling van goedkope, krachtige leds die weinig energie nodig hebben. Daarnaast is de witblauwe kleur van de moderne ledlamp ongelukkig. Onze ogen zijn daar in het donker gevoeliger voor dan het warme gele licht van halogeenlampen."
Bakker ziet dat de klachten in vier categorieën op te delen zijn. Hierbij heeft hij het over de zogenaamde ‘cut-off’ lamp. Dit is een lens waarmee wordt voorkomen dat het licht omhoog straalt, vergelijkbaar met het dimlicht van een auto. De lamp schijnt daardoor alleen naar beneden op het asfalt, in plaats van ook in het gezicht van een tegenligger.
De categorieën:
E-bikes zoals fatbikes met een krachtige koplamp zonder cutoff.
E-bikes en gewone fietsen met krachtige lampen met cut-off die verkeerd zijn afgesteld.
Sportieve fietsen met een koplamp op batterijen die een ronde bundel produceert. Omdat zo'n ronde bol licht niet wordt afgesneden aan de bovenkant, straalt het licht recht in het gezicht van tegenliggers.
Goedkope batterijlampen die toch te fel zijn.
"De laatste jaren heb ik het idee dat vooral de eerste twee de belangrijkste factor zijn. Gezien verkochte aantallen en gebruik zit het probleem toch vooral bij de e-bikes en fatbikes," legt Bakker uit.
Waarom mag je in Nederland met felle lampen rijden?
De reden dat felle fietslampen die alles verlichten in Nederland zijn toegestaan, is dat de wetgeving achterloopt op de techniek. In Duitsland mag fietsverlichting alleen verkocht worden als deze voldoet aan de strenge StVZO-norm. Die verplicht fabrikanten om een lamp te produceren met een afgesneden lichtbundel (cut-off).
De Nederlandse wet is een stuk vager. Een lamp mag niet knipperen, moet wit of geel zijn en "mag andere weggebruikers niet verblinden". Er zijn verder geen technische eisen voor lichtsterkte, of voor een bepaalde kant waar het licht heen schijnt.
Bakker legt uit: "In Duitsland moet een koplamp de weg goed verlichten. Goedkope lampjes of lampjes die alleen bedoeld zijn om gezien te worden zijn daar niet toegestaan. In Nederland waren we al blij als fietsers überhaupt verlichting hadden. De overheid is erg terughoudend met strenge voertuigeisen voor fietsers."
Een keurmerk en vragen in de Tweede Kamer
Omdat de Nederlandse overheid geen duidelijke regels stelt, is de branche uit onvrede over dit beleid zelf in actie gekomen. Om consumenten een veilige standaard te bieden, hebben de ANWB en RAI Vereniging het RAI Keurmerk Fietsverlichting in het leven geroepen. Dit label is specifiek bedoeld voor lampen die wel aan de strenge Duitse regels voldoen. Maar heeft zo'n vrijwillig keurmerk in de praktijk effect? "Nee, eigenlijk niet," concludeert Kees Bakker van de Fietsersbond.
Moeten er dan strengere wetten komen, en foute lampen beboet worden? "Ja, het zou helpen als de politie boetes uitdeelt voor verblinden," stelt Bakker. "Maar dan moet de wet wel aangepast worden. Nu staat er alleen maar dat je niet mag verblinden, verder wordt dat niet gespecificeerd. Dus dat zou er bij moeten met een praktische meetmethode."
Inmiddels staat het probleem ook in Den Haag op de politieke agenda. Begin dit jaar zijn er in de Tweede Kamer vragen gesteld aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat, waaronder een verzoek om te onderzoeken of de Duitse StVZO-norm kan worden opgenomen in de Nederlandse wetgeving.
Hoe voorkom je dat je zelf tegenliggers verblindt?
Aan het licht van andere fietsers doe je helaas niet zoveel, maar je kunt zelf wel voorkomen dat je tegenliggers verblindt:
Let op de juiste termen bij een aankoop
Koop je een nieuwe e-bike of een losse koplamp? Zoek dan naar termen als 'StVZO-norm', 'RAI Keurmerk Fietsverlichting', 'cut-off' of 'licht-donkergrens'. Twijfel je in de winkel? Vraag de fietsenmaker of de koplamp een afgesneden lichtbundel heeft. Zoek je een los batterijlampje puur om gezien te worden in de stad? Kies dan voor een breed, zwak en diffuus licht.
Stel je lamp goed af
Een goede lamp kan alsnog verblinden als hij te hoog staat. Je kunt dit testen door in het donker langzaam op een raam of muur af te rijden. Als je verblind wordt door je weerspiegeling, staat je lamp te hoog.
Ook richten veel fietsers hun lamp stiekem omhoog voor verder zicht in het donker, vergelijkbaar met het onnodig aanzetten van mistlampen in de auto. Bakker tipt de gulden middenweg: "Te veel naar beneden en je hebt een felle vlek voor je wiel waarbuiten je niet zoveel kunt zien. Met de cut-off net zo hoog als de lamp heb je het beste lichtbeeld om de weg te zien."