Zo kijk je veilig naar de zonsverduistering op 12 augustus

Waarom je ogen dit niet zomaar aankunnen

Op 12 augustus tussen 19:17 en 21:03 uur is een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar. Een bijzonder natuurverschijnsel dat een boel mensen zou willen zien. Maar oogartsen waarschuwen om niet rechtstreeks naar de zon te kijken zonder speciale bescherming. NOG legt uit: “Tijdens een zonsverduistering lijkt de zon minder fel. Daardoor zijn mensen geneigd langer te kijken.”

Dit gebeurt er in je oog als je recht de zon in kijkt: "Het zonlicht wordt door het oog gebundeld op de plek waarmee je het scherpst ziet: het netvlies. Door de enorme hoeveelheid licht kan daar schade ontstaan, van mild tot ernstig. Dat heet retinitis solaris. Veel mensen herstellen, maar niet altijd helemaal. Daarom is voorkomen het beste.”

“Je kunt het vergelijken met een vergrootglas dat zonlicht bundelt op één punt. Het verraderlijke is dat je daar vaak niet direct iets van merkt. Het netvlies bevat namelijk geen pijnzenuwen. Klachten ontstaan meestal pas uren later.  Daarnaast kan de buitenkant van het oog, het hoornvlies, verbranden door de uv-straling (keratitis electrica, vergelijkbaar met lasogen)."

Hier kun je dan last van krijgen

Netvliesschade doet vaak geen pijn, maar het NOG noemt als klachten wel: “wazig zien, een donkere of blinde vlek in het midden van het beeld, of vervormde beelden. Bij hoornvliesschade: hevige, brandende of stekende pijn, het gevoel van zand in de ogen, lichtgevoeligheid, rode tranende ogen en gezwollen oogleden."

En snel herstel is niet vanzelfsprekend: "Veel mensen herstellen binnen enkele weken tot maanden, maar klachten kunnen ook blijvend zijn. Heb je kort in de zon gekeken en zijn de klachten mild? Dan is afwachten vaak voldoende. Neem wel contact op met een huisarts of oogarts als je klachten ernstig zijn, als je zicht duidelijk vermindert of als de klachten niet verbeteren. De arts kan beoordelen of er sprake is van schade door zonlicht of dat er mogelijk een andere oorzaak is."

Bekijk de verduistering niet op deze manier

Met het blote oog is dus geen goed idee, maar ook deze ‘trucjes’ om de verduistering veilig te zien, kunnen je problemen opleveren: Een cd'tje voor je oog houden, door een fotonegatief kijken, of gewoon een extra donkere zonnebril. Het NOG: "Een gewone zonnebril biedt onvoldoende bescherming, hoe donker deze ook lijkt. Ook meerdere zonnebrillen over elkaar dragen is niet veilig.”

Het NOG noemt een zonnebril kansloos in deze situatie: “Een gewone zonnebril biedt onvoldoende bescherming, hoe donker deze ook lijkt,” waarschuwt de organisatie. “Ook meerdere zonnebrillen over elkaar dragen is niet veilig". Een gemiddelde zonnebril houdt ongeveer 80 procent zichtbaar licht tegen en zo'n 99 procent uv-licht. Een echte eclipsbril laat nog maar 0,0032 procent van beide door, duizenden keren minder. Erger nog: door je donkere glazen gaan je pupillen wijder openstaan om meer licht en dus laat je schadelijke straling binnen.

Gebruik daarnaast geen geïmproviseerde oplossingen zoals cd's, dvd's, donker glas, fotonegatieven of reflecties in water. Deze materialen filteren onvoldoende licht en beschermen het netvlies niet. 

Wat is de gevaarlijke #sungazing-trend?

Dit onderwerp reikt verder dan 12 augustus alleen. Er is een trend gaande van mensen die expres recht de zon in staren. Het NOG is daar streng over: "Op sociale media gaan video's rond waarin wordt beweerd dat rechtstreeks in de zon kijken goed zou zijn voor je gezondheid, energie of concentratie.” #sungazing, heet dat fenomeen. Het lijkt erop dat de kracht van de zon, net zoals bij het ontkennen van de werking van zonnebrand, op het internet vaak grof wordt onderschat. 

“Oogartsen waarschuwen juist dat het kijken in de zon kan leiden tot blijvende schade aan het netvlies,” aldus het NOG. 

Dat deze foute informatie op het internet rondgaat, dus mocht je met het gezin gaan kijken, let dan ook goed op de kids. "Kinderen zijn vaak nieuwsgierig naar een zonsverduistering en kijken gemakkelijker rechtstreeks naar de zon", waarschuwt het NOG. "Laat kinderen daarom alleen onder toezicht kijken en gebruik geschikte eclipsbescherming." 

Hoe herken je een onveilige nepbril?

Die laatste check is geen overbodige luxe. In Spanje, waar de zon straks wel helemaal verdwijnt, hebben consumentenautoriteiten 75 soorten eclipsbrillen uit winkels en van online verkopers gecontroleerd. In de provincie Zamora voldeed van drie geteste brillen er maar eentje aan de eisen. De andere twee, allebei online besteld, misten belangrijke informatie, zoals het CE-keurmerk of gegevens van de fabrikant. Volgens de Spaanse autoriteiten duiken de meeste nepbrillen op bij onbekende webshops. 

Let op een wankele constructie, oneffen randjes, of een filter dat scheef in het montuur zit. Geen CE-keurmerk, geen batchnummer, of slordige bedrukking? Alarmbellen. Twijfel je, zet 'm dan niet op. De Koninklijke Nederlandse Vereniging van Weer- en Sterrenkunde raadt aan deze lijst van betrouwbare fabrikanten te controleren.