Zwemmen in natuurwater? Hier moet je op letten voor een veilige duik
Zodra de zon zich van haar beste kant laat zien, trekken we massaal richting recreatieplassen, kabbelende rivieren en de weidse kustlijn. Op zo'n stranddag ligt de focus natuurlijk op ontspannen en genieten. Toch is een duik in open water een stuk onvoorspelbaarder dan zwemmen in het zwembad. Ieder jaar verdrinken in Nederland zo’n 100 mensen in open water. Hoe zorg je ervoor dat een zwemdag veilig (en dus plezierig) blijft? Radar legt het voor aan de Reddingsbrigade.
Waarom is buitenwater gevaarlijker dan een zwembad?
“Zwemmen in de natuur is sportief, gezond en bovenal ontzettend leuk,” benadrukt Ernst Brokmeier van de Reddingsbrigade. Waarom gaat het dan toch mis, zelfs bij mensen die prima kunnen zwemmen? Volgens Brokmeier leunen we te veel op onze zwemdiploma's. "Zwemmen in open water is iets heel anders dan zwemmen in een zwembad. Ook al heeft iemand een A- of B-diploma, die heb je gehaald zonder wind, golven, stroming, muien, zandbanken en temperatuurverschillen. "Eigenlijk leren we niet per se zwemmen in buitenwater."
Meer dan de helft van de verdrinkingen in natuurwater gebeurt niet op zee, maar in recreatieplassen, rivieren of kanalen. Het is dus goed om je bewust te zijn van de specifieke verrassingen die elk type water met zich meebrengt. De Reddingsbrigade heeft praktische overzichten gemaakt met verborgen kenmerken van verschillende situaties.
Waarom negeren we risico’s zodra de zon schijnt?
"Natuurlijk snap ik dat je niet altijd aan die risico’s denkt,” geeft Brokmeier vol begrip toe. “De ijsjes liggen klaar, het water kabbelt, de zon straalt, je gaat een leuke dag hebben. Het is dus heel logisch, maar het is toch waar het misgaat."
We laten ons makkelijk meeslepen door de gezelligheid, of juist door de chaos van het moment. Ook simpele signalen of waarschuwingen worden vaak gemist. "Mensen letten nog steeds niet altijd op de gele en rode vlag op het strand," legt hij uit. "Sommige mensen komen het strand op en houden rechts nog hun kind in bedwang, hebben twee tassen op de schouder en er moet zo ook nog een tent worden opgezet. Men is niet per se bezig met veiligheid."
Als iedereen het doet…
Daarnaast speelt de menigte een rol. Zeker op zomerse dagen, wanneer het water er kalm uitziet, nemen we onbewust andermans gedrag over. "Als je honderden mensen lekker in het water ziet staan, ook al kan jij niet zo goed zwemmen, overtuigt het mensen toch om het water in te gaan. Daar zien wij het misgaan." Dit geldt in het bijzonder voor groepen die niet zijn opgegroeid in een cultuur waar veel gezwommen wordt, of waar familieleden soms niet kunnen zwemmen. Brokmeier legt uit dat de Reddingsbrigade hierbij goed kijkt naar de zwemcultuur. Zo gaat het vaker mis bij arbeidsmigranten of mensen met een verblijfsstatus, tijdens een hittegolf.
“Het water ziet er mooi en rustig uit, allerlei andere mensen zijn aan het zwemmen en denk je dat het wel goedkomt,” zegt hij. Maar de natuur onderschatten is iets van ons allemaal. “Dat is precies hetzelfde als in de zomermaanden in de bergen in Oostenrijk of Zwitserland. Daar moeten 'domme' Nederlanders ook weleens van de berg gehaald worden, omdat ze de temperatuur, de hoogte of hun eigen kunnen hebben onderschat. Je bent vooral aan het genieten van die mooie omgeving. Hetzelfde geldt hier voor het strand of de plas," aldus Brokmeier.
Wie houdt er een oogje in het zeil?
De belangrijkste tip voor veilig buiten zwemmen van de Reddingsbrigade is: ga niet alleen het water in. Voor kinderen vinden we dat logisch, maar bij volwassenen vergeten we het vaak. Daarom staat de campagne ‘Wie checkt jou?’ centraal, om mensen bewust te maken van de risico’s van zwemmen in open water. Het idee is dat er altijd iemand op de kant of in het water is naar wie je kan zwaaien als het niet gaat, of die hulp kan inschakelen als je kramp krijgt.
“Dat is de allerbelangrijkste regel", stelt Brokmeier. "De tweede is misschien een inkopper, maar wel eentje die we moeten blijven herhalen: kun je niet zwemmen, ga dan ook niet zwemmen. Neem het risico niet en ga lekker met je voeten in het water." Heb je geen buddy bij je? Blijf dan op een plek waar je nog makkelijk kunt staan. Zo houd je de controle zelf in handen, ook als de bodem onverwacht afloopt of het water kouder is dan je dacht.
Wat moet je doen als je in een mui belandt of kramp krijgt?
Mocht er onverhoopt toch iets misgaan, bijvoorbeeld omdat je in een mui (een sterke stroming richting zee) belandt of kramp krijgt, probeer dan rustig te blijven. Brokmeier benadrukt: "Een van de redenen waarom mensen verdrinken is niet omdat ze niet kunnen zwemmen, maar door de paniek. Krijg je water binnen of ga je hard zwemmen, dan kom je in een verdrinkingsscenario terecht." Houd op zo'n moment deze stappen in je achterhoofd:
- ⭐
Maak de ‘zeester’
Ga plat op je rug liggen met je armen en benen gespreid. "Dan blijf je drijven, dat kan in principe iedereen," legt Brokmeier uit. "Dat is erg tegennatuurlijk op zo’n moment, maar het kan je leven redden als je rustig blijft, drijft, en aandacht van de kant probeert te lokken."
- 🚫
Vecht niet tegen de stroom
Beland je in een mui? Zwem dan nooit tegen de stroom in terug naar de kant.
- 🌊
Zwem parallel aan de kust
Laat je meedrijven met de mui tot de stroming afneemt. Zwem pas daarna evenwijdig aan de kustlijn terug. Zo bewaar je je kracht voor het moment dat het ertoe doet.
Check de blauwe borden en kijk naar elkaar om
Tot slot wijst de Reddingsbrigade op het belang van goede voorbereiding op locatie. "Bij elke officiële zwemplek in Nederland staat een blauw bord met de lokale informatie, waar je op moet letten en wie je moet contacteren als er wel iets gebeurt," vertelt Brokmeier.
"We zien dat mensen daar nog te weinig naar kijken. En kijk ook naar elkaar om, help elkaar een beetje. Aan een stuk strand voor de drukke strandtenten kan een zoekgeraakt kindje soms een uur onopgemerkt over het middenterras lopen. Terwijl de Amsterdamse omaatjes bij de strandhuisjes direct in de gaten hebben dat een kind in zijn eentje loopt. Er hoeft niet bij elke plas toezicht te zijn, uiteindelijk is het je eigen verantwoordelijkheid."
Check vooraf ook de Zwemwater-app (Apple en Android) of Zwemwater.nl om te controleren op blauwalg of PFAS, iets wat met zomerse temperaturen relevant is.