toggle menu

Waarom is een basisinkomen een goed idee? Antoinette legt 't uit

Waarom is een basisinkomen een goed idee? Antoinette legt 't uit

55-plussers worden gedwongen te solliciteren terwijl overduidelijk is dat ze geen baan zullen krijgen. Waarom geven we die mensen niet een basisinkomen? Een onvoorwaardelijk, gegarandeerd inkomen voor iedereen. Antoinette Hertsenberg legt uit waarom dat een goed idee is.

Dit is een artikel uit het magazine RADAR+

'Als je uitgaat van het aantal vacatures', zegt Ton Wilthagen, hoog­leraar arbeidsmarkt, 'komt er van de 55-plussers nog maar 3 procent fulltime aan het werk.' Dat is een keihard cijfer. Een natte dweil in het gezicht van energieke, actieve vijftigers en zestigers die dolgraag weer aan het werk willen, die zich suf solliciteren, maar daar helemaal geen reactie op krijgen, of de zoveelste standaardafwijzing: 'U past niet in ons profiel.'

Dan kun je natuurlijk een cursus solliciteren voor 50-plussers gaan volgen. Meestal vol enthousiasme gegeven door een dertiger. Serieus gebeurd: in de eerste les werd de oudere werkloze voorgehouden vooral geen witte tennissokken aan te trekken bij een sollicitatie­gesprek. Omstandig werd uitgelegd dat een curriculum vitae totaal uit de tijd is, dat er niemand meer is die door middel van een goed cv een baan krijgt. Terwijl de volgende les in zijn geheel werd besteed aan het schrijven van een goed cv.

Uit de statistieken blijkt dat dit soort cursussen amper resultaat oplevert: in Oost-Groningen werd in 2004 maar liefst 4 miljoen aan uitgegeven aan re-integratie-cursussen, en dat leverde welgeteld vier mensen een baan op. Saillant detail: de mensen in kwestie zeggen zelf dat ze die baan op eigen kracht hebben gevonden.

Vrijwilligerswerk is verboden

En dus modderen al die oudere werklozen voort. Ze worden gedwongen eindeloos brieven te blijven schrijven waarvan allang duidelijk is dat die niks opleveren. Ze moeten beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt en mogen dus niet zomaar nuttig vrijwilligerswerk gaan doen. En ze moeten eventuele appeltjes voor de dorst en de overwaarde van hun huis opeten.

De wijze waarop ze bejegend worden is misschien nog wel het meest pijnlijk, zo vertelde Gerard (59), die tijdens de crisis zijn baan kwijt raakte: 'Toen ik gesprekken bij de gemeente moest voeren over een bijstandsuitkering, had ik voort­durend het gevoel dat ik wat misdaan had.'

Nét wel of nét niet rondkomen

Afhankelijk worden na je vijftigste, dat moet sowieso een nare ervaring zijn. Dat had je nooit verwacht en al helemaal niet gewild. Afhankelijk van een uitkering en van een waaier aan toeslagen, zodat je nét of nét niet kunt rondkomen. En als er dan iets mis gaat, zijn de rapen gaar. Gerard: 'In 2013 had ik een heel hoge rekening van de tandarts ­liggen, die ik niet kon betalen. Dan kun je bijzondere bijstand ­aan­vragen, dus dat heb ik gedaan. Daar gaan ze dan kijken of je zelf nog ergens een potje hebt.'

Dat potje blijkt hij te hebben. Gerard: 'In de vorm van een lijfrente die in 2022 gegarandeerd 56.000 euro zou uitkeren. ­Desgevraagd bleek dat ook eerder te kunnen, alleen werd het dan 36.000 euro. Daar ging dan weer ruim 50 procent belasting vanaf, en 2 procent boete vanwege de vroege uitkering. Afijn, uiteindelijk bleef er 5000 euro over. Ik kon er wel die tandartsrekening van betalen. Aan het einde van dat jaar kreeg ik een verrassing op de koop toe: gezien de extra inkomsten had ik dat jaar geen recht gehad op huurtoeslag. Die moest ik over het hele jaar met terugwerkende kracht terugbetalen.'

Gerard raakte op deze manier in de schulden – en kan die met zijn inkomen van 950 euro per maand niet aflossen. 

Ons systeem is ongelooflijk ingewikkeld

In Nederland hebben we het ­sociale systeem ongelooflijk ­ingewikkeld gemaakt. Mensen die het al zwaar hebben, houden we gevangen in allerlei regelgeving, en het nemen van initiatieven maken we ­erg complex. Zou het mogelijk zijn om dit radicaal te ­veranderen?

Wereldwijd wordt er gedebatteerd over een basisinkomen: een onvoorwaardelijk, gegarandeerd inkomen voor iedereen. Gratis geld dus. Veel mensen schieten direct in een reflex bij dit begrip: dat is lekker makkelijk, wie gaat er dan nog werken voor zijn geld? Maar onderzoeken wijzen uit dat dit in de ­praktijk geen probleem blijkt te zijn: mensen hebben van nature de neiging om zich nuttig te maken.

Ook komt uit diverse onderzoeken dat het krijgen van een ­basisinkomen ervoor zorgt dat er juist méér gewerkt wordt: de enige groepen die minder gaan werken zijn vrouwen die net een kind hebben gekregen en jongeren: die studeren in dat geval langer. Bijkomend voordeel van het basisinkomen, zo blijkt uit veel onderzoeken, is dat de zorgkosten kunnen dalen met zo'n 8 ­procent. Dan heb je het over veel geld.

Basisinkomen: een eenvoudig systeem

Wat mij enorm aanspreekt in het basisinkomen is de simpelheid van het systeem. Je weet wat je krijgt, je weet wat de bodem van je inkomen is. Over alles wat je meer verdient, betaal je belasting. De rest mag je houden. Het geeft mensen hun eigen verantwoordelijkheid terug, ze ­kunnen eigen keuzes maken (bijvoorbeeld minder uren betaald werk en meer vrijwilligerswerk), zonder dat ze daar rekenschap over hoeven af te leggen.

Bovendien is het basisinkomen persoons­gebonden: als je met zijn tweeën gaat wonen, dan ben je beter af, want je vaste lasten kun je dan delen. Dus het stimuleert mensen om hun ­huizen te delen. Ze zouden niet meer worden bestraft doordat de overheid toeslagen afpakt als ze bij elkaar gaan wonen. Zo raken mensen bevrijd van bemoeizuchtige overheidsinstanties, en kunnen ze voor zichzelf en voor elkaar gaan zorgen.

Het werk is er simpelweg niet

Het invoeren van een ­basisinkomen voor heel Nederland is op dit moment nog heel ver weg, en dat begrijp ik best. Maar zouden we niet op korte termijn kunnen onderzoeken wat een basisinkomen zou betekenen voor 55-plussers zonder werk? Wat levert dit voor hen op en voor de samenleving?

Op dit moment staan we als maatschappij met de rug naar deze mensen toe, we handelen alsof zij een individueel probleem hebben, terwijl het gaat om 97 procent van de werkloze 55-plussers. Een groep die zeker 500.000 mensen telt. Ze moeten gewoon maar 'alles aanpakken' en 'harder zoeken' naar werk. Maar dat werk is er simpelweg niet. Aan de andere kant is er juist heel veel werk dat nu niet gedaan wordt omdat er geen geld voor is, bijvoorbeeld in de zorg. Kunnen we proberen daar op een frisse manier naar te kijken en dit met elkaar te verbinden?

Twee uitzendingen en een petitie

In twee uitzendingen van Radar Extra over de arbeidsmarkt voor ouderen en het basisinkomen op 22 en 29 mei jl. legden we er meer over uit. Bovendien vragen wij iedereen om de petitie te tekenen die de ­politiek vraagt een experiment met het basisinkomen voor werkloze 55-plussers te starten.

Terugkijken: Kans op werk: 3 procent

De petitie is inmiddels gesloten.

Bekijk de eindstand en de overhandigingDit artikel is eerder gepubliceerd in Radar+, Zomer 2017, nummer 3

Radar+-banner

Radar+-banner
Radar+-banner
Updates ontvangen over dit onderwerp?

Wil je op de hoogte blijven van dit onderwerp? Download de gratis Radar-app en volg het onderwerp.

Reacties

Op de Radar website moet je 'overige cookies' accepteren om te reageren op artikelen.

Ook interessant