Bijna 4.000 locaties met PFAS-gevaar ontdekt in Nederland: dit zijn de risico's voor jou

“Slechts het topje van de ijsberg”

Radar bericht vaak over PFAS, chemische stoffen die door mensen zijn gemaakt. We vinden ze in pannen, regenkleding en blusschuim, en nog veel meer. Ze zijn handig omdat ze water, vet en vuil afstoten, maar ze hebben één groot nadeel: ze breken bijna nooit af in de natuur. De problemen zitten daarom vooral in onze bodem. Uit het rapport PFAS-aandachtslocaties in 2025 (gepubliceerd op 4 maart 2026) blijkt dat de omvang van de vervuiling groter is dan tot nu toe werd gedacht.

In heel Nederland zijn er momenteel 3.917 locaties in beeld die mogelijk verontreinigd zijn. Van deze plekken zijn er 576 met hoge prioriteit geselecteerd voor direct onderzoek. Het ministerie zegt in het rapport: "De 57 reeds geïdentificeerde PFAS-aandachtslocaties zijn, gezien de voortgang van de inventarisatie, slechts het topje van de ijsberg".

Wanneer wordt vervuilde grond een officieel gevaar?

Niet elke plek met een spoortje PFAS is direct reden tot paniek. De overheid spreekt pas van een aandachtslocatie als de risico’s "onaanvaardbaar" zijn. Dit betekent dat de vervuiling zo ernstig is dat de aanpak "niet kan wachten op een natuurlijk moment van locatieontwikkeling," zoals de bouw van een nieuwe woonwijk.

Om te bepalen hoe gevaarlijk het is, kijkt de overheid naar de gezondheid van de mens (zit het in voedsel en drinkwater, komen kinderen ermee in contact?), de natuur (wat is de schade aan ecologie?) en het water (spoelt het gif weg naar het grondwater?).

Wie is er verantwoordelijk voor het opruimen?

Een woordvoerder van het ministerie legt uit wat er wordt gedaan in een risicogebied: “Dit houdt in dat er bij de gevonden concentraties mogelijk een risico voor de (volks)gezondheid kan zijn en dat op basis daarvan ingrijpen nodig is. Of ingrijpen nodig is, is mede afhankelijk van het gebruik van de specifieke locatie. Wat dit in concrete gevallen betekent, is ter beoordeling aan de bevoegde overheden.” Dat zijn in bijna alle gevallen bij 29 grote gemeenten en provincies.

Waarom wordt een centrale lijst met adressen die risico’s vormen dan niet openbaar gemaakt? Het ministerie: “Gemeenten en provincies hebben vanuit de wet de taak om te bepalen wat er op een specifieke locatie moet gebeuren. Zij hebben ook beter zicht op de lokale situatie dus zijn hiervoor per definitie beter geoutilleerd. We hebben met de overheden afgesproken dat zij communiceren over de locaties, aanpak en de voortgang. Dit omdat zij op basis van de wet bevoegd gezag zijn en beschikken over de meest actuele informatie.”

Terreineigenaren werken niet altijd mee

Hoewel de overheid de vervuiling wil aanpakken, blokkeren veel eigenaren het onderzoek op hun terrein. Volgens het rapport weigeren zij omdat zij bang zijn voor aansprakelijkheid en de financiële gevolgen van de resultaten. Maar een woordvoerder van het ministerie laat Radar weten dat gemeenten meer macht hebben dan zij nu gebruiken:

“Overheden hebben vanuit de rol van toezicht en handhaving op grond van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) al de juridische mogelijkheid om toegang tot een terrein te krijgen. Dus als er vanuit die rol toegang tot een terrein nodig is om monsters te nemen, is dat juridisch mogelijk.”

Bovendien stelt het ministerie dat onderzoekers vaak al een goed beeld van de verontreiniging kunnen krijgen door metingen te verrichten in de buurt van een perceel.

Wie betaalt de rekening?

De kosten voor het schoonmaken (saneren) van PFAS-grond zijn enorm. In principe moet de vervuiler betalen, maar vaak bestaat dat bedrijf niet meer. Dan moet de overheid bijspringen met zogenaamde vangnet-gelden. Voor slechts 8 locaties is in 2026 al een aanvraag gedaan voor 11,1 miljoen euro.

Het ministerie waarschuwt dat we nog niet klaar zijn: "Feit is echter wel dat de kosten voor de aanpak van PFAS-aandachtslocaties fors zijn en dat er vermoedelijk een forse opgave volgt uit de inventarisaties. Tevens is een feit dat de aanpak van de aandachtslocaties niet voor 2030 zal zijn afgerond."