Malafide elektriciens hebben via Google advertenties vrij spel in oplichting
Kortsluiting in de meterkast kan iedereen overkomen. In paniek google je een elektricien en klikt op een van de eerste websites die je telefoon laat zien. Het gevolg is akelig vaak een torenhoge rekening en lang niet altijd is het meterkast probleem verholpen. In het afgelopen jaar meldden zich tientallen gedupeerden bij Radar, en bij de politie deden honderden mensen aangifte. "En dat is nog maar het topje van de ijsberg: Dit is echt enorm."
Snel gevonden via Google
Gedupeerden die bij Radar klagen over de hoge tarieven, hebben allemaal (per ongeluk) op een Google advertentie geklikt. De duurbetaalde Google-advertentie bovenaan de resultatenpagina stuurt je naar een gelikte website met namen als: Elektricien Bakker, Elektricien Houten, Willems of Van Dam. Allen met een aantrekkelijke voorstelling van zaken: 'binnen 20 minuten aanwezig' en veel 5-sterren beoordelingen. Na het bellen van een 085-nummer, wordt een 'elektricien' naar je huis stuurt.
Alleen bij het afrekenen komen mensen voor verrassende bedragen te staan. Van 700 tot 4.000 euro moet er worden afgetikt. Veelal heeft men een overboekingslimiet van 1.500 euro, waarop er druk wordt uitgeoefend om extra geld te gaan pinnen. In één geval heeft de klant twee keer 1.500 euro overgemaakt en is daarna (achtervolgd door de elektricien) nog eens 900 euro gaan pinnen. Alle gedupeerden melden Radar dat ze zich onder druk gezet voelden om de bedragen te betalen.
Al snel het bos in gestuurd
Een dame op leeftijd moest een paar keer haar telefoon bij de betaalautomaat houden omdat deze 'het niet deed'. Nadat de elektricien vertrokken was zag ze dat er drie keer 617 euro was afgeschreven. Een factuur die volgens de elektricien bij de opstalverzekering ingediend kan worden (niet waar) wordt beloofd te worden nagestuurd.
Drie van de vier mensen die zich alleen al het afgelopen jaar tot Radar wendde hebben deze daadwerkelijk gekregen. Overigens leiden de details op deze facturen vaak niet naar de uiteindelijke opdrachtgever. Het 085-nummer terugbellen kan maar een beperkt aantal keer, daarna wordt je nummer (vermoedelijk automatisch) geblokkeerd en is contact met 'het bedrijf' niet meer mogelijk.
In 2023 pakte de politie een netwerk van elektriciens op. In dit onderzoek werd een soort kantoor annex data-centrum gevonden, verdeeld over verschillende ruimtes. Er werden meerdere pinapparaten, facturen en andere spullen gevonden die de aandacht trokken. Er bleken 500 aangiftes te liggen tegen deze groep.
Nu, drie jaar later, loopt het onderzoek nog en zijn de acht mannen nog niet veroordeeld. De aangiftes zijn vermoedelijk het topje van de ijsberg. Gedupeerden vertellen Radar dat aangifte doen niet lukt of erg moeilijk is, zoals onlangs te zien was in een uitzending van Radar. Als het wel lukt, wordt de zaak in veel gevallen snel gesloten.
Netwerk van advertenties en websites
Dat onderzoek ingewikkeld is merken we ook op de redactie. Klachten over elektriciens zijn vaak al snel achterhaald omdat de websites uit de lucht zijn, omdat ze geregistreerd staan op vage e-mailadressen, de Google advertenties wisselen en betalingen naar allerhande adresjes gaan. Radar heeft elektriciens, website-eigenaren en advertentie-eigenaren geprobeerd te bereiken voor wederhoor. Opvallend genoeg was er bij drie personen sprake van identiteitsfraude na het 'verliezen' van een rijbewijs of identiteitskaart. De overige partijen reageerden niet of begonnen te schelden.
Op de bankafschriften van de gedupeerden staan verschillende namen. Ze leiden van privérekeningen van individuele elektriciens tot grotere partijen. Een elektricien die we spreken legt uit dat als je het bedrag op je eigen rekening laat binnenkomen, je meer overhoudt van je klus. Als je aan je opdrachtgever laat betalen ontvang je veel minder voor het uitgevoerde werk.
Betalingen gaan per mobiel pinapparaat of QR-code, maar de verrekeningen onderling gaan bij hem altijd in cash geld. "Of ik moet dus van mijn eigen rekening het deel pinnen wat voor mijn baas is. Of mijn baas betaalt mij cash, maar dan verdien ik dus minder per klus," aldus de elektricien. Op die manier sturen de opdrachtgevers erop aan om de inkomsten op de (privé)rekeningen van de elektricien binnen te laten komen. Zij zijn dan kwetsbaar en de Belastingdienst zal de inkomsten als hun inkomsten aanmerken, ook al gaat een groot deel daarvan als cash weer naar de opdrachtgever.
Betalingen direct aan Google Advertenties
Opvallend genoeg gaat een deel van de betalingen via een Frans bedrijf direct naar Google. Er staat dan 'Google ads via Global Collect BV' op het afschrift van hun bankrekening. Global Collect BV laat Radar weten dat zij de betaalservice voor Google Ads in Nederland zijn. Door de betaling aan de elektricien op deze manier te laten verlopen worden de misleidende advertenties direct gefinancierd door de gedupeerden. De elektricien waar Radar mee sprak zag screenshots voorbij komen met 'Google Ad accounts van 200-250 duizend euro' per maand.
Radar kreeg ook beeldmateriaal van gedupeerden binnen, van ringdeurbellen tot gevelcamera's. Enkele 'elektriciens' herkennen we en zien we op verschillende adressen binnengaan, gekleed in fonkelnieuwe bedrijfskleding en ook met nieuwe gereedschapskisten.
Een enkele keer wordt het probleem daadwerkelijk verholpen, maar in het merendeel van de gevallen moet er later alsnog een echte elektricien langskomen. Die ontdekken gevaarlijke situaties: twee fasedraden in een eenfasige aansluiting, aanstekers die bij meterkasten gehouden worden om te smelten, zekeringen die zijn doorgebrand met die aanstekers en een verwijderde aardlekschakelaar. De politie herkent deze verhalen uit de honderden aangiftes die binnen zijn gekomen.
Dweilen met de kraan open
Voor hen is het dweilen met de kraan open. Een politiewoordvoerder laat aan Radar weten dat de honderden aangiftes die gedaan zijn het topje van de ijsberg zijn: "Dit is enorm." Opsporingsdiensten kunnen hier bijna niet tegenop rechercheren. Want als een aangifte al lukt, zijn veel sporen al gewist.
De oplossing ligt volgens de politie aan de voorkant: "Door de advertenties van Google te halen, stop je de stroom aan gedupeerden. En mensen moeten een echte elektricien in hun telefoon zetten die ze kunnen bellen in geval van een probleem. Zo voorkom je dat je in paniek in een google-val trapt. Opvallend genoeg geeft ook de voormalig malafide elektricien dit aan: "Als Google de advertenties verbiedt, zoals ook bij loodgieters, dan stopt het."
ACM en Google
Toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM), die in het verleden druk uitoefende op Google als het ging om het verwijderen van de advertenties van loodgieters en slotenmakers, laat weten nu niet genoeg klachten om hier hetzelfde te doen.
Google laat op haar beurt weten dat ze een strikt beleid hanteert dat bepaalt welke soorten advertenties en adverteerders op hun platforms zijn toegestaan. Tijd voor actie, vindt ChristenUnie-kamerlid Pieter Grinwis. Hij diende vlak voor de uitzending van Radar Kamervragen in bij de verantwoordelijk minister, in de hoop dat de druk op Google wordt vergroot om ook deze spoeddiensten offline te halen.
Maandag in Radar: Fons gaat langs
Of verslaggever Fons Hendriks het net rondom dit grote net aan malafide elektriciens weet te sluiten is de vraag. Bij meerdere nummers en adressen blijkt identiteitsfraude te zijn gepleegd. Maar door wie? Bekijk het in Radar, maandag 6 april, om 20.25 op NPO 2.