Waarom hebben we zo veel afstandsbedieningen in huis? ‘Komen er echt in om’
Een avondje zappen, begint vaak met het zoeken van alle afstandsbedieningen. De televisie, de mediabox, de geluidsinstallatie: je zet ze allemaal los van elkaar aan. Ook andere apparaten, zoals lampen en airconditioners, hebben soms hun eigen afstandsbediening. Waarom hebben we zoveel zappers in huis? En kan dat niet wat minder?
Afstandsbedieningen-overschot
Dat we enorm veel afstandsbedieningen hebben, blijkt uit een bericht van Ronald. Hij werkt als vrijwilliger in een kringloopwinkel, waar ze een afstandsbedieningen-overschot hebben. “We krijgen steeds meer afstandsbedieningen binnen die niet meer hergebruikt kunnen worden. Vaak kunnen we op voorhand niet controleren of een exemplaar nog te gebruiken is en daarom hebben we nu kisten vol. We komen er echt in om.”
Ronald stuurt ons foto's van de afstandsbedieningen-collectie van de kringloop, die ze binnen een jaar hebben opgebouwd. Hier zie je een deel:
Controle over gebruikerservaring
Ook Joep Frens, Universitair hoofddocent aan de faculteit Industrial Design aan de Technische Universiteit Eindhoven, vindt dat er te veel afstandsbedieningen worden gemaakt. “Het is bijna onverteerbaar dat je bij elk nieuw product een nieuwe afstandsbediening krijgt. Dat levert een hele hoop elektronische troep op en ik zou er heel erg fan van zijn als we die berg niet zouden hebben.”
Toch kan hij het vanuit het oogpunt van de ontwerper wel begrijpen. Dat heeft meerdere redenen. Om te beginnen willen producenten altijd een basale controle houden over de gebruikerservaring. Je wilt als producent bijvoorbeeld niet dat mensen zich ergeren, omdat ze jouw televisie niet aan krijgen door andermans afstandsbediening.
Daarnaast zijn er altijd gebruikers die de afstandsbediening nodig hebben. “Er zijn steeds meer smart producten die je via je telefoon kunt bedienen en er zijn ook universele afstandsbedieningen of apps die je voor al je apparaten kunt gebruiken. Maar er is altijd een deel van je gebruikersgroep die geen universele afstandsbediening heeft, of niet de wens heeft om zoiets via een smartphone te regelen”, aldus Frens.
Bedrijven willen dat je in hun ecosysteem koopt
Hij vertelt verder dat producenten graag willen dat je binnen hun ecosysteem blijft. Dat zit zo: producten van grote bedrijven zoals Google, Apple en Samsung kun je vaak aan elkaar koppelen en allemaal via dezelfde app besturen. Hierdoor is het extra aantrekkelijk om nog een Apple of Google product te kopen, als je al een paar producten van dat merk hebt.
Andersom: als er één afstandsbediening is waarmee je alle apparaten van alle merken kunt bedienen, verkleint dat de prikkel om al je producten van hetzelfde merk te kopen.
Apparaten bedienen via apps verandert sociale dynamiek
Voor consumenten die van hun berg afstandsbedieningen af willen, klinkt het bedienen van al hun apparaten via apps misschien ideaal. Maar volgens Frens kan dit ook invloed hebben op de sociale dynamiek.
Hij legt het uit met een voorbeeld: “Als iemand het licht aan of uit wil doen, zie je diegene naar de lichtschakelaar lopen. Daardoor is het voor iedereen in de ruimte transparant dat diegene de wens heeft om het licht aan of uit te doen.” Dit wordt ook wel social translucency genoemd.
Dit zie je ook bij afstandsbedieningen. Als je de afstandsbediening van de televisie pakt, begrijpen anderen dat je hem op een andere zender wilt zetten. En dat is veel minder duidelijk als je de televisie zou kunnen bedienen met je telefoon. Want pak je jouw mobiel om te zappen, om een berichtje te sturen of om iets op te zoeken? “Als je de bediening naar ieders individuele apparaat brengt, is die transparantie er niet meer. Het zorgt voor een hele andere sociale interactie.”
Kan het niet wat minder?
Kunnen we uit met minder afstandsbedieningen en hoe zouden afstandsbedieningen er dan uit moeten zien? Met dat vraagstuk is Frens, samen met zijn studenten, aan het werk gegaan.
“Studenten hebben allerlei routes laten zien. Bijvoorbeeld een modulaire afstandsbediening, waarbij producten niet meer met een hele afstandsbediening komen, maar met een klein stukje dat je aan je andere afstandsbediening kunt maken. Ze keken bijvoorbeeld ook naar een hybride oplossing, waarbij apps en afstandsbedieningen gecombineerd werden.”
Zelf ziet hij ook wel iets in een optionele afstandsbediening, waarbij producenten apparaten standaard zonder afstandsbediening leveren, maar consumenten hem wel gratis kunnen krijgen. Bijvoorbeeld via een voucher. Hij ziet hierbij wel nog wat beren op de weg. “Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar dingen weglaten kost soms juist extra geld omdat je moet ingrijpen in het productieproces. En dat vraagt ook weer logistieke oplossingen.”
En als die kosten worden doorberekend aan de consument, vraag je aan hen om omwille van het milieu, meer te betalen voor minder. En het is maar de vraag hoeveel mensen hiervoor open staan.
Wetgeving over universele oplader
Om de berg elektronisch afval te verkleinen heeft het Europees Parlement in 2022 besloten dat er een universele oplader (USB-C) moet komen voor kleine elektronische apparaten. “Je zou kunnen zeggen dat de hoeveelheid afstandsbedieningen ook opgelost kan worden van wet- en regelgeving”, zegt Frens. “Maar ik kan me de discussie die dan oplaait ook al voor de geest halen.”
Hij vertelt dat bedrijven al behoorlijk in de verdediging schoten bij deze universele oplader. “En een afstandsbediening is echt nog wel een ander dingetje. Dat heeft meer invloed op de gebruikerservaring dan een oplader, dus dat argument zullen bedrijven wel aanvoeren.”
“Het is een taai probleem”, concludeert Frens. “Het is niet alsof er een hele makkelijke oplossing voor is. Misschien moeten we juist kijken naar hoe ze beter te recyclen zijn.”