Zorgen om een onveilige thuissituatie in je omgeving? 'Twijfel is genoeg om advies te vragen'

Huiselijk geweld is een complex probleem dat vaak lange tijd verborgen blijft. Omdat je als buitenstaander niet alles, kan de twijfel erin sluipen. Zie je het wel goed? Maak je de situatie niet erger door je ermee te bemoeien? Deze terughoudendheid is begrijpelijk, ziet ook Danny Tenic, die nu twaalf jaar bij Veilig Thuis werkt. Toch pleit hij ervoor dat praten en advies vragen over dit soort situaties normaler wordt. Om iemand te helpen, is het belangrijk om te weten waar je op kunt letten en welke stappen je als omstander kunt zetten.

Niet alleen blauwe plekken: let op veranderingen

Een misvatting is dat een onveilige thuissituatie altijd gepaard gaat met fysiek geweld. "Mensen denken vaak als eerste aan blauwe plekken en verwondingen," aldus Tenic. Maar signalen zijn vaak veel minder zichtbaar. "Een keer iets horen zegt meestal nog niet wat er precies aan de hand is." Het wordt zorgelijker wanneer ruzies vaker terugkomen, of wanneer er sprake is van bedreigingen en vernederingen.

Daarnaast is er de psychologische en financiële kant. Tenic noemt voorbeelden die je in je omgeving kunt opmerken: iemand die voortdurend wordt gecontroleerd, gekleineerd, gechanteerd of financieel afhankelijk is gemaakt. Signalen kunnen zijn dat iemand steeds minder contact heeft met familie en vrienden, zich ineens terugtrekt, bang lijkt om iets verkeerd te zeggen of de controle over het eigen geld kwijt is.

Context is hierbij belangrijk. Juist een verandering in gedrag is opvallend, volgens Tenic. Als iemand altijd sociaal was en ineens onzichtbaar wordt, is dat een signaal. Kinderen vertonen hun eigen signalen: ze voelen zich vaak verantwoordelijk voor de sfeer thuis en kunnen daardoor opvallend angstig en gespannen zijn.

Bang voor de gevolgen? Advies is vrijblijvend

Wanneer mensen een onveilige situatie vermoeden en willen helpen, lijkt het idee van een officiële melding toch heftig. "Als mensen aan contact met Veilig Thuis denken, denken ze vaak aan een melding," legt Tenic uit. "Ik heb iets gemeld, dat kan consequenties voor mij en de betrokkene hebben. Dat hoeft helemaal niet."

Er zit namelijk een verschil tussen vrijblijvend advies vragen en een daadwerkelijke melding doen. Tenic benadrukt dat Veilig Thuis en andere meldpunten er ook zijn voor dat advies, niet alleen een plek voor meldingen. Als er sprake is van een officiële melding omdat de situatie zo uit de hand is gelopen, “dan zitten we op een schaal van 1-10 al op een 9 of 10,” aldus Tenic.

Tussen je eerste twijfel en een melding zitten verschillende stappen. Tenic benadrukt dat advies vragen juist laagdrempelig bedoeld is: "Je kunt ook maximaal resultaat met minimale inspanning bereiken, en dan moet je ook vooral denken aan adviesgesprekken. Dat is een volstrekt vrijblijvend gesprek. Er wordt dan gekeken naar wat de beller nodig heeft, en dat kan ook anoniem, om even te sparren." In zo'n gesprek helpt een medewerker je om te beoordelen of er sprake is van een patroon en wat je ermee kunt.

Hoe begin je het gesprek?

Het is best spannend om iemand in je omgeving aan te spreken op je zorgen. Hoe snijd je zoiets gevoeligs aan zonder de relatie te beschadigen of je op te dringen? Met die onzekerheid kan een medewerker je op weg helpen. Het draait in een adviesgesprek naast het slachtoffer, ook om jouw rol als naaste of buur.

Tenic: "Er wordt snel gedacht vanuit grote radicale ingrepen, met grote consequenties. Maar een adviesgesprek kan zich ook richten op: hoe goed ken je de betrokkene? Zijn er momenten waarop je het gesprek aan zou kunnen gaan, hoe doe je dat laagdrempelig, hoe begin je zoiets?" Zo sta je er als omstander niet alleen voor en bedenk je samen een passende eerste stap.

Er wordt steeds vaker om advies gevraagd

Veilig Thuis ziet de laatste drie jaar een stijging in zowel het aantal meldingen als adviesvragen. Tenic vindt met name de toename in adviesvragen een positieve ontwikkeling. Het laat zien dat omstanders de organisatie steeds vaker op tijd betrekken om zelf tot een goede afweging te komen van wat er aan de hand is en wat zij kunnen doen.

"Dit werk doen wij met mensen en voor mensen. Het minste wat wij kunnen doen is het zo menselijk mogelijk proberen te maken," besluit Tenic. "Veilig Thuis moet niet een imago of een gezicht hebben waarvan mensen bij voorbaat schrikken. Het moet juist uitnodigend zijn."

Extra: Hulp bij dwangtatoeages

Slachtoffers van huiselijk geweld of uitbuiting houden soms een tattoo over aan de situatie, zoals de naam van een ex of de tekst 'eigendom van'. Het weglaseren hiervan is duur. Zorgverzekeraars zien dit als een cosmetische ingreep, dus wordt het niet standaard vergoed. 

Als je het weghalen zelf niet kunt betalen kan Stichting Spijt van Tattoo helpen. Via de campagne 'Uit je hart, uit je huid' verwijdert de stichting deze tatoeages kosteloos. Slachtoffers en hulpverleners kunnen hiervoor rechtstreeks een aanvraag indienen.