IJzertekort? Zo voorkom of verhelp je het

IJzertekort? Zo voorkom of verhelp je het

IJzer is een essentiële voedingsstof, belangrijk voor de energieproductie en tal van andere lichaamsfuncties. Een tekort kan onder meer leiden tot een laag energieniveau, kortademigheid, hoofdpijn, een bleke huid, prikkelbaarheid, duizeligheid of bloedarmoede. Door bewust te kiezen voor ijzerrijke voedingsmiddelen, in combinatie met een portie vitamine C, voorkom of verhelp je een ijzertekort. Dit moet je weten.

We lijsten voor jou de voedingsmiddelen op die rijk zijn aan ijzer. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen dierlijke en plantaardige producten. IJzer komt namelijk in twee vormen voor: als heemijzer in uitsluitend dierlijk en als non-heemijzer in plantaardig en dierlijk voedsel. 

Combineren met vitamine C

Wie een gezond en gevarieerd eetpatroon aanhoudt, krijgt voornamelijk non-heemijzer binnen – of uitsluitend, in het geval van vegetariërs en veganisten. Goed om te weten: non-heemijzer wordt moeilijker door je lichaam opgenomen dan heemijzer. Het gaat er dus niet alleen om hoeveel ijzer je binnenkrijgt, maar ook hoe goed het opgenomen wordt. 

Vitamine C stimuleert de opname van non-heemijzer in het bloed. Zorg er daarom voor dat je bij elke maaltijd groente of fruit eet, of (bij het ontbijt) een glas sinaasappelsap drinkt. Let wel, in de ene soort zit meer vitamine C dan in de ander. Zo hebben 'populaire' fruitsoorten als appels en bananen je op dit vlak weinig te bieden. Hetzelfde geldt voor gedroogd fruit.

  • Groente rijk aan vitamine C: spruitjes, boerenkool, groene kool, rode paprika (eigenlijk een fruit), tuinbonen, broccoli
  • Fruit rijk aan vitamine C: kiwi, aardbeien, zwarte bessen, sinaasappel

Plantaardige voeding rijk aan ijzer

Groente en fruit, noden en zaden, peulvruchten en volkorenproducten zijn allen goede ijzerbronnen. We lijsten per categorie de vier ijzerrijkste soorten op.

GROENTEN  
Bieslook​​ 13 mg / 100 g
soja 8,4 mg / 100 g
witte bonen 5 mg / 100 g
waterkers 3,1 mg / 100 g


Vooral (donker)groene groente zijn ijzerhoudend. Per opscheplepel komt dat neer op 1,2 milligram. Andere groenten zoals wortels of bloemkool bevatten nauwelijks ijzer. 

Andere ijzerrijke groentensoorten: gekookte spinazie (3 mg), rucola (2,6 mg), boerenkool (1 mg), asperges (1 mg), andijvie (0,8 mg), rode biet (0,8 mg), broccoli (0,7), zoete aardappels (0,6 mg).

PEULVRUCHTEN  
Sojabonen (edamame) 8,6 mg / 100 g
Linzen 3,3 mg / 100 g
kidneybonen 2,5 mg / 100 g
bruine en zwarte bonen 2 mg / 100 g


Peulvruchten zoals bonen, doperwten, kikkererwten, sojabonen en linzen zijn grote bronnen van ijzer. 

FRUIT  
Gedroogde abrikozen  4,4 á 6,3 mg / 100 g
Gedroogde vijgen 3,3 mg / 100 g
Rozijnen (gedroogde druiven) 3 mg / 100 g
Kaki's 2,5 mg / 100 g


Vooral gedroogde fruitsoorten zijn een interessante bron voor ijzer. Veel fruitsoorten bevatten gedroogd meer ijzer dan vers. Vijgen bijvoorbeeld bevat gedroogd 3,3 mg ijzer per 100 g, en vers 'amper' 0,6 g. 

Andere ijzerrijke fruitsoorten: bosbessen (2,5 mg), gedroogde dadels (2,5 mg), moerbeien (1,7 mg), dadels (1 mg), aalbessen (1 mg).

NOTEN  
Cashewnoten 6,7 mg / 100 g
Pistachenoten 4,3 mg / 100 g
Macademia's 3,7 mg / 100 g
Walnoten 3,4 mg / 100 g


Andere noten: amandelen (3,3 mg), hazelnoten (3,0 mg), pinda's (1,9 mg) en kastanjes (1,0 mg).

ZADEN EN PITTEN  
Maanzaad  30 mg / 100 g
Sesamzaad / tahin (sesampasta)  9,1 á 11,5 mg / 100 g
Pompoenpitten  8 mg / 100 g
Chiazaad  7,7 mg / 100 g


Andere zaden: quinoa 7 mg /100 g, zonnebloempitten (5,5 mg), paranoten (4 mg).

GRANEN EN GRASSEN  
Tarwe (zemelen) 12 mg / 100 g
Gierst 9 mg / 100 g
Tarwekiemen 8 mg / 100 g
Teff  8 mg / 100 g


Andere ijzerrijke granen en grassen: haver (5,8 mg), bulgur (4,5 mg), spelt (4 mg), havermout (4 mg).

VOLKORENPRODUCTEN  
Volkoren knäckebröd 2,5 mg / 100 g
Volkorenpasta 3,6 g / 100 mg (1,0 mg per grote lepel)
Volkorenbrood 2 mg / 100 g (0,7 mg per snee)


In volkorenpasta, volkorenbrood en andere volkorenproducten zit ook ijzer. Er zit ongeveer 0,7 milligram ijzer in een volkorenboterham. In bruin (tarwe)brood zit minder ijzer.

(ANDER) BROOD  
Knäckebröd met vezels 5,7 mg / 100 g
Zuurdesembrood  3,1 mg / 100 g
Donker roggebrood  3,0 mg / 100 g
Tarwebrood  2,4 mg / 100 g

ANDERE PLANTAARDIGE PRODUCTEN  
Appelstroop (rinse) 14 mg / 100 g (veel variatie)
Algen en zeewier 40 mg / 100 g (2,5 mg tot 79 mg)
Cacao (in donkere chocolade) 12,5 mg / 100 g
Tahoe / Tofu 5,4 mg / 100 g

Kruiden
Ook peper (21 mg), kaneel (38 mg) en chilipoeder (12,5 mg) bevatten veel ijzer, maar van kruiden worden natuurlijk kleinere hoeveelheden van gebruikt. 

Vleesvervangers
Aan bewerkte vleesvervangers uit de supermarkt, denk aan de burgers en balletjes in de koelafdeling, wordt vaak ijzer toegevoegd, om het ijzergehalte van een stuk vlees te evenaren. Ze worden echter vaak afgeraden om effectief dagelijks vlees mee te vervangen: veel producten bevatten ook erg veel zout en te weinig andere nuttige voedingsstoffen. Er is ook veel verschil in de soorten vleesvervangers: zo maak je de beste keuze.


 

Dierlijke producten rijk aan ijzer

Vlees en vis bevatten veel ijzer, waarvan een groot deel heemijzer dat makkelijker wordt opgenomen door het lichaam. Je hoeft dus minder dierlijke producten te eten om aan je ijzerbehoefte te voldoen.

Eieren (1,2 mg), yoghurt (0,1 mg), kaas (0,7 mg) en andere zuivelproducten zijn geen grote ijzerbronnen en worden dus niet meegenomen in de lijsten. Een eidooier alleen bevat dan weer wel 7,2 mg ijzer per 100 g. 

VLEES EN KIP  
Lever 5.4 tot 9,7 mg / 100 g
Rookvlees  2,5 mg / 100 g
Ossenhaas 2,4 mg / 100 g
Rundvlees  2,0 tot 2,9 mg / 100 g


Vooral in rood vlees zoals biefstuk en runderlappen zit veel heemijzer. Varkensvlees en kip bevatten minder ijzer. 

Andere ijzerrijke vleessoorten en gevogelte: kalkoen (2 mg), rosbief (2 mg), runderbiefstuk (1,9 mg).

VIS EN ZEEVRUCHTEN  
Oesters  7,0 mg / 100 g
Octopus  5,3 mg mg / 100 g
Wulken 5,0 mg / 100 g
Mosselen 3,9 mg / 100 g


Andere ijzerrijke vissoorten en zeevruchten: zee-oor (3,2 mg), sardines (3 mg), kelp (2,9 mg), spirulina (2,8 mg).

Voedingsmiddelen die ijzeropname hinderen 

Wist je dat thee en koffie de opname van non-heemijzer in je bloed verminderen? Ook calcium in zuivelproducten belemmert de opname van ijzer, van beide soorten dan. Wie snel met een ijzertekort kampt, wacht beter met een kopje thee of glas melk te drinken tot je lichaam de kans heeft gehad om het ijzer uit je maaltijd op te nemen. 

Er zijn nog voedingsstoffen waarvan men vermoedt dat het de opname van non-heemijzer afremt:

  • Fytaat uit granen en peulvruchten 
  • Tannine in rode wijn, thee en druiven
  • Voedingsvezels
  • Oxaalzuur in rabarber

Hoeveel ijzer moet je opnemen? 

De behoefte aan ijzer varieert op basis van geslacht en levensfase. Zo hebben mannen en postmenopauzale vrouwen gemiddeld 11 mg ijzer per dag nodig, stelt de Gezondheidsraad. Deze hoeveelheid stijgt tot 16 mg per dag voor menstruerende vrouwen en tot 27 mg per dag voor zwangere vrouwen. Ook wie borstvoeding geeft, heeft meer ijzer nodig dan gemiddeld. Voor kinderen is de aanbevolen hoeveelheid lager.

Omdat non-heemijzer minder gemakkelijk door ons lichaam wordt opgenomen dan heemijzer, lag de aanbevolen dagelijkse hoeveel (ADH) voor vegetariërs en veganisten lang een stuk hoger dan die voor vleeseters. Van dat advies werd echter afgestapt, en in de plaats gewezen op het belang van een gevarieerd, gezond dieet. 

Een overdosis ijzer is schadelijk voor je lichaam, maar komt zelden voor.

Kindervoeding met toegevoegd ijzer: vaak overbodig 

Aan babykoekjes wordt ijzer en vitamine B toegevoegd: dat is wettelijk verplicht. Ook opvolgmelk, peuter- of groeimelk krijgt vaak extra ijzer. Volgens het voedingscentrum is dat nergens voor nodig als je let op ijzerrijke voedingsmiddelen. Geef in plaats van een babykoekje liever een halve volkorenboterham met appelstroop, adviseert het Voedingscentrum: dat bevat veel meer ijzer.

Vitaminesupplementen: hoeveelheid ijzer verschilt

Wie toch niet voldoende ijzer uit voeding haalt, kan een ijzersupplement slikken. Die vind je in de apotheek, maar zijn bij de gewone drogist nauwelijks te koop. Er zit wel ijzer in de meeste multivitamines. De hoeveelheid ijzer verschilt echter sterk per soort. Kijk daarom goed naar het etiket voor je een potje vitaminepillen koopt. 

Als je met een ernstig ijzertekort kampt, doordat je ook te weinig ijzer haalt uit supplementen of uit voeding met toegevoegd ijzer, kan de huisarts je ijzertabletten (staalpillen) of een ijzerdrankje voorschrijven. 

Bron: Voedingscentrum, ahealthylife.nl, Allhealth.pro, Mens-en-gezondheid, pastaficio.nl

Ook interessant