Friese huizen zakken weg in veengrond vanwege weggepompt water

Maar liefst een miljoen huizen in Nederland zijn aan het verzakken, soms met tienduizenden euro's schade als gevolg voor de eigenaar. En vaak kan die er helemaal niets aan doen. Zo wordt het grondwaterpeil in veengebieden, zoals Friesland, al zeventig jaar kunstmatig laag gehouden ten behoeve van de landbouw. Huiseigenaren moeten zelf opdraaien voor de funderingsschade, terwijl hun belangen sneuvelen in de politiek van de waterschappen. 

Om goed te kunnen boeren is het van belang dat het land niet te drassig is, anders zakken de koeien en de machines weg. Daarom wordt het waterpeil op veel plekken in Nederland laag gehouden. Ook in grote delen van het Friese veengebied wordt het grondwater al decennia verlaagd. 

‘Dat kwam voort uit de eerste ruilverkaveling na de Tweede Wereldoorlog. ‘Nooit meer honger’ was toen het credo’, legt landschapsarchitect Peter de Ruyter uit. De Ruyter heeft onderzoek gedaan naar het Friese veenlandschap en de bodemdaling. ‘In die tijd heeft men gezegd: dan gaan we gelijk dat water flink omlaag brengen zodat er optimaal geboerd kan worden, dus optimale voedselproductie.’

Koeien laten wegzakken of huizen laten verzakken

Dat optimaliseert weliswaar de voedselproductie, maar de huizen in het veengebied zijn juist gebaat bij een hoger waterpeil om de verzakkingen te voorkomen die worden veroorzaakt door paalrot en veenoxidatie. In Friesland hebben zo’n 5100 huizen te maken met verzakkingen, maar eigenaren van deze woningen voelen zich niet gehoord door het waterschap van Friesland (Wetterskip Fryslân), dat het waterpeil bepaalt. Er worden onderzoeken gedaan, schades lopen op tot in de tonnen, maar compensatie blijft uit. 

Quote
Het is een problematiek die veel geniepiger is dan de aardbevingen in Groningen. Deze schade sluipt erin
statenlid Jochem Knol (GroenLinks)

Waterschap wijst naar huiseigenaars zelf

‘Iedere huiseigenaar is verantwoordelijk voor het onderhoud van zijn eigen huis. Van fundering tot en met het dak. Ook in juridische zin’, geeft het Wetterskip aan. (De volledige reactie van het Waterschap Friesland is heir te lezen.) Het waterschap zegt wel een regeling te hebben waarbij huiseigenaren een deel vergoed kunnen krijgen ‘als de peilen meer verlaagd zijn dan nodig om de reguliere bodemdaling te volgen’. Maar wat is ‘nodig’? Dat bepalen de waterschappen zelf. 

‘Het is een problematiek die veel geniepiger is dan de aardbevingen in Groningen. Deze schade sluipt erin’, vertelt statenlid Jochem Knol van GroenLinks Friesland. ‘Veertig jaar geleden werd er al gesproken over het waterpeil. Later kwam ik erachter dat er een enorme lobby achter zit. Lagere waterstanden betekent dat je eerder op het land kan. De waterschappen worden van oudsher bestuurd door mensen met een agrarische achtergrond. Daar werd stiekem nog wel eens een stuwtje of pompje aangezet en werd het peil weer verlaagd. Zo is het langzamerhand heel erg verlaagd.’ 

‘Wonen werd een ondergeschoven kindje’

Jan Dogterom is bestuurslid voor 50Plus binnen het Wetterskip Fryslân en vindt dat huiseigenaren gecompenseerd moeten worden. ‘De provincie besluit dat het waterschap landbouw, wonen en natuur moet dienen. Daarop baseert het waterschap het peilbesluit. Bij de landbouw ging het omlaag, sommige stukken van natuur werden nog redelijk bediend, maar wonen werd een ondergeschoven kindje’, zegt Dogterom.

Wie bepaalt het waterpeil?

De 21 waterschappen van Nederland zijn verantwoordelijk voor het bepalen en handhaven van de waterpeilen. Om het bestuur te bepalen van een waterschap worden iedere vier jaar waterschapsverkiezingen gehouden. Alleen kun je niet voor alle plekken stemmen, omdat sommige al vergeven zijn aan belangenorganisaties voor landbouw, natuur en bedrijven. Dat zijn de ‘geborgde zetels’, oftewel lobbyzetels. 

'Geborgde zetels geven landbouw een meerderheid'

Zo heeft het waterschap Friesland 25 zetels te verdelen. 7 zijn geborgde zetels; daarvan gaan er 2 naar natuur, 2 naar bedrijven en 3 naar de landbouw. Met een coalitie van CDA, Lagere Lasten Burger, VVD, ChristenUnie en Geborgde zetels Ongebouwd en Bedrijven, zorgen zij voor een meerderheid van 13 zetels die pro landbouw zijn. ‘We lopen continu tegen dezelfde muur aan met deze meerderheid’, zegt Dogterom. 

Initiatiefwet om waterschappen democratischer te maken

Laura Bromet (GroenLinks) en Tjeerd de Groot (D66) hebben in 2020 een initiatiefwet ingediend om de geborgde zetel af te schaffen. Hierover zal binnenkort gestemd worden in de Tweede Kamer. Belangrijkste reden van de initiatiefwet is dat de waterschappen bij afschaffing democratisch gekozen worden. ‘Waterschappen zijn nog steeds een deel niet democratisch’, geeft Bromet aan. ‘Het is vooral belangrijk in een tijd waar water voor iedereen van belang is. Van oudsher hebben mensen met een grondpositie, meer zeggenschap dan andere. Het moet aan de kiezer zijn wie plaatsnemen in een waterschap.’ 

De kennis die belangenorganisaties meenemen in de waterschappen is voor Bromet geen reden voor het behoud van de geborgde zetels. ‘In de tweede kamer heb je ook geen Shell met eigen zetel over oliewinning kennis.’ Een democratische waterschapsverkiezing is voor Bromet het uitgangspunt. ‘De funderingsproblematiek is lang onder de radar geweest. Voor de kiezer kan dat een motivatie zijn om niet op ‘boeren partijen’ te stemmen.’ Volgens Dogterom is er geen tijd te verliezen. ‘Het is nu een kwestie van damage control. Er dreigen civiele procedures, 5100 huizen lopen een groot risico. Het waterschap moet nu schikken.’

Forumreacties (22)

Wil jij meepraten over dit onderwerp? Dat kan op ons forum!

Reageer op het forum
  • R
    • Radar
    • Site Admin
    • 28-03-2022 17:00
    Ongeveer een miljoen huizen in Nederland verzakken door een te laag grondwaterpeil en het probleem is dat niemand de huiseigenaren compenseert. Soms bedraagt de schade tienduizenden euro's, die huiseigenaren zelf op moeten hoesten.

    Heeft jouw huis funderingsproblemen? En wat doe jij eraan? Bij wie ga jij verhaal halen?
  • P
    • PeterPeters1966
    • 28-03-2022 18:45
    Kunnen jullie er ook even bij vermelden wat de oorzaak is? Door de klimaatverandering droogt Nederland een beetje op dus grondwaterpeil daalt. Maar er zijn ook gebieden waar de grondwaterstand kunstmatig wordt verlaagd. Over welke van de twee oorzaken hebben jullie het? In het eerste geval is het toch echt risico van de huiseigenaar, in het tweede geval zou het waterschap eventueel kunnen compenseren.
  • R
    • Rob2403
    • 28-03-2022 19:35
    Goedenavond,
    Dit probleem is al bekend bij de overheid sinds ongeveer de jaren tachtig. De rekenkamer en meerdere overheids instanties hebben dit probleem al jaren berekend voor de overheid en in opdracht van de overheid ( hier is al veel geld in omgegaan). De diverse regeringen hebben hier niets meegedaan maar wel telkens weer opdracht gegeven om de gevolgen in kaart te brengen en de schade te berekenen.
    Het grondwater verlagen heeft niet alleen gevolgen voor deze verzakkingen maar ook met de aardbevingen in Groningen. Deze informatie is allemaal bekent bij onze overheid en staat zwart op wit geschreven.
Alle reacties (22)

Ook interessant