Feit of fabel: Zorgt de TikTok-trend met wortelsap echt voor een stralende huid?

Op social media lijkt elke week een nieuw wondermiddel te worden gevonden. Nu kun je gaan voor een stralende, gezonde huid, enkel door wat wortels te persen, scheutje kokoswater erbij, en klaar ben je. Van een wondermiddel tegen acne tot natuurlijke uv-bescherming: waar komen al die lovende verhalen vandaan? Is er iets van de claims waar?

De stof waar het allemaal om draait 🥕

Wortels zitten vol met bètacaroteen. Dit pigment geeft de wortel zijn oranje kleur en behoort tot de groep carotenoïden. Ze hebben een antioxidatieve werking: ze neutraliseren vrije zuurstofradicalen, en op die manier gaan ze celschade in je lichaam tegen. Ook werkt de stof ontstekingsremmend. In het lichaam kan het deels worden omgezet in vitamine A, wat belangrijk is voor de groei en vernieuwing van huidcellen. Annemieke Fongers zegt dat ze snapt waar de claims op TikTok vandaan komen: "Er zijn inderdaad studies die positieve effecten van carotenoïden laten zien, zowel op celniveau als op het lichaam zelf."

Dr. Galimont ziet een kern van waarheid, maar werpt een kritische blik op de video’s: "Vitamine A doet iets in de huid, (kokos)vet helpt bij de opname, carotenoïden veranderen de huidkleur. Dat gedeelte maakt ze overtuigend, maar de claims overdrijven wel. Wortels zijn een prima groente, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat dagelijks wortelsap de huidbarrière, hydratatie, collageenproductie of acne zichtbaar verbetert."

We gaan de claims één voor één langs.

Claim 1: Krijg je van wortelsap echt een gezonde glow? ✨

In de video’s wordt gesproken van de prachtige, gezonde glow die je krijgt van het sapje. Bètacaroteen kleurt de wortel, en kan dus ook je huid kleuren. Dr. Galimont: "Het pigment hoopt zich op in de huid en geeft meetbaar meer geel- en roodtinten. Verwacht van wortelsap hoogstens een verandering van de huidtint, geen behandeling en geen wonderbaarlijke glow, geen teken dat de huid gezonder is geworden.”

Hoe meer je ervan inneemt, hoe meer gekleurd je huid wordt. Als je vier tot zes weken lang dagelijks zo'n 20 tot 30 milligram bètacaroteen binnenkrijgt, kan je huid opvallend geel-oranje uitslaan. Annemieke Fongers: "Een groot glas wortelsap van 200 ml bevat zo'n 15 milligram bètacaroteen. Je ziet dit overtollige pigment dan vaak als eerste terug aan oranje handpalmen, voetzolen en voorhoofd, de plekken waar veel zweetklieren zitten.” Mocht het zover komen, stelt zij wel gerust: "Het is onschadelijk en verdwijnt vanzelf weer als je ermee stopt.” 

Wie stopt moet, dan wel even geduld hebben, vertelt dr. Galimont: "Na het minderen kan het weken tot enkele maanden duren voordat de oorspronkelijke huidskleur volledig terug is." Hierin zit ook het verschil tussen wortelsap en de hele wortel: met sap drink je moeiteloos een hoeveelheid wortels weg die je normaal nooit in een keer weg zou knagen, en door het persen neem je het pigment makkelijker op.

Claim 2: Is het een wondermiddel tegen acne? 💊

Het sapje wordt ook een soort ‘vloeibare retinol' genoemd, een medicijn tegen acne. De associatie wordt gemaakt omdat bètacaroteen in je lichaam wordt omgezet in vitamine A. Zware acne-medicatie (retinoïden) is ook van vitamine A afgeleid, en de claim is dat wortelsap dit zou kunnen vervangen. Volgens dr. Galimont is dit een flinke denkfout:

"Vitamine A is inderdaad betrokken bij de groei en vernieuwing van huidcellen. Maar er zit een wereld van verschil tussen vitamine A uit voeding en uit retinoïden, de geneesmiddelen die daarvan zijn afgeleid. Retinoïden worden in veel hogere, nauwkeurig gecontroleerde doseringen gebruikt, onder medisch toezicht. Dat zo'n medicijn de talgproductie sterk vermindert, betekent niet dat bètacaroteen uit wortels hetzelfde doet."

Annemieke Fongers legt uit dat er geen klinisch onderzoek bestaat dat aantoont dat wortelsap acne vermindert. Wel ziet ze ruimte voor enige nuance: "Carotenoïden remmen ontstekingen, dus het kan mogelijk een rol spelen bij milde puistjes. Als je ernstige acne hebt, kunnen dermatologen medicatie zoals isotretinoïne voorschrijven. Met wortelsap boots je dat effect misschien een klein beetje na, maar onze medische doseringen zijn vele malen hoger. Als je daar last van hebt, kan je dokter je hiermee helpen.”

Claim 3: Natuurlijke bescherming tegen de zon? ☀️

Biedt wortelsap dan bescherming tegen uv-straling, zoals wordt genoemd in de video’s? Volgens Annemieke Fongers hebben carotenoïden inderdaad eigenschappen om de huid te beschermen: "Carotenoïden absorberen uv-straling en werken als antioxidant. Ze vangen vrije zuurstofradicalen weg, en kunnen DNA-schade herstellen. Ik denk dat het goed en interessant is dat hier verder onderzoek naar wordt gedaan. Op dit moment zou ik niet zeggen dat je door wortelsap geen uv-schade zou kunnen oplopen. Daarom zou mijn advies zijn om verstandig om te gaan met de zon: door te voorkomen dat je huid verbrandt.”

Dr. Galimont vertelt dat je de bescherming van bètacaroteen niet moet overschatten. Om dat aan te tonen, wijst de dermatoloog naar een wetenschappelijk onderzoek over huidveroudering: "Dertig milligram (twee glazen wortelsap) bètacaroteen per dag had geen aantoonbaar effect, terwijl dagelijks gebruik van zonnebrandcrème de gemeten huidveroudering wel verminderde." 

Claim 4: Wortels in sapvorm, of gewoon knagen? 🍹

Influencers mengen hun wortelsap vaak met kokoswater, omdat bètacaroteen dan beter in het lichaam zou worden opgenomen. Dat idee klopt: bètacaroteen heeft een beetje vet nodig om opgenomen te worden. Dat zit alleen niet in kokoswater, wel in kokosmelk. Dr. Galimont schrijft dat enkele eetlepels voldoende zijn voor een goede opname. Annemieke Fongers noemt nog een alternatief: "Je kunt ook een beetje olijfolie toevoegen, in plaats van kokoswater. Het gaat erom dat er een vetbron is, niet per se om het kokoswater zelf."

Ook het juicen is niet optimaal, legt Dr. Galimont uit: "Bij het persen gaan de vezels van de wortel grotendeels verloren. En die vezels verzadigen je, ze vertragen de suikeropname en zijn goed voor de darmen. De suikers die van nature in de wortel zitten, tellen in sap als vrije suikers.” Volgens het Voedingscentrum bevat een klein glas (250 ml) wortelsap gemiddeld 16 gram suiker. 

Waarom geloven we zo graag in deze trends?

Veel van deze claims zijn dus niet onwaar, maar moeten wel met een flinke korrel zout worden genomen. Waarom slaat de hashtag #skinjuice zo aan? Dr. Galimont benoemt dat er online te grote stappen worden gemaakt, van ‘deze stof speelt een rol’ naar ‘dit sapje lost jouw probleem op’. Die stap haalt het bewijs nooit, maar valt voor een kijker niet te controleren.

Ze noemt de behoefte aan controle begrijpelijk: “Wie acne heeft of ontevreden is over de huid, wil zelf iets kunnen doen. Een dagelijks sapje voelt als regie. Dat is geen domheid van de kijker, het is menselijk. Maar het wordt een probleem wanneer mensen hierdoor een werkende behandeling uitstellen, of zich schuldig gaan voelen als het sapje niet doet wat werd beloofd. Wat ik lezers vooral zou willen meegeven, is een vraag die bij vrijwel elke gezondheidsclaim werkt: wie verdient hieraan?

Tegelijkertijd moeten we kritisch blijven op online creators, zegt ze: “Influencers kunnen trends koppelen aan producten die ze aanprijzen; er is een financieel belang, dat soms voorbij gaat aan het gezondheidsbelang. Als arts kan je dit niet zomaar doen. Ons advies en handelen is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Daarom is dit onderwerp ook zo interessant. Er zijn zeker voordelen te vinden, maar hoe vertaal je dat naar het dagelijks leven? Daarvoor moet waarschijnlijk eerst onderzoek worden gedaan.”

“Ook denk ik dat we teveel gefocust zijn geraakt op een zo glad en stralend mogelijk uiterlijk, alsof het zichtbaar ouder worden ‘not done’ is. Het staat iedereen natuurlijk vrij om op hun eigen manier met hun uiterlijk bezig te zijn. Toch denk ik dat het accepteren van het ontstaan van rimpels en andere tekenen van (huid)veroudering ons een blijer mens maakt,” aldus Annemieke Fongers.

Waarom een variatie aan groenten altijd beter is

Annemieke Fongers: "Het is natuurlijk goed dat mensen bewust met hun gezondheid bezig zijn. Door de jaren heen zijn we eigenlijk te veel bewerkt voedsel gaan eten, en te weinig verse groente en fruit. Terwijl als je daar gevarieerd en genoeg van eet, kom je ruimschoots aan de hoeveelheid carotenoïden die je nodig hebt. Ook zonder dat glas per dag."

Bètacaroteen uit de wortel is maar één soort carotenoïde en dus is het nog gezonder om af te wisselen, legt ze uit: “Drink niet elke dag exact hetzelfde sapje, maar varieer bijvoorbeeld met tomatensap. Eet daarnaast voldoende groente en fruit als zoete aardappel, pompoen, spinazie, boerenkool, rode paprika, mais, mango, abrikozen, sinaasappels en watermeloen. Al deze producten bevatten veel carotenoïden.”

Dr. Galimont: “Voeding doet ertoe. Maar dat betekent niet dat een grote hoeveelheid van één groente in vloeibare vorm automatisch gezonder is, of dat het aantoonbare voordelen voor de huid heeft.”