Met een zelftest het PFAS-gehalte in je bloed meten: ‘Niet voor iedereen aanbevolen'
Bijna iedereen in Nederland heeft te veel PFAS in zijn bloed, schreef het RIVM afgelopen juli in een rapport. Niet gek dus dat mensen willen weten hoe het zit met het PFAS-gehalte in hun eigen bloed. Op internet kun je tegenwoordig peperdure tests kopen om vanuit huis de waarden in jouw bloed te meten. Maar is zo’n test wel wenselijk voor de gemiddelde Nederlander? Of zorgt het juist voor onrust?
De Radar redactie zocht uit hoe zo’n thuistest in zijn werk gaat en kocht voor 199 euro een PFAS-bloedtest op de website Testenoppfas.nl. Een dag later viel er een doos met de Tasso+, het bloedafnameapparaatje, en de andere benodigdheden op de mat. Verslaggever Fons nam zijn eigen bloed af en stuurde het buisje met bloed met de medische post naar het lab van World Health Laboratories in Bunnik.
De uitslag
Twee weken na het opsturen van de test ontvangen wij de uitslag in onze mailbox. Het toegestuurde uitslagenformulier bevat een lijst waarin alle PFAS-waarden in het bloed worden vergeleken met de referentiewaarde. Een zwart getal betekent dat je keurig onder de referentiewaarde zit, bij rood zou je moeten oppassen.
We vroegen Jacob de Boer, emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie, wat de uitslag van de bloedtest betekent: ''De EFSA, de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, heeft een veiligheidsnorm voor de PFAS-gehaltes in bloed opgesteld. Deze norm stelt dat wanneer de som van de vier belangrijkste PFAS-verbindingen onder de 6,9 nanogram per milliliter bloed ligt, er niet tot nauwelijks risico’s voor de gezondheid zijn. Bij erg hoge waardes zien we dat mensen last krijgen van gezondheidsproblemen zoals leverontstekingen of schildklierklachten.''
In het geval van onze test komt de som van de vier belangrijkste verbindingen – in de tabel de bovenste vier waardes – uit op 7,5 ng/ml. Is dit reden voor paniek? De Boer zegt van niet. ''De referentiewaarde is erg streng opgesteld. Bijna iedereen in Nederland zit op of rond de EFSA-norm, maar de eerste effecten zijn tot nu toe aangetoond vanaf 27 ng/ml. De waardes van Fons zijn dus nog niet zorgwekkend.''
Niet aanbevolen
Het meten van PFAS-waardes wordt met de bloedtest erg gemakkelijk gemaakt, maar is het eigenlijk wel wenselijk dat iedereen zomaar een PFAS-test kan afnemen? Het RIVM biedt zelf geen zelftesten aan. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE), een Belgische instelling die onderzoek doet naar de gezondheidszorg, geeft zelfs aan ''het momenteel niet aan te bevelen een PFAS-bloedtest op individuele basis uit te voeren.''
RIVM-woordvoerder Coen Berends verklaart de terughoudendheid ten opzichte van de PFAS-zelftesten als volgt: “Na zo’n zelftest weet je hoeveel PFAS je in jouw bloed hebt, maar we kunnen nog niet met zekerheid zeggen of je bij een bepaalde hoeveelheid ziek zal worden. Bovendien is het ook nog niet mogelijk om zomaar het PFAS-gehalte in het bloed te verminderen. Je kunt je door de uitslagen dus zorgen gaan maken, maar eigenlijk kun je er vrij weinig aan doen.”
'Iedereen laten testen is overbodig'
Ook De Boer zou een PFAS-test niet aan iedereen aanraden. ''Het RIVM en andere monitorprogramma’s in Europa houden de PFAS-gehaltes van de Nederlandse bevolking goed in de gaten. Als je niet meer in contact komt met PFAS dan de gemiddelde Nederlander, dan kan je ervan uitgaan dat ook jouw gehaltes rondom de EFSA-norm liggen. Iedereen laten testen is dus overbodig en kost ook nog eens veel geld.''
Toch is er volgens De Boer ook een groep die wel baat heeft bij een PFAS-test. ''Mensen die dicht bij een PFAS-uitstotende fabriek wonen of brandweerlieden die veel met de chemische stoffen in aanmerking komen bijvoorbeeld. Voor hen is de kans op hoge gehalten groter en daardoor is het dus soms wenselijk om hun PFAS-gehalten in de gaten te houden.''
Ontgiften in de sauna of met supplementen?
De experts zijn bovendien kritisch op bepaalde uitspraken die worden gedaan over de verwijdering van PFAS in het bloed. In eerste instantie geven zowel Testenoppfas als WHL aan “geen medisch advies te geven”, maar al snel stuit Radar op een artikel van WHL waarin wordt beweerd dat zweettherapie en het gebruik van supplementen de ontgifting van het lichaam kunnen bevorderen.
“Klinkt als klinkklare onzin”, zegt Berends van het RIVM over de adviezen. Ook De Boer noemt de zogenoemde ontgiftingsroutes flauwekul. “Deense onderzoekers hebben vastgesteld dat een pil die het cholesterolgehalte in je bloed verlaagt ook kan helpen om PFAS-gehalten te laten dalen, maar dit werkt alleen bij erg hoge waardes. Alle manieren die WHL aanraadt om PFAS in het bloed te verlagen zijn niet bewezen en dus onzin.”
Huisartsen maken zich zorgen om zelftesten
Afnemers van de bloedtest krijgen dus niet tot nauwelijks toelichting bij hun testuitslagen, maar worden bij vragen doorgestuurd naar de huisarts of diëtist. Huisartsen maken zich echter zorgen over het gebruik van zelftesten, ziet Isabelle Bos, senior onderzoeker bij het Nivel, het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg.
“Uit ons onderzoek blijkt dat artsen bang zijn dat de druk op de zorg toeneemt door het gebruik van zelftesten. De druk op de eerstelijnszorg is al hoog en zelftesten zorgen volgens artsen vaak voor onnodige ongerustheid. Bovendien is het in het geval van de PFAS-testen moeilijk om een hertest te doen en is er ook nog veel onduidelijkheid over de betrouwbaarheid van zelftesten. Het is dus maar de vraag of het wenselijk is dat zo’n verwijzing naar de huisarts in de testhandleiding te vinden is.”
Radar heeft Testenoppfas.nl en World Health Laboratories Bunnik om een reactie gevraagd. De volledige reactie van de testaanbieders lees je hieronder: