Zo ziet de vernieuwde Schijf van Vijf eruit
Op 9 april presenteert het Voedingscentrum na tien jaar een vernieuwing van de Schijf van Vijf. Hierin zijn niet alleen de aanbevolen hoeveelheden van voedingsmiddelen aangepast, er is ook meer ruimte voor verschillende en persoonlijke eetvoorkeuren: van vlees en vis tot vegetarisch of volledig plantaardig. Maar wat betekent deze vernieuwing concreet voor jou als consument? Radar zocht het uit.
Bron thumbnail: Voedingscentrum
Harde cijfers
Bij kinderen tussen de 4 en 17 jaar heeft bijna 13 procent overgewicht en bij volwassenen is dit zelfs de helft van de bevolking. Ook het aantal mensen met chronische aandoeningen is hoog: ruim 1,2 miljoen Nederlanders hebben diabetes en 1,7 miljoen mensen leven met hart- en vaatziekten. Daarnaast komt ongeveer 1/3 van alle klimaatimpact door het voedselsysteem.
“Deze cijfers benadrukken het belang van eten met de Schijf van Vijf,” vertelt Petra Verhoef, directeur van het Voedingscentrum. “De Schijf van Vijf helpt Nederlanders om gezonder, duurzamer en veiliger te eten.”
Eetkeuzes doen ertoe, want er staat veel op het spel bij wat mensen dagelijks eten, voor hun eigen gezondheid, maar ook voor die van de aarde
Meer ruimte voor persoonlijke voorkeuren
Om te beginnen blijven een aantal dingen gewoon hetzelfde. De Schijf van Vijf bestaat nog steeds uit de vijf bekende, gekleurde vakken. Ook de basisboodschap verandert niet: eet veel groente, fruit, peulvruchten en volkorenproducten, en let op met zout, verzadigd vet en suiker. In de kern blijft de Schijf van Vijf dus zoals je die al kende.
Nieuw is dat er meer ruimte is voor persoonlijke voorkeuren. Op basis daarvan kun je een eetpatroon kiezen dat bij je past.
Denk hierbij aan
Met vlees en vis
Met vlees, zonder vis
Zonder vlees, met vis
Zonder vlees en vis
100 procent plantaardig
Weinig brood
Niet elke variant is voor iedereen even geschikt om alle belangrijke voedingsstoffen binnen te krijgen. Zo adviseert het Voedingscentrum om een volledig plantaardig eetpatroon alleen te volgen tussen de 18 en 70 jaar. Sommige voedingsstoffen, zoals vitamine B12, zijn anders lastiger binnen te krijgen. Voor een eetpatroon met weinig brood geldt een adviesleeftijd van 18 tot 50 jaar. Dit heeft te maken met voedingsstoffen zoals jodium, die juist voor kinderen en ouderen extra belangrijk zijn.
Het Voedingscentrum heeft hiervoor de Schijf van Vijf voor jou-tool in het leven geroepen, waarbij advies wordt gegeven bij jouw persoonlijke voorkeur. Dit kan dus een eetpatroon zijn met of zonder vlees, met of zonder vis of juist helemaal plantaardig.
Voor alle leeftijden en voor zowel mannen als vrouwen worden hoeveelheden berekend die passend zijn bij hoe je eetMarije Verwijs, expert gezondheid bij het Voedingscentrum
Grootste verandering in het roze vak
De vernieuwing van de Schijf van Vijf gaat verder dan persoonlijke voorkeuren. De adviezen zijn opnieuw opgebouwd op basis van gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid. “De concrete adviezen leveren verschillende eetpatronen op die zo gezond mogelijk zijn, een lage milieubelasting hebben en rekening houden met veilige grenzen’’, zegt Verhoef.
Ook zijn er nieuwe aanbevolen hoeveelheden voor productgroepen en meer balans tussen dierlijke en plantaardige eiwitbronnen. De grootste veranderingen zitten in het roze vak van de Schijf van Vijf, met eiwitrijke producten zoals vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel.
Veranderingen in het roze vak
- 🫘
Meer peulvruchten eten
- 🥩
Vlees speelt een kleinere rol: bewerkt vlees waaronder vleeswaren zijn voortaan een weekkeuze in plaats van een dagelijkse keuze
- 🥛
Meer combineren van zuivel en zuivelalternatieven zoals sojamelk
- 🧆
Bepaalde soorten hummus, falafel en kant-en-klare vegetarische producten staan nu in de Schijf van Vijf
- 🍽️
Exacte aanbevelingen verschillen per persoon, afhankelijk van je gekozen en gewenste eetvoorkeur, bijvoorbeeld wel of geen vlees of vis
Voorbeeld van een aangepast eetadvies: Volwassenen tussen de 18-50 jaar die zowel vlees als vis eten:
Peulvruchten: van 120–180 gram naar 250 gram per week
Vlees: van maximaal 500 gram naar 300 gram per week, met maximaal 100 gram rood vlees zoals biefstuk
Kaas: van 40 gram naar 20 gram per dag
Zuivel: afwisselen tussen zuivel en verrijkte zuivelalternatieven (zoals sojadrink of -ghurt)
Het advies is: minder vlees
Opvallend is dat de hoeveelheid vlees binnen het roze vak een stuk lager is dan voorheen in de Schijf van Vijf.
Vlees is niet noodzakelijk voor je gezondheid, maar levert wel belangrijke voedingsstoffen, zoals eiwitten, ijzer en B-vitamines. Deze voedingsstoffen kun je echter ook uit andere producten halen
Ook heeft de hoeveelheid en frequentie waarmee we vlees eten grote impact op ons lichaam en op de wereld om ons heen. Minder vlees eten is daarom niet per se slechter voor je gezondheid”, legt Verhoef uit.
“Uiteindelijk kiest iedereen zelf hoeveel vlees hij of zij eet. Er zijn bovendien ook andere manieren om de impact van je voeding op het milieu te verkleinen,” Ze geeft aan dat je dit ook kunt doen door zo min mogelijk eten te verspillen en op keurmerken op voedingsmiddelen te letten.
Waarom een vernieuwde Schijf van Vijf?
Een vernieuwing was nodig, omdat duurzaamheid en voedselveiligheid nog integraler mee is genomen in de Schijf van Vijf. Ook omdat er nu meer wetenschappelijke data beschikbaar is dan ooit op deze gebieden. Daarnaast heeft de Gezondheidsraad de voedingsrichtlijnen aangescherpt, met nieuwe adviezen over bijvoorbeeld eiwitbronnen zoals peulvruchten en vlees. Daar sluit de vernieuwde Schijf van Vijf nu op aan.
Voedingsadviezen veranderen nu eenmaal. Sommige nieuwe inzichten raken achterhaald, andere blijken minder effectief dan gedacht. Maar sommige vinden wel hun weg naar de Schijf van Vijf, wanneer ze wetenschappelijk gezien goed onderbouwd zijn.
Dit zijn de adviezen op een rij
Op basis van de vernieuwde Schijf van Vijf heeft het Voedingscentrum ook praktische algemene, maar ook nieuwe adviezen opgesteld.
Dit zijn de belangrijkste:
- 🚰
Kies voor dranken zonder suiker: drink water, thee en koffie. Kraanwater is daarbij de meest duurzame keuze.
- 🍅
Eet veel groente en fruit en kies waar mogelijk voor klimaatvriendelijke opties.
- 🧈
Gebruik smeerbare en vloeibare vetten en oliën.
- 🫛
Varieer en kies vaker voor plantaardige producten, zoals peulvruchten, noten, tofu en tempé. Wissel af met vis, ei en vlees.
- 🥜
Eet elke dag een handje ongezouten noten, zoals pinda’s, hazelnoten en walnoten. Ook dat is een duurzame keuze.
- 🧀
Varieer met zuivel en verrijkte alternatieven, zoals melk, yoghurt, kwark, kaas en bijvoorbeeld sojadrink of -ghurt.
- 🍞
Kies voor volkorenproducten, zoals volkorenbrood, ontbijtgranen, pasta en couscous, en wissel af met aardappelen.
Wil je nog meer weten over de nieuwe Schijf van Vijf van het Voedingscentrum? Klik dan hier.